Астероидтерден шикізатты пайдалану мүмкіндіктері

Астероидтерден шикізатты өндіру – болашақтың мүмкіндігі! Қазіргі технологиямен 7 граммнан астам материал ғарыштан әкелінді. Төтенше шығын, анықтау қиындықтары бар.

16 мин оқу

100%

Дереккөз: Asteroid mining — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Астероидтерден шикізатты пайдалану

Астероидтерден кен шығару – астероидтерден және басқа кіші планеталардан, соның ішінде Жерге жақын объектілерден материалдарды алудың гипотетикалық жолы. Астероидтерден кен шығарудың негізгі қиындықтарына ғарышқа ұшудың жоғары құны, кен шығаруға жарамды астероидтерді анықтаудағы сенімсіздік және ғарыш ортасында пайдалы материалдарды өндірудің күрделігі жатады. Hayabusa, Hayabusa2 және OSIRIS REx сияқты астероид үлгілерін қайтару бойынша жүргізілген зерттеу миссиялары қазіргі технологияларды пайдаланып ғарыштан кен жинаудың қиындықтарын көрсетеді. 2023 жылға дейін ғарыштан Жерге 7 грамнан кем астероид материалы сәтті жеткізілді. Жүзеге асырылып жатқан миссиялар бұл көлемді шамамен 60 граммға (екі унция) дейін арттыруға мүмкіндік береді. Астероидтерді зерттеу миссиялары – күрделі жобалар, олардың көлемі мен құнына қарағанда қайтарылатын материал өте аз (Hayabusa – 1 миллиграммнан кем, Hayabusa2 – 100 миллиграмм, OSIRIS REx – 70 грамм). Бұл жобалардың құны: Hayabusa – 300 миллион доллар, Hayabusa2 – 800 миллион доллар, OSIRIS REx – 1,16 миллиард доллар. Астероидтерде кен өндіру тарихы қысқа, бірақ оның біртіндеп дамуы байқалады. Қай астероидтерді зерттеу керек, ресурстарды қалай жинау керек және оларды қалай пайдалану керек деген ойлар ондаған жылдар бойы өзгеріп келді.

1970 жылға дейін

1970 жылға дейін астероидтердегі кен өндіру көбінесе ғылыми фантастика саласында болды. Worlds of If, Scavengers in Space және Miners in the Sky сияқты әңгімелер астероидтерді өндірудің болжамды қауіптері, себептері және осымен байланысты тәжірибелер туралы айтты. Сонымен қатар, көптеген ғалымдар академиялық ортада астероидтерден кен шығарудан алынған пайда туралы ойлар қозғады, бірақ олар бұл идеяны іске асыруға қажетті технологиядан мүлдем құралдырмады.

1970-ші жылдар

1969 жылғы Айға қону Жер орбитасынан тыс кеңістікте адамның ғылыми қызметіне деген қызығушылықты күшейтті. Онжылдыққа қарай, астероидтерді өндіру тақырыбына академиялық қызығушылық артты. Маңызды академиялық зертеулер Жерге жақын астероидтерді өндіруге бағытталды. Атап айтқанда, Аполлон және Амор астероидтар тобы қарастырылды. Бұл топтар Жерге жақындығымен ғана емес, сонымен қатар көптеген адамдар оларды өңдеуге болатын пайдалы қазбаларға бай деп есептегендіктен таңдалды.

1980 жылдар

Астероидтердегі тау-кен жұмыстарына академиялық қызығушылық 1980 жылдары дамыды. Аполлон мен Амор астероидтар тобын нысанаға алу идеясы сол кезде де қолдау тапты. Бірақ, 1980 жылдардың соңына қарай Аполлон және Амор астероидтар тобына деген қызығушылық Марстың Фобос және Деймос серіктеріне деген қызығушылыққа ұшырады. НАСА сияқты ұйымдар ғарышта материалдарды қалай өңдеуге болады және гипотетикалық түрде ғарыштан жиналған материалдарды немен пайдалануға болатыны туралы ойлар бастады.

1990 жылдар

Астероидтерді өндіруге тартудың жаңа себептері пайда болуда. Бұл себептер көбінесе қоршаған ортаға қатысты алаңдаушылықтармен байланысты, мысалы, адамдардың Жердің табиғи ресурстарын тым көп пайдалануы және ғарышта Күннен энергия алуға тырысуы. Сол онжылдықта НАСА астероидтердегі қандай материалдарды өндіру пайдалы болатынын анықтауға ұмтылып жатыр. Бұл материалдардың ішінде бос металдар, ұшқыш заттар және көп мөлшердегі топырақ жатады.

