Кіріспе
Rite Aid Corporation – Филадельфия қаласында орналасқан американдық дәріханалар желісі. Ол 1962 жылы Алекс Грасс тарапынан Пенсильвания штатының Скрантон қаласында Thrift D Discount Center деген атпен құрылған. Бұл АҚШ-тағы үшінші ірі дәріханалар желісі, 2000-нан астам дүкені бар және 2022 жылы Fortune 500 тізімінде 148-ші орынды иеленді. Бірнеше жылдық өсуден кейін Rite Aid қазіргі атауын қабылдады және 1968 жылы акционерлік қоғам ретінде таныстырылды. Rite Aid акциялары Нью-Йорк қор биржасында RAD таңбасымен саудаланды. 2023 жылдың қазан айында компания үлкен қарыз жүктемесі және опиоидтық дағдарысқа қатысы бар деген айыппен келіп түскен мыңдаған сот ісіне байланысты 11-тарау бойынша банкроттыққа өтініш берді.
Rite Aid Corporation is an American drugstore chain based in Philadelphia, Pennsylvania. It was founded in 1962 in Scranton, Pennsylvania, by Alex Grass under the name Thrift D Discount Center. It is the third largest drugstore chain in the United States, with over 2,000 stores, and ranked No. 148 in the Fortune 500 in 2022. After several years of growth, Rite Aid adopted its current name and debuted as a public company in 1968. Rite Aid was publicly traded on the New York Stock Exchange under the symbol RAD. In October 2023, the company filed for Chapter 11 bankruptcy, due to a large debt load and thousands of lawsuits alleging involvement in the opioid crisis.
Тарих
Алекс Грасс 1962 жылдың қыркүйегінде Пенсильвания штатының Скрантон қаласында Rite Aid желісін құрды, бұл 1950 жылдардың басында Харрисбург, Пенсильванияның Лерман отбасына үйленгеннен кейін болды. Алғашқы дүкен "Thrift D Discount Center" деп аталды. 1965 жылы дүкен тағы бес штатқа кеңейтіліп, 1968 жылы Rite Aid ретінде акционерлік қоғамға айналды. 1970 жылы Нью-Йорк қор биржасына көшті. Бірінші дүкені ашылғаннан кейін он жыл өткен соң, Rite Aid 10 штат бойынша 267 дүкенді басқарды. 1981 жылы Rite Aid елдегі үшінші ірі бөлшек саудадағы дәріханалар желісі болды. 1983 жылы сату көлемі 1 миллиард долларды құрады. Шығыс жағалауындағы 420 дүкенді сатып алу Rite Aid-тің иелігін 2000-нан астам дүкенге жеткізді. 1984 жылы көптеген сатып алулар желіні Мичиган штатына әкелді. Бұл Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласындағы Muir Drug және Remes Drug, сондай-ақ Лоуэлл қаласының Lippert Pharmacy және Флинт қаласының Herrlich Drug дүкендері болды. Бір жыл өткен соң Rite Aid Мичиган штатының Лансинг қаласында дүкендер ашты. 1987 жылы Rite Aid Огайо штатына кеңейді. Сатып алынған компаниялардың арасында Балтимор, Мэриленд штатындағы Read's Drug Store болды. 1989 жылдың 10 сәуірінде Rite Aid Огайо штатының 114 бөлімшелі Lane Drug дүкенін сатып алды. 1994 жылы Rite Aid жиырма төрт Hook's Drug Stores дүкенін сатып алды, олардың тоғызы Мичиган штатындағы Perry Drug Stores дәріханалар желісіне сатылды. Бір жылдан кейін Rite Aid Перриді сатып алып, алғаш рет Metro Detroit-ке енді және Мичиган штатындағы өзінің позициясын одан әрі нығайтты. 1996 жылы Rite Aid Батыс жағалаудағы 1000 дүкеннен тұратын Thrifty PayLess желісін сатып алды. Thrifty PayLess сатып алуға Солтүстік-Батыс аймағындағы Bi Mart мүшелік дисконттық дүкендері де кірді, ол 1998 жылы сатылды. Harco, Inc. және K&B, Inc. сатып алулары Rite Aid-ті Мексика шығанағы аймағына жеткізді. 1990 жылдары Rite Aid Карл Паладиноның Ellicott Development Co. компаниясымен серіктестік құрып, компанияның Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі кеңеюіне көмектесті. 1990 жылдардың соңында Rite Aid нашар нәтижелер көрсетті, ал оның акциялары 30 доллардан 4,40 долларға дейін құлдырады. Осы кезде Фред Мейерден келген Мэри Сэммонс Леонард Грин & Partners компаниясының Леонард Гринінің ұсынысымен президент/операциялық директор болып тағайындалды. Ол 2003 жылы бас директор болды. 2001 жылдың шілдесінде Rite Aid тұтынушылардың шағымдарын қарау үшін жаңа бағдарламаны енгізу арқылы дәріханаларға келіп түсетін шағымдарды қарау процесін жақсартуға келісті.
