Кіріспе
Филиппинде ойналатын сандар ойыны – жуэтенг. Алғаш рет 1800 жылдардың соңында, Филиппин Испания билігінде болған кезде тіркелген. АҚШ Филиппинге басып алғаннан кейін 1907 жылы бұл ойынға тыйым салынды. Осыған қарамастан, және одан кейін жасалған қатаң шараларға қарамастан, ойын бүкіл Лусон аймағында танымал болып қала береді, ал Филиппиннің қалған бөлігінде осыған ұқсас ойындар бар. Бұл ойын көптеген филиппиндіктердің, әсіресе кедей топтардың арасында кең таралған. Ойнауға төлем төмен және салыстырмалы түрде жоғары сыйлық алу мүмкіндігі болғандықтан, бұл ойын тартымды және көбінесе зиянсыз ойын деп есептеледі. Ставкаларды қабылдайтын адамдар, кубрадорлар, көбінесе жергілікті қоғамдастықтың сенімді мүшелері саналады. Әртүрлі жуэтенг "иелері" өздерінің бәсекелес ойындарын жүргізеді. Ойынның заңсыздығын қамтамасыз ету көбінесе нашар болады. Сыбайлас жемқорлық кең таралған, полиция және мемлекеттік қызметкерлер жуэтенг операцияларын жүргізуге немесе одан пайда табуға қатысты деп айыпталады. Филиппиннің бір президенті, Жозеф Эстрада, жуэтенг иелерінен пара алғаны үшін импичмент жасалып, қызметінен алынып, ол тонаушылықта кінәлі деп танылды. Филиппин үкіметі Филиппин қайырымдылық лотереялар кеңсесінің (PCSO) Кішкентай қала лотереясын (STL) жуэтенгке заңды балама ретінде іске қосты. Алайда, жемқорлық салдарынан PCSO заңсыз жуэтенг операцияларының жасырын қызметі деп айыпталады. Жуэтенг филиппиннің бейресми экономикасы үшін өте маңызды. 2009 жылы жуэтенг операторлары мен олардың қызметкерлерінің саны 400 000-ға жуық деп есептелді, олардың көпшілігі өз күнкөрісі үшін жуэтенг жұмысына тәуелді. Конгресс 2000 жылы жуэтенг операторларының жылдық жалпы кірісін шамамен деп бағалады. 2019 жылға қарай бұл көрсеткіш көтеріліп, жетті.
Jueteng is a numbers game played in the Philippines. First reported in the late 1800s while the Philippines was under Spanish rule, it was made illegal in 1907 after the United States occupied the Philippines. Despite this, and successive subsequent crackdowns, the game remains popular throughout Luzon, while similar games exist in the rest of the Philippines. The game is popular among many Filipinos, especially in poorer communities. Due to a low buy in and the prospect of a relatively lucrative payout, it is appealing and often considered harmless fun. Individuals who collect bets, known as kubrador, are often considered trusted members of local communities. Different jueteng "lords" run their own competing games. Enforcement of the game's illegality is often lax. Corruption is common, with police and government officials often being accused of running or benefiting from jueteng operations. One president of the Philippines, Joseph Estrada, was impeached, removed from office, and found guilty of plunder, in part due to accepting bribes from jueteng lords. The Philippine government operates the Philippine Charity Sweepstakes Office (PCSO) Small Town Lottery (STL) as a legal alternative to jueteng. However, corruption has led the PCSO to be accused of being a simple front for illegal jueteng operations. Jueteng is very important to the Filipino informal economy. Jueteng operators and their staff were estimated to number 400,000 in 2009, and many rely on jueteng work for their livelihoods. Congress estimated the annual gross revenue of jueteng operators to be around in 2000. By 2019, this estimate had risen to .