2010 жылдар

2010 жылдары қызығушылықтың күшеуінен кейін, астероидтерді өндіруге қатысты жоспарлар алыс перспективадағы мақсаттарға қарай жылжыды, ал кейбір "астероидтерді өндіру" компаниялары көбірек мақсатта қолданылатын қозғалтқыш технологияларын дамытуға көшті.

Астероидтерді каталогтау

B612 қоры – АҚШ-та штаб-пәтері орналасқан, коммерциялық емес жеке қор, Жерді астероидтардың шабуылынан қорғауға арналған. Үкіметтік емес ұйым ретінде ол бір күні Жерге соқтығысуы мүмкін астероидтерді анықтау және мұндай соқтығыстарды болдырмау үшін олардың траекториясын өзгертуге қажетті технологиялық құралдарды табу мақсатында екі бағыттағы зерттеулер жүргізді. 2013 жылғы мақсаты – жеке қаржыландырылатын астероидтерді іздейтін ғарыш телескобы Sentinel-ді жобалау және құрылысын аяқтау болды, оны 2017–2018 жылдары ұшыруды жоспарлаған. Венера орбитасына ұқсас орбитада орналасқан Sentinel инфрақызыл телескобы, диаметрі 500 метрден асатын астероидтардың 90%-ын тізімдеуге, сондай-ақ Күн жүйесінің кішірек объектілерін зерттеуге арналған. 2015 жылдың қазан айында NASA B612 қорымен 30 миллион долларлық қаржыландыру туралы келісімді тоқтатқаннан кейін және жеке қаржы жинау жоспарланған мақсаттарға жете алмағандықтан, қор 2017 жылдан бері зерттеліп жатқан, әлдеқайда кішкентай ғарыш аппараттарының шоқжұлдызын пайдалануға баламалы тәсілді қабылдады. Оның орнына NASA/JPL NEOCam ұсынылып отыр.

Тау-кен өндірісі мәселелері

Кен өндірудің төрт мүмкіндігі бар, олар биокен өндіру арқылы іске асырылуы мүмкін. Шикі астероидтық материалды Жерге әкеліп пайдалану. Оны орнында өңдеп, тек өңделген материалдарды ғана қайтарып әкелу, және мүмкін болса, кері сапар үшін отын өндіру. Астероидті Ай немесе Жер төңірегіндегі немесе ХҒС-дегі қауіпсіз орбитаға тасымалдау. Кен өндіруге таңдалған астероидке дейінгі қашықтыққа байланысты, байланыс үшін бара-қайта уақыт бірнеше минуттан асады, Жерге жақын астероидтердің Жерге сирек жақындауынан басқа. Сондықтан, кез келген кен өндіру жабдығы жоғары деңгейде автоматтандырылған болуы керек, немесе жақын маңайда адам болуы қажет.

Жоғалған тау-кен жобалары

2012 жылдың 24 сәуірінде Сиэтлдегі Ұшу мұражайында миллиардер кәсіпкерлер астероидтерді олардың қорлары үшін қазып алу жоспарын жариялады. Компания Planetary Resources деп аталды, ал оның негізін қалаушылары аэроғарыш кәсіпкерлері Эрик Андерсон мен Питер Диамандис болды. 2018 жылға дейін. Бірақ көп ұзамай Arkyd ғарыш телескопы технологиясының барлық жоспарлары тоқтатылды; компания таратылды, жабдықтары аукционға шығарылды, ал қалған активтерді блокчейн компаниясы ConsenSys сатып алды. Planetary Resources пайда болғаннан кейін бір жыл өткен соң, 2013 жылы Дэвид Гамп, Рик Тумлинсон және басқалар құрған Deep Space Industries компаниясы да астероидтерден кен шығару жоспарларын жариялады. Бастапқы мақсат 2015 және 2016 жылдары астероидтерге іздеу және сынамаларды қайтару үшін ғарыш кемелерін жіберу, содан кейін он жыл ішінде кен қазуды бастау болды. Deep Space Industries кейіннен оның астероидтық операцияларын жүзеге асыруға арналған қозғалтқыш жүйелерін әзірлеуге және сатуға көшті, оның ішінде 2018 жылы сумен жұмыс істейтін қозғалтқыштардың табысты желісін құрды; ал 2019 жылы жер орбитасы жүйелері мен ғарышқа ұшу компоненттерінің портфеліне ие Bradford Space компаниясы сатып алды.