Брукс-Эккерд бірігуі
2006 жылдың 23 тамызында The Wall Street Journal Rite Aid компаниясы Брукс Экердті, оның 1858 Eckerd Pharmacy және Brooks Pharmacy дүкендерін, Квебектегі Jean Coutu Group компаниясынан 3,4 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады. Компанияның акционерлері 2007 жылдың 18 қаңтарында бірігуді басым көпшілікпен мақұлдады, ал мәміле сол жылдың 4 маусымында аяқталды. Монополияға қарсы тексеруден кейін Rite Aid компаниясына 23 дүкенді сату міндеті жүктелді. Кейіннен Rite Aid екі желідегі дүкендердің брендтері өзгертілетінін, 109 жылдық Eckerd таңбасын алып тастайтынын мәлімдеді; барлық дүкендер 2007 жылдың қыркүйегіне дейін Rite Aid-ке айналдырылды. Бірігу Rite Aid-ті АҚШ-тың шығысындағы дәрі-дәрмек дүкендерінің басым сатушысы және бүкіл ел бойынша үшінші ірі дәрі-дәрмек сатушысы етті; 2008 жылы ең жоғары көрсеткіште Rite Aid-тің жалпы саны 5 059 дүкенге ие болды және 112 800 адам жұмыс істеді. Келесі қаржылық тоқсанда кіріс өсті, бірақ таза кіріс күрт төмендеді, себебі Rite Aid интеграция процесін бастады, ал The New York Times Rite Aid сол жылы рекордтық зиянға ұшырағанын хабарлады. Rite Aid акциялары 2007 жылдың қыркүйегі мен 2008 жылдың қыркүйегі аралығында 75%-дан астам құлдырап, 2008 жылдың 11 қыркүйегінде 0,98 доллардың төменгі деңгейінде жабылып, кейіннен 2009 жылдың 6 наурызында 0,20 долларға дейін төмендеді. CVS Albertsons дәріханалар желісін сатып алғаннан кейін Чикаго аймағында болған жағдайға ұқсас, бұл мәміле Rite Aid дүкендерін бір-біріне тым жақын орналастырды. Көптеген жағдайларда, әсіресе Пенсильвания штатында, екі желі де үлкен әсерге ие болды және тамырлары осы штатта болды (Rite Aid Скрантонда құрылған; Eckerd Эриде басталды, ал Thrift Drug Питтсбург аймағында танымал болды), кейбір жағдайларда көршілес Rite Aid дүкендері болды. Алайда 2008 жылдың наурыз айында осы бір-бірімен жабысып тұрған дүкендердің кейбіреулері жабылды. Жабылған дүкендердің көпшілігі Экерд мәмілесінен бұрынғы Rite Aid дүкендері болды, себебі Eckerd JCPenney және Jean Coutu Group иелігінде жаңа, заманауи дүкендерді, дәріханалар арқылы қызмет көрсету мүмкіндігімен және үлкен алаңмен салған; ал "көшірілген" жерлер Экерд дүкендеріне айналдырылды. Жабылып қалған дүкендердегі қызметкерлер жақын жерлерге ауыстырылды, сондықтан жұмыстан босату қажет болған жоқ. JCPenney-дің бұрынғы еншілес компаниясы болғандықтан, Eckerd JCPenney дүкендерінің кредиттік картасын қабылдады, бұл практика Rite Aid бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді. Brooks Eckerd-тен сатып алынған көптеген дүкендер бұрын Rite Aid дүкендері болған, себебі Rite Aid 1990-шы жылдардың ортасында (JCPenney-дің Eckerd-ті сатып алуына аз уақыт қалғанда) JCPenney-дің Thrift Drug желісіне бірнеше дүкендерді сатқан, сондай-ақ 1995 жылы Массачусетс штатындағы барлық дүкендерін Brooks-ке сатқан.