Тарих
Испания үстемдігі кезінде Манила қаласында лотерея ұйымдастырылған, бірақ оның Мадридтен бекітілгені ме, әлде жергілікті түрде құрылғаны белгісіз. Филиппинде джуэтенг қандай уақытта басталғаны нақты емес, бірақ ол 1887 жылғы Қылмыстық кодексте еске алынған, демек, 1800-жылдар шамасында Филиппинге келген. Ойын терминологиясында испан тілінен алынған сөздердің қолданылуы оның испан үстемдігі кезінде дамығанын көрсетеді. Сөздің этимологиясы түпкілікті түрде Хоккиен қытай тілінен, атап айтқанда, қазіргі Филиппин хоккиенінің негізі болған Куанчжоу хоккиен диалектісінен шыққан. Ойынды кейде «қытай джуэтенгі» деп те атайды. World News сияқты филиппин-қытай басылымдары ойынды талқылағанда «[[wikt:花» терминін қолданады, ол стандартты қытай (мандарин) тілінде «гүл дүкені» дегенді білдіреді. 1977 жылы Глория Чан Яп Хоккиен қытай тілін сөздің бастауы ретінде атап көрсеткен, автор «hue [[wikt:花 'гүл', tn [[wikt:檔 'орналасқан жер')» терминдерін келтірген. Бірақ 1980 жылы сол автор өзінің бұрынғы зерттеулерін қайта қарастырып, жаңа қытай таңбасымен басқа мақала жариялаған, қазір «huê [[wikt:花 'гүл', tŋ̣̆ [[wikt:擋 'орналасқан жер')» деп жазылған. (Ван, 1982) мәліметінше, «[[wikt:擋» бұрын «[[wikt:當» деп жазылған. Ал 1948 жылдан бері басқа автор, Э. Арсенио Мануэль, сөздің этимологиясын Хоккиен қытай тілінен «hoe(гүл) tng(салым, тігіс)» деп ұсынған, онда қытай таңбалары Хоккиен болуы мүмкін. Шындығында, Карстерс Дуглас (1873) бойынша, Хоккиен тілінің Чиньчжоу немесе Куанчжоу диалектісінде «жуэтенг ойынына қатысу немесе билет сатып алу» деген мағына бар. Сонымен қатар, Хоккиен қытай тілінің басқа диалектілерінде, мысалы, Амой немесе Сямен диалектілерінде, ол «Хоккиен» деп белгілі, ал Чанчжоу немесе Чжанчжоу диалектілерінде «wahoy» немесе «wahuy» термині, джуэтенгтің тағы бір түрі шыққан. Дуглас (1873) құмарлық ойынның екі түрі бар екенін түсіндіреді: біреуі 5-8 таңбасы бар сегізбұрышты тееторуммен ойналады (қытай таңбалары немесе қытай тарихындағы ежелгі тарихи немесе аңыз кейіпкерлерінің суреттері), ал екіншісінде карталарда 37 таңба бар (қытай таңбалары немесе қытай тарихындағы ежелгі тарихи немесе аңыз кейіпкерлерінің суреттері) және тееторумсыз тек қана ойналады. «Тамбиоло» сөзі «tómbola» + итальяндық «olo» кішітеулік жұрнағынан тұрады. Қытайдың материктік бөлігінде, әсіресе жағалаулық Қытайда, ол танымал және тарихи түрде белгілі болған. Амой хоккиенінде және мандарин мен кантон тілдерінде де осылай аталады. Құмарлық сандар ойыны ерте Мин әулеті кезінде басталып, кейінгі Цин әулеті кезінде танымалдылығы артқан, Фуцзянь, Гуандун, Гуанси, Шанхай, Чжэцзян, Цзянсу, Тяньцзинь, Пекин қалаларынан таралып, Қытайдың ішкі аймақтарына және Тайвань, Филиппин сияқты шетелдерге жеткен. Қытайда соңғы рет 1949 жылы тыйым салынды, бірақ бұл практика бейресми экономика аясында жасырын түрде жалғасты. Британдық Гонконг билігі 1975 жылы заңсыз жеке лотереяларды реттеу және олармен бәсекелесу үшін мемлекеттік лотереялар құрып, түскен қаражатты қайырымдылыққа жұмсады. 1985 жылдың басында Қытайдың Гуандун провинциясының билігі де провинция бойынша лотерея билеттерін сатуды бастады, бұл ҚХР құрылғаннан бергі алғашқы мемлекеттік лотереяға үлгі болды және заңсыз бейресми жеке лотерея қызметін реттеді. Филиппин американдық отар болған кезде үкімет джуэтенгке қарсы күресті күшейтті. 1907 жылы Филиппин колониялық заң шығарушы органы Act No. 1757 арқылы оны заңсыз деп жариялады. Тәуелсіздік алғаннан бері түрлі үкіметтер осы практиканы тоқтату үшін әртүрлі тактикаларды қолданды, бірақ сәттілікке жетпеді. Джуэтенг