Ұсынылған тау-кен жобалары

ISDC San Diego 2013 жылы Kepler Energy and Space Engineering (KESE, llc) 40 тонна астероид реголитін жинап, 2020 жылға қарай Жердің төменгі орбитасына қайта оралуы тиіс автоматтандырылған кен өндіру жүйесін жіберу ниетін жариялады. 2012 жылдың қыркүйегінде NASA-ның Алдыңғы қатарлы ұғымдар институты (NIAC) астероидтерді кенге шығарудың мүмкіндігін, соның ішінде құралдары, әдістері және жүйелері тұрғысынан зерттейтін және бағалайтын «Роботттық астероид іздеуші» жобасын жариялады. TransAstra Corporation астероидтерді табу және өндіру технологиясын, шоғырланған күн энергиясын қолданатын және «оптикалық кен өндіру» деп аталатын патенттелген тәсілмен құрылған ғарыш кемелерінің қатарын пайдаланып әзірлеп жатыр. 2022 жылы AstroForge атты стартап Жерге жақын астероидтерден платинаны іздеу, кенге шығару және тазарту үшін технологиялар мен ғарыш кемелерін жасау ниетін мәлімдеді.

Экономика

Қазіргі уақытта кеннің сапасы және оны өндіруге қажетті жабдықтың құны мен массасы белгісіз, тек болжам жасау мүмкін. Кейбір экономикалық талдаулар астероид материалдарын Жерге қайтарудың құны олардың нарықтық құнынан әлдеқайда жоғары екенін, ал астероидтарды өндіру қазіргі тауар бағалары мен ғарыш тасымалының құнында жеке инвестицияларды тартпайтынын көрсетеді. Басқа зерттеулер күн энергиясын пайдалану арқылы үлкен пайда табуға болатынын ұсынады. Материалдардың потенциалды нарығын анықтауға және өндіру құнын төмендетуге қол жеткізсе, пайда табуға болады. Мысалы, егер ғарыш туризмі табысты болса, ғарыш туризмі үшін отын дайындауға Жердің төменгі орбитасына бірнеше тонна су жеткізу елеулі пайда әкелуі мүмкін. 1997 жылы диаметрі белгілі бір шамадағы салыстырмалы түрде кішкентай металл астероидта 20 триллион АҚШ долларынан астам өнеркәсіптік және құнды металдар бар деген болжам жасалған. Салыстырмалы түрде кішкентай М типіндегі астероидтың орташа диаметрі 2 миллиард тоннадан астам темір-никель кеніне, яғни 2004 жылғы әлемдік өндірістен екі-үш есе көпке ие болуы мүмкін. 16 Психе астероидінің құрамында 1,7 никель-темір бар деп есептеледі, бұл әлемдік қажеттілікті бірнеше миллион жылға қамтамасыз ете алады. Өндірілген материалдың бір бөлігі құнды металдардан тұруы мүмкін. Астероидтерден өндірілген барлық материалдар тиімді болмайды, әсіресе экономикалық көлемдегі материалды Жерге қайтару үшін. Жерге қайтару перспективасында платина Жер бетіндегі геологиялық құралымдарда сирек кездесетін болғандықтан, оны белгілі бір мөлшерде Жерге әкелуге тұрарлық. Ал никельге келер болсақ, ол өте көп, және көптеген жерлерде өндіріледі, сондықтан астероидтердегі кен өндірудің жоғары құны оны экономикалық тұрғыдан тиімсіз етеді. 2012 жылы Planetary Resources компаниясы астероидтан алынған платинаның құны 25-50 миллиард АҚШ долларын құрайтынын көрсеткенімен, бір экономист осындай металдардың қосымша көзінің пайда болуы бағаны төмендетіп, кәсіпорнының сәтсіздікке ұшырауына себеп болуы мүмкін екенін атап өтті. Астероидтардың орбиталарын өзгертуге арналған инфрақұрылымды дамыту инвестицияға үлкен қайтару әкелуі мүмкін.