Нарықтан шығу
2008 жылдың 4 қаңтарында Rite Aid Лас-Вегас аймағындағы барлық 28 дүкенін жабуды және пациенттердің рецепттерінің тізімін Walgreens компаниясына сатуды жариялады. Компания Лас-Вегас нарығының негізгі емес нарық екенін, ол жалпы нәтижелерге үлес қоспағанын және 1999 жылдан бері онда жаңа дүкен ашпағанын мәлімдеді. Невада штатындағы бір дүкен Калифорния шекарасына жақын Гарднервиллде ашық қалды, онда Rite Aid-тің 600-дан астам дүкені болды. 2009 жылдың 5 ақпанында Rite Aid Сан-Францискодағы жеті дүкенінің және Идахо штатының шығысындағы бес дүкенінің Walgreens компаниясына сатылуы арқылы жұмысын тоқтату туралы хабарлады. Rite Aid бұрын Огайо штатының Колумбус қаласындағы нарықта болған, бірақ содан бері ондағы дүкендерін CVS компаниясына сатты. Компанияның негізін қалаушы Алекс Грас 2009 жылдың 27 тамызында рактан қайтыс болды. 2010 жылдың маусым айында Джон Стэндли бас операциялық директор лауазымынан бас атқарушы директор лауазымына көтерілді, ал бұрынғы бас директор Мэри Сэммонс төраға лауазымын сақтап қалды; бұрын Pathmark компаниясының президенті болған Кен Мартиндейл бас операциялық директор болып тағайындалды. 2015 жылы Rite Aid EnvisionRx дәріханалық жәрдемақыларды басқарушы компаниясын сатып алды, оған MedTrak, Connect Health Solutions және Smith Premier Services еншілес компаниялары кіреді.