Currently, the quality of the ore and the consequent cost and mass of equipment required to extract it are unknown and can only be speculated. Some economic analyses indicate that the cost of returning asteroidal materials to Earth far outweighs their market value, and that asteroid mining will not attract private investment at current commodity prices and space transportation costs. Other studies suggest large profit by using solar power. Potential markets for materials can be identified and profit generated if extraction cost is brought down. For example, the delivery of multiple tonnes of water to low Earth orbit for rocket fuel preparation for space tourism could generate a significant profit if space tourism itself proves profitable. In 1997 it was speculated that a relatively small metallic asteroid with a diameter of contains more than US$20 trillion worth of industrial and precious metals. A comparatively small M type asteroid with a mean diameter of could contain more than two billion metric tons of iron–nickel ore, or two to three times the world production of 2004. The asteroid 16 Psyche is believed to contain 1.7 of nickel–iron, which could supply the world production requirement for several million years. A small portion of the extracted material would also be precious metals. Not all mined materials from asteroids would be cost effective, especially for the potential return of economic amounts of material to Earth. For potential return to Earth, platinum is considered very rare in terrestrial geologic formations and therefore is potentially worth bringing some quantity for terrestrial use. Nickel, on the other hand, is quite abundant and being mined in many terrestrial locations, so the high cost of asteroid mining may not make it economically viable. Although Planetary Resources indicated in 2012 that the platinum from a asteroid could be worth US$25–50 billion, an economist remarked any outside source of precious metals could lower prices sufficiently to possibly doom the venture by rapidly increasing the available supply of such metals. Development of an infrastructure for altering asteroid orbits could offer a large return on investment.

Жедел жетіспеушілік

Жеделдік – шектеулі ресурстар әлемінде адамдардың шексіз қажеттіліктерінің туындауымен байланысты негізгі экономикалық проблема. Жердің ресурстары шекті болғандықтан, астероидтік кеннің салыстырмалы көптігі астероидтік кен өндіруге дерлік шексіз ресурстар ұсыну мүмкіндігін береді, бұл осы материалдардың тапшылығын жояды. Ресурстардың таусылу идеясы жаңа емес. 1798 жылы Томас Мальтус жазғандай, ресурстардың шектеулі болуына байланысты халықтың экспоненциалды өсуі, халықтың кедейлік пен аштыққа ұшырауына дейін жан басына шаққандағы табыстың төмендеуіне әкеледі, бұл халық өсуіне шектеу қоятын фактор болады. Мальтус бұл туралы 226 жыл бұрын айтқан, бірақ шикізаттарға қатысты Мальтус әсерінің белгілері әлі көрінбеді. Дәлелденген кен қоры – қазіргі немесе ұқсас сұраныс, баға және басқа да экономикалық және технологиялық жағдайларда экономикалық тұрғыдан өндіруге болатын, бұрыннан ашылған минералды ресурстардың кен орындары. Жердегі минералды ресурстарды, әсіресе платина тобының металдарын өндіру құнының өсуімен қатар, ғарыш зерттеулеріндегі технологиялық жаңарулардың арқасында аспан денелерінен осы ресурстарды өндіру құны төмендеуде.

Қаржылық тиімділік

Ғарыш жобалары жоғары тәуекелді, ұзақ уақытты қамтиды және ауыр капиталдық инвестицияларды талап етеді, астероидтерден кен шығару жобалары да осыдан ерекше емес. Мұндай жобалар жеке инвестициялар немесе мемлекеттік инвестициялар арқылы қаржыландырылуы мүмкін. Коммерциялық жоба үшін ол кіріс, жалпы шығындардан (көтеріп алу шығындары мен сату шығындары) артық болған жағдайда ғана пайдалы болуы мүмкін. Соңғы кезде Hein және авторлар тобы зерттеу жұмыстарында көрсеткендей, шикізатты өндіруге ұзақ мерзімді жобаға бірнеше тараптың бірлесіп инвестиция салуының құқықтық негізі тау-кен серіктестігінің құқықтық тұжырымдамасында табылуы мүмкін, ол Калифорнияны қоса алғанда, АҚШ-тың бірнеше штаттарының заңдарында бар. Тау-кен серіктестігінде "[Әрбір] серіктес серіктестіктің пайдасы мен зиянына, оның шахтадағы үлесінің жалпы серіктестік капиталына немесе акциялардың жалпы санына қатынасына пропорционалды түрде қатысады".

Астероидтар белдеуін Марстан қазып алу

Марс Жерге қарағанда астероид белдеуіне әлдеқайда жақын болғандықтан, астероид белдеуіне жету және минералдарды Марсқа қайтару үшін аз Delta v қажет болады. Бір гипотеза бойынша, Марстың серіктері (Фобос және Деймос) астероид белдеуінен тартылып алынған астероидтар болуы мүмкін. 16 Психе астероидінде 10 000 квадриллион АҚШ долларынан астам құны бар минералдар болуы мүмкін. НАСА 2023 жылдың 10 қазанында Psyche орбиталық аппаратын ұшыруды жоспарлап отыр, ол 2029 жылдың тамызына дейін астероидқа жетеді және оны зерттейді. 511 Davida астероидінде 27 квадриллион долларлық минералдар мен ресурстар болуы мүмкін. Ай Фобосты ғарыш кемелерін ұшыру үшін пайдалану энергетикалық тұрғыдан тиімді және негізгі белдеудегі астероидтарға миссияларды жіберу үшін ыңғайлы орын. Астероид белдеуін Марстан және оның серіктерінен қазбалау Марстың мекендеуіне көмектеседі.

Фобос - Марсқа арналған ғарыш лифті

Фобос Марстың айналасында синхронды түрде айналып жүреді, оның бір жағы Марс бетінен шамамен 6028 км биіктікте планетаға қарай бұрылып тұрады. Ғарыш лифтісі Фобостан Марсқа дейін 6000 км-ге созылуы мүмкін, бұл жер бетінен 28 км қашықтықта, Марстың атмосферасынан тыс жерде болады. Сол сияқты, 6000 км-ге созылатын ғарыш лифті кабельі Фобостың тепе-теңдігін сақтау үшін қарсы бағытта орнатылуы мүмкін. Барлығында ғарыш лифтісі 12000 км-ден астам қашықтыққа созылады, бұл Марстың аэростационарлық орбитасынан (17032 км) төмен. Ракета мен жүктерді ғарыш лифтісінің бастапқы нүктесіне, жер бетінен 28 км биіктікке жеткізу үшін ракета ұшыру қажет болады. Марс беті экваторда 0,25 км/с жылдамдықпен айналады, ал ғарыш лифтісінің төменгі бөлігі Марстың айналасында 0,77 км/с жылдамдықпен айналады, сондықтан ғарыш лифтісіне жету үшін 0,52 км/с дельта v жеткілікті. Фобос 2,15 км/с жылдамдықпен айналады, ал ғарыш лифтісінің ең шеткі бөлігі Марстың айналасында 3,52 км/с жылдамдықпен айналады.

Регламенттеу және қауіпсіздік

Ғарыш құқығы ұлттық заңдармен қатар халықаралық шарттардың белгілі бір жиынтығын қамтиды. Халықаралық және ұлттық заңдар жүйесі мен негізі Біріккен Ұлттар Ұйымының Сыртқы ғарыш істері жөніндегі кеңсесі арқылы қалыптасты. Ғарыш құқығы саласындағы мамандар халықаралық ғарыш құқығының қолданыстағы бөлігі деп санайтын ережелер, талаптар мен келісімдер бес халықаралық ғарыш келісімі мен бес БҰҰ декларациясы болып табылады. Келіссөздерге шамамен 100 мемлекет және ұйым қатысты. Ғарыш келісімдері қару-жарақты бақылау, ғарыш кеңістігін иемденуге тыйым салу, зерттеу еркіндігі, зиян үшін жауапкершілік, астронавттар мен ғарыш кемелерінің қауіпсіздігі мен құтқару, ғарыш қызметіне және қоршаған ортаға зиян келтірмейтін кедергілерді болдырмау, ғарыш қызметі туралы хабарлау және тіркеу, сондай-ақ дауларды шешу сияқты маңызды мәселелерді қамтиды. Ғарыш державаларының кепілдіктеріне ие болған ғарыш саласында жетілмеген елдер АҚШ пен Кеңес Одағының ғарыш кеңістігін ешбір мемлекетке тиесілі емес жалпы мүлік (res communis) деп қарастыру туралы ұсыныстарын қабылдады. Астероидтердегі кен өндіру халықаралық шарттарда, мысалы, "Ғарыш келісімінде", сондай-ақ ұлттық заңдарда, мысалы, АҚШ және Люксембургтің арнайы заң актілерінде қарастырылады. Халықаралық ғарыш құқығына қатысты түрлі деңгейдегі сын-пікірлер бар. Кейбір сыншылар "Ғарыш келісімін" қабылдаса, "Ай келісімін" қабылдамайды. "Ғарыш келісімі" Ай және басқа да аспан денелерінің бетінен, астынан немесе топырағынан алынған ғарыш кеңістігіндегі табиғи ресурстарға жеке меншік құқығын мойындайды. Осылайша, халықаралық ғарыш құқығы жаңадан пайда болатын ғарыш кен өндіру қызметін, жеке ғарыш тасымалдарын, коммерциялық ғарыш айлақтарын және коммерциялық ғарыш станцияларын/тұрақтарын/қоныстарын басқаруға қабілетті. Табиғи ресурстарды олардың табиғи орналасқан жерінен алу және алып кетуді қамтитын ғарыш кен өндіруі "Ғарыш келісіміне" сәйкес рұқсат етіледі. Алып алынғаннан кейін осы табиғи ресурстарды иеленуге, сатуға, саудалауға, зерттеуге немесе ғылыми мақсаттарда пайдалануға болады. Халықаралық ғарыш құқығы ғарыш кен өндіруіне, атап айтқанда табиғи ресурстарды өндіруге рұқсат береді. Ғарыш саласындағы құқық мамандары ғарыш ресурстарын өндіруге рұқсат етіледі, тіпті жеке компаниялардың пайда табуына да жол береді. Дегенмен, халықаралық ғарыш құқығы аумақтар мен ғарыш жерлеріне меншік құқығын тыйым салады. Астрофизиктер Карл Саган мен Стивен Дж. Остро Жерге жақын астероидтардың траекториясын өзгерту соқтығысу қаупін тудыруы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. Олар орбиталық инженерияның мүмкіндіктері де, қауіптері де бар деген қорытындыға келді: егер орбиталық манипуляциялар технологиясын бақылау тым қатаң болса, болашақта ғарышқа шығу қиын болуы мүмкін, ал егер олар тым еркін болса, адамзат өркениетіне қауіп төнуі мүмкін.