Walgreens компаниясының сатып алуына әрекет
2015 жылдың 27 қазанында Walgreens Boots Alliance акционерлер мен реттеуші органдардың мақұлдауына байланысты Rite Aid компаниясын 9,4 миллиард долларға сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Біріккен компания АҚШ-тағы ең ірі дәріханалар желісі болуы керек еді, және нарықтың 46%-ын бақылайтыны айтылды. Walgreens келісім орындалса, Rite Aid атауын қазіргі дүкендерде сақтап қалуды жоспарлады, бірақ компанияның Rite Aid атауына қатысты ұзақ мерзімді жоспарлары белгісіз болды. Көптеген сарапшылар, бірігудің 2016 жылдың соңына дейін аяқталады деп күтті; бірақ ол реттеуші органдардың қарауына байланысты бастапқыда кейінге шегерілді. 2016 жылдың 21 желтоқсанында, монополияға қарсы бәсекелестік туралы алаңдаушылықты жою үшін Rite Aid компаниясы Fred's компаниясына 865 дүкенді 950 миллион долларға сататыны туралы хабарланды, бірақ Федералды сауда комиссиясы (FTC) бұл ұсыныстан қанағаттанбады және тағы 650 дүкенді сатуды талап етті. 6000 Rite Aid қызметкерін білдіретін 1199SEIU United Healthcare Workers East есімді кәсіподақ, 31 қаңтарда бірігуге қарсылығын жариялады. 2017 жылдың 29 маусымында Walgreens бірігуден бас тартатынын хабарлады. Оның орнына Walgreens, тізбектің жартысынан да аз, 2,186 Rite Aid дүкенін 5,18 миллиард долларға (плюс 325 миллион долларлық бас тарту айыбымен) сатып алуды ұсынды, бұл келісім Rite Aid-тің оңтүстік-шығыс АҚШ-тан шығуына себеп болар еді. Келелісөздердің нәтижесінде төртінші түзетілген келісімге қол жеткізілді, онда Walgreens Rite Aid-тің 1,932 орнын 4,38 миллиард долларға сатып алады, бұл 19 қыркүйекте FTC тарапынан мақұлданды. Түзетілген сату 2018 жылдың 27 наурызында аяқталды, содан кейін Rite Aid-те шамамен 2600 дүкен қалды. Үш тарату орталығы мен оларға байланысты тауарлар 2018 жылдың 1 қыркүйегінен бастап берілді, және дүкендердің көпшілігі Walgreens деп қайта аталды. 600 дүкен жабылды, олардың көпшілігі қазіргі Walgreens дүкенінен бір шақырымдай қашықтықта орналасқан Rite Aid дүкендері болды.
Albertsons компаниясының сатып алуына әрекет
2018 жылдың 20 ақпанында Albertsons акционерлер мен реттеуші органдардың мақұлдауына байланысты, тең құқықтармен бірігу арқылы Rite Aid компаниясының қалған бөлігін сатып алу жоспарларын жариялады. 2018 жылдың 8 тамызында Rite Aid компаниясы жоспар акционерлерге ұнамайтынын және ұсынылған сатып алудан бас тартатынын мәлімдеді. 2020 жылдың қазан айында Rite Aid жеке меншіктегі Bartell Drugs компаниясын, Сиэтл аймағындағы 67 дүкеннен тұратын желіні 95 миллион долларға сатып алғанын хабарлады. Кейбір клиенттер сатып алуды сынға алды, қызметкерлердің көптеп ауысуы және компьютерлік жүйелердегі ақаулар туралы шағымдар түсті. 2022 жылы Rite Aid штаб-пәтерін Пенсильвания штатының Камп Хилл қаласынан Филадельфия қаласына көшірді. 2022 қаржы жылының мәліметтері бойынша, ең көп Rite Aid дүкендері Пенсильвания штатында орналасқан – 494 дүкен, одан кейін Калифорнияда 487 және Нью-Йоркте 281 дүкен.