Space law involves a specific set of international treaties, along with national statutory laws. The system and framework for international and domestic laws have emerged in part through the United Nations Office for Outer Space Affairs. The rules, terms and agreements that space law authorities consider to be part of the active body of international space law are the five international space treaties and five UN declarations. Approximately 100 nations and institutions were involved in negotiations. The space treaties cover many major issues such as arms control, non appropriation of space, freedom of exploration, liability for damages, safety and rescue of astronauts and spacecraft, prevention of harmful interference with space activities and the environment, notification and registration of space activities, and the settlement of disputes. In exchange for assurances from the space power, the nonspacefaring nations acquiesced to U. S. and Soviet proposals to treat outer space as a commons (res communis) territory which belonged to no one state. Asteroid mining in particular is covered by both international treaties—for example, the Outer Space Treaty—and national statutory laws—for example, specific legislative acts in the United States and Luxembourg. Varying degrees of criticism exist regarding international space law. Some critics accept the Outer Space Treaty, but reject the Moon Agreement. The Outer Space Treaty allows private property rights for outer space natural resources once removed from the surface, subsurface or subsoil of the Moon and other celestial bodies in outer space. Thus, international space law is capable of managing newly emerging space mining activities, private space transportation, commercial spaceports and commercial space stations/habitats/settlements. Space mining involving the extraction and removal of natural resources from their natural location is allowable under the Outer Space Treaty. Once removed, those natural resources can be reduced to possession, sold, traded and explored or used for scientific purposes. International space law allows space mining, specifically the extraction of natural resources. It is generally understood within the space law authorities that extracting space resources is allowable, even by private companies for profit. However, international space law prohibits property rights over territories and outer space land. Astrophysicists Carl Sagan and Steven J. Ostro raised the concern altering the trajectories of asteroids near Earth might pose a collision hazard threat. They concluded that orbit engineering has both opportunities and dangers: if controls instituted on orbit manipulation technology were too tight, future spacefaring could be hampered, but if they were too loose, human civilization would be at risk.

Сыртқы ғарыш туралы келісім

1966 жылдың 27 қаңтарында шамамен 100 елдің арасында он жылдық келіссөздерден кейін, "Космос туралы шарт" қол қоюға ашылды. Ол 1967 жылдың 10 қазанында космос кеңістігінің конституциясы ретінде күшіне енді. Космос туралы шарт жақсы қабылданып, тоқсан алты ел ратификацияласа, тағы жиырма жеті мемлекет қол қойды. Нәтижесінде, халықаралық ғарыш құқығының негізгі құрамы бес (немесе төрт) халықаралық ғарыш шартынан, сондай-ақ түрлі жазбаша қаулылар мен декларациялардан тұрады. Басты халықаралық шарт – 1967 жылғы Космос туралы шарт; ол көбінесе космос кеңістігінің "Конституциясы" деп есептеледі. 1967 жылғы Космос туралы шартты ратификациялау арқылы 98 ел космос кеңістігі "адамзаттың иелігінде" болатынына, барлық елдердің космосты "пайдалануға" және "зерттеуге" құқығы болатынына, ал осы екі шараның да "барлық адамзатқа пайда әкелетіндей" болуына келісті. Адамзаттың иелігінде болу принципі және басқа да маңызды терминдер әлі нақты анықталған жоқ (Jasentuliyana, 1992). Сынаушылар Космос туралы шарттың бұлыңғыр екенін айтады. Дегенмен, халықаралық ғарыш құқығы жақсы жұмыс істеп, көптеген жылдар бойы ғарыш индустриясының және оның мүдделерінің қажеттіліктерін қамтамасыз етіп келеді. Мысалы, Айдан тас-кендерді алып кету мен өндіру заңды деп есептеледі. Космос туралы шартты жасаушылар бастапқыда кең ауқымды терминдерді бекітуге, ал кейін нақты құқықтық нормаларды жасауға бағытталды (Griffin, 1981: 733–734). Сондықтан COPUOS мүшелері кейіннен Космос туралы шарттың нормаларын "үш қосымша келісімде" көрсетілген нақты түсіндірмелер арқылы кеңейтті – 1968 жылғы Құтқару және қайтару туралы келісім, 1973 жылғы Жауапкершілік конвенциясы және 1976 жылғы Тіркеу конвенциясы (734). Hobe (2007) Космос туралы шарттың "тек аумақтық меншік құқықтарын алуға тікелей және жанама түрде тыйым салады, бірақ космостық ресурстарды өндіруге рұқсат береді" деп түсіндіреді. Ғарыш құқығы саласындағы мамандар космостық ресурстарды өндіруге, тіпті жеке компаниялардың пайда табуына да рұқсат етіледі деп санайды. Алайда, халықаралық ғарыш құқығы аумақтар мен космос жерлеріне меншік құқығын тыйым салады. Hobe сондай-ақ, "табиғи ресурстарды өндіру мәселесі" туралы ештеңе айтылмағанын, яғни мұндай пайдалану Космос туралы шарт бойынша рұқсат етілгенін түсіндіреді (2007: 211). Ол сонымен қатар, Космос туралы шарттың 1-бабына сәйкес, космостық ресурстардан алынатын пайданы бөлу мәселесі әлі шешілмегенін атап өтеді.

After ten years of negotiations between nearly 100 nations, the Outer Space Treaty opened for signature on January 27, 1966. It entered into force as the constitution for outer space on October 10, 1967. The Outer Space Treaty was well received; it was ratified by ninety six nations and signed by an additional twenty seven states. The outcome has been that the basic foundation of international space law consists of five (arguably four) international space treaties, along with various written resolutions and declarations. The main international treaty is the Outer Space Treaty of 1967; it is generally viewed as the "Constitution" for outer space. By ratifying the Outer Space Treaty of 1967, ninety eight nations agreed that outer space would belong to the "province of mankind", that all nations would have the freedom to "use" and "explore" outer space, and that both these provisions must be done in a way to "benefit all mankind". The province of mankind principle and the other key terms have not yet been specifically defined (Jasentuliyana, 1992). Critics have complained that the Outer Space Treaty is vague. Yet, international space law has worked well and has served space commercial industries and interests for many decades. The taking away and extraction of Moon rocks, for example, has been treated as being legally permissible. The framers of Outer Space Treaty initially focused on solidifying broad terms first, with the intent to create more specific legal provisions later (Griffin, 1981: 733–734). This is why the members of the COPUOS later expanded the Outer Space Treaty norms by articulating more specific understandings which are found in the "three supplemental agreements" – the Rescue and Return Agreement of 1968, the Liability Convention of 1973, and the Registration Convention of 1976 (734). Hobe (2007) explains that the Outer Space Treaty "explicitly and implicitly prohibits only the acquisition of territorial property rights" but extracting space resources is allowable. It is generally understood within the space law authorities that extracting space resources is allowable, even by private companies for profit. However, international space law prohibits property rights over territories and outer space land. Hobe further explains that there is no mention of “the question of the extraction of natural resources which means that such use is allowed under the Outer Space Treaty” (2007: 211). He also points out that there is an unsettled question regarding the division of benefits from outer space resources in accordance with Article, paragraph 1 of the Outer Space Treaty.