Банкроттық жағдай
2023 жылдың 25 тамызында Rite Aid компаниясы алдағы апталарда 11-ші тараудағы банкроттықтан қорғау туралы өтініш беруге дайындалып жатқанын мәлімдеді. Бұл, компанияның опиоидтік дағдарыстағы рөліне байланысты федералдық және штаттық соттардағы істерді реттеу мақсатында жасалды. Сондай-ақ, жоспар бойынша бүкіл ел бойынша 500-ге жуық тиімсіз дүкендерді жабу қарастырылып отыр. 2023 жылдың қазанында CreditRiskMonitor Rite Aid компаниясының банкроттыққа жақындап бара жатқанын хабарлады. 2023 жылдың 15 қазанында бірнеше опиоидтік сот процесі мен құқықтық күрестердің арасында Rite Aid және оның бірқатар серіктес қарыздарлары Нью-Джерси округінің АҚШ округтік сотында 11-ші тараудағы банкроттықтан қорғау туралы өтініш берді. Келесі күні компания Нью-Йорк қор биржасынан шығарылып, еркін саудаға көшті. Компания мәлімдемесінде банкроттық процедурасы кезінде компанияны қолдау үшін кредиторлардан 3,5 миллиард долларлық қаржыландыру және қарызды азайту туралы келісімдерге қол жеткізгенін хабарлады. 2023 жылдың соңына дейін банкроттық процедурасы аясында шамамен 500 дүкен жабылады. 16 қазанда Rite Aid тағы 92 дүкеннің жабылатынын немесе басқа дәріханаларға сатылатынын мәлімдеді. 18 қазанда Rite Aid инвесторларды ескертіп, банкроттықтан құтыла алмаса, алдағы он екі айда қалған дүкендерін толығымен жабуға немесе сатуға мәжбүр боларын айтты. Сол күні компания 154 дүкеннің жабылатынын жариялады, ал акциялары бір акциясына 0,13 доллардан төмен деңгейде жабылды. 19 қазанда бәсекелес Walgreens 2017 жылы Rite Aid компаниясын сатып алу бойынша басшыларының оларды қателедіргені туралы айыптауларға байланысты Rite Aid инвесторларының талабын реттеу үшін 192,5 миллион доллар төлеуге келісті. 16 қарашада Rite Aid АҚШ Әділет министрлігіне есірткіге қарсы сот ісіне кедергі келтіру үшін шағымданып, компанияның ескертулерді елемегені және есірткіге тәуелділік тудыратын препараттарға қатысты мыңдаған жалған рецепттерді толтырғаны айтылды. 21 қарашада банкроттық соты Rite Aid-ке 2024 жылдың 1 наурызына дейін өз қызметін толыққанды қайта ұйымдастыруды тапсырды. Rite Aid мерзімге дейін толыққанды қайта ұйымдастырылмаса, компания таратылуы мүмкін екенін ескертті. 29 қарашада Rite Aid 2023 жылдың желтоқсанына дейін жабылатын тағы 30 дүкеннің жабылатынын хабарлады. 5 желтоқсанда Rite Aid 79 дүкеннің сатылатындығын мәлімдеді. 19 желтоқсанда Rite Aid опиоидтік дағдарыптан зардап шеккендермен және кредиторлармен сот бақылауындағы банкроттық келісімдерге келісті. Сондай-ақ, компанияға шамамен 200 миллион доллар көлемінде несие беруге рұқсат берілді. Сол күні Rite Aid жасанды интеллектіге негізделген бетті тану технологиясы бойынша Федералды сауда комиссиясымен келісімге келгенін хабарлады. Компанияның нәсілдік және тері түсі бойынша сатып алушыларды қате анықтау үшін жүйені теріс пайдаланғаны туралы айыптауларға байланысты барлық дүкендерінде бетті тану технологиясын пайдалануға 5 жылға тыйым салынды. Жүйе бастапқыда қылмыстық әрекеттерге қатысуы мүмкін сатып алушыларды анықтау үшін көзделген. Сонымен қатар, Rite Aid бүкіл ел бойынша тағы 19 дүкеннің жабылатынын хабарлады. 21 желтоқсанда Rite Aid басқа ұсыныстардың болмауына байланысты Elixir бөлімшесін аукционға салудан бас тартты және сақтандырумен байланысты компанияны MedImpact Healthcare Systems компаниясына шамамен 575 миллион долларға сатуға келісті.
Құқықтық мәселелер
2002 жылы SEC Rite Aid компаниясының жоғары лауазымды басшыларына есептесудегі алаяқтық үшін қылмыстық айып тақты. Бірнеше басшы кейін түрмеге жабылды, оның ішінде бас директор Мартин Грас. Негізін қалаушының ұлы Грас ең соңында алты жыл түрмеде отырды. 2018 жылдың қазан айында Rite Aid компаниясының бұрынғы жарнама вице-президенті және Nuvision Graphics Inc. компаниясының екі иесі Rite Aid компаниясын 5,7 миллион доллар көлемінде алдап, пара алу схемасына қатысқандары үшін кінәларын мойындады.
Сот ісі
2004 жылдың 25 шілдесінде Rite Aid компаниясы АҚШ үкіметінің денсаулық сақтану бағдарламаларына жалған рецепттер тапсырғаны туралы айыптаманы реттеу үшін 7 миллион доллар төлеуге келісті. 2022 жылдың 14 шілдесінде Rite Aid компаниясы Джорджия, Солтүстік Каролина және Огайо штаттарының округтерімен 10,5 миллион долларлық келісімге келді, бұл компанияға 2023 жылға қарай АҚШ-тағы опиоидтік дағдарысқа байланысты ұлттық дәріхана тізбектеріне қарсы басталған келесі сот процестерінен қалыңдауға мүмкіндік берді. 2023 жылдың 14 наурызында АҚШ үкіметі Rite Aid компаниясын 2014 жылдың мамырынан 2019 жылдың маусымына дейін опиоидтарды қоса алғанда, бақылаудағы заттардың жүздеген мың рецептерін заңсыз толтырғаны және "ескерту белгілерін" байқамағаны үшін сотқа берді.
Холл Рит Эйд корпорациясына қарсы
Қызметкерлердің отыру орындарына қатысты сот ісі (Холл v. Rite Aid Corporation, Сан-Диего округінің жоғарғы соты) бойынша тараптар 18 миллион доллар және алдыңғы кассалық аймақтар үшін екі жылдық пилоттық отыру бағдарламасын енгізу туралы топтық соттасу келісіміне келді. 2018 жылдың 14 қыркүйегінде Сот келісімді алдын ала мақұлдады. 2018 жылдың 16 қарашасында Сот келісімді түпкілікті мақұлдады.
Ұлттық рецептімен берілетін опиаттар туралы сот
Rite Aid хабарлағандай, компания Огайо штатының Солтүстік округінің АҚШ округтік сотында қаралып жатқан "In re National Prescription Opiate Litigation" атты біріктірілген көп округтік сот ісінде айыпталушы болып табылады. Әртүрлі талапкерлер (мысалы, округтар, қалалар, ауруханалар және үшінші тарап төлеушілер) фармацевтикалық тауар тізбегіндегі айыпталушыларға – өндірушілерге, көтерме сауда дистрибьюторларына және бөлшек сауда дәріханалар тізбегіне – қарсы кең таралған опиоидты теріс пайдаланудың салдарына қатысты талаптар айтуда. Rite Aid компаниясының активтерді қорғау вице-президенті Кэти Лэнгли жүйелерді "ерекшеліктерді салыстыру" деп атады, бұл бейнебақылаудағы жасанды интеллект саласындағы бейне ерекшеліктерін анықтау процесіне қатысты техникалық термин. Оның сөзіне göre, жүйелерді пайдалану компанияның дүкендерінде зорлық-зомбылық пен ұйымдасқан қылмыстың азаюына әкелді, ал бұрынғы активтерді қорғау вице-президенті Боб Оберослер қызметкерлердің қауіпсіздігінің жақсаруын және құқық қорғау органдарының араласу қажеттілігінің төмендеуін атап өтті. Бұл жүйе алдымен Ұлыбританияда Next киім желісімен және Италияда Giunti Al Punto Librerie, Fermopoint және SisalPay дүкендерімен қолданылғаннан кейін АҚШ-та іске қосылды. 2022 жылдың мамыр айында Rite Aid ауылдық үй шаруашылығына көмек көрсететін Homeward стартапымен серіктестік құрды. Осы серіктестік аясында Medicare жүйесіне жататын клиенттер Homeward клиникалық қызметтеріне бағытталды және Homeward мобильдік күтім бөлімдеріне қол жеткізе алады.