Ай туралы келісім

Ай туралы келісім 1979 жылғы 18 желтоқсанда Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысының бір бөлігі ретінде қол қойылды және Біріккен Ұлттар Ұйымының Сыртқы ғарыштың бейбіт мақсатта пайдалану комитетінің (COPUOS) мүшелері келіскен бес мемлекеттің ратификациялау консенсусы рәсімінен кейін 1984 жылы күшіне енді. 2019 жылғы қыркүйек айына дейін тек 18 мемлекет келісімге қол қойды немесе ратификациялады. 11-бап бойынша ай ресурстары "егемендік талабымен, пайдалану немесе иелену арқылы немесе кез келген басқа тәсілмен ұлттық меншікке жатпайды" деп белгіленген. Дегенмен, ресурстарды пайдалану "халықаралық режиммен реттелетін" болса рұқсат етіледі (11.5-бап), бірақ мұндай режимнің ережелері әлі әзірленбеген. НАСА-ның бас кеңесшісі және Ай туралы келісім бойынша АҚШ-тың бас келіссөзшісі С. Нил Хозенболл 2018 жылы ай ресурстарын пайдалану мүмкіндігі анықталғанша халықаралық режимнің ережелерін келіссөздерге салуды кейінге қалдыру қажеттігін ескертті. Ғарыш саласындағы мемлекеттердің келісімге қарсылығының себебі – өндірілген ресурстарды (және осы мақсатта қолданылатын технологияны) басқа мемлекеттермен бөлісу қажеттілігі болып табылады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Теңіз құқығы жөніндегі конвенциясындағы ұқсас режим теңіз түбіндегі мұндай салалардың дамуына бәсекелес кедергі келтіреді деп саналады. АҚШ, Ресей Федерациясы және Қытай Халық Республикасы (ҚХР) Ай туралы келісімге қол қоймады, оған қосылмады және ратификацияламады.

Люксембург

2016 жылдың ақпан айында Люксембург үкіметі ғарыштағы астероид ресурстарын өндіруге арналған өнеркәсіптік секторды дамытуға тырысатынын мәлімдеді, оның ішінде осы салаға қатысатын компаниялар үшін «заңдық база» мен нормативтік жеңілдіктер жасауды көздеді. 2016 жылдың маусым айына қарай, Люксембургке көшірілетін компаниялардың үлесін тікелей сатып алуға, зерттеулерге және технологияларды көрсетуге 200 миллион доллардан астам инвестиция салу жоспарланғанын жариялады. 2017 жылы ол ғарыштан өндірілген кез келген ресурстарға компаниялардың меншік құқығын беруді көздейтін заң қабылдаған алғашқы еуропалық ел атанды және 2018 жылы да ғарыш ресурстарын дамыту жөніндегі мемлекеттік саясатты ілгерілетуде белсенділік танытты. 2017 жылы Жапония, Португалия және БАӘ аспан денелеріндегі кен өндіру операциялары бойынша Люксембургпен ынтымақтастық келісімдеріне қол қойды. 2018 жылы Люксембург ғарыш агенттігі құрылды. Ол астероидтерді қазбалаумен айналысатын жеке компаниялар мен ұйымдарға қаржылық қолдау көрсетеді.

Қоршаған ортаға әсері

Астероидтерден кен шығарудың оң әсері, өнеркәсіптік қызметтерді, мысалы энергия өндіруді ғарышқа көшіруге мүмкіндік беретін фактор ретінде қарастырылған. Ғарышта су мен платина кенін өндірудің қоршаған ортаға тигізер ықтимал пайдасын сандық талдау жасалды, онда ғарышта өндірілген материал мен ғарышқа атқызылған масса арақатынасына байланысты айтарлықтай пайда алуға болады.

Ұсынылған немесе жойылған

Жерге жақын астероидтарды зерттеуге арналған, жеке компания SpaceDev-тің шағын коммерциялық ғарыш кемесі миссиясының жобасы, қаржыландыру қиындықтарына байланысты кейіннен тоқтатылды.

Көркем шығармаларда

Астероидтердегі кен өндірудің ғылыми фантастикадағы алғашқы айқасы Гаррет П. Сервистің 1898 жылы «Нью-Йорк кешкі журналында» жарияланған «Эдисонның Марсты жаулауы» әңгімесінде кездеседі. Көптеген ғылыми фантастикалық бейне ойындар астероидтердегі кен өндіруді қамтиды.

Жарияланымдар

Ғарыш кәсіпорны: NASA-дан тыс / Дэвид Гамп (1990) Аспанды қазбалау: Астероидтар, кометалар және планеталардан алынған құймал байлық / Джон С. Льюис (1998)

Виорел Бадеску: Астероидтар – болашақ энергия және материалдық ресурстар. Спрингер, Берлин 2013, Рам Джаху және т.б.: Ғарыштағы кен өндіру және оны реттеу. Спрингер, Чам 2016, Аннет Фролих: Ғарыш ресурстарын пайдалану: ғарышқа қадам басып жатқан жаңа мемлекеттен қарапайым көзқарас. Спрингер, Чам 2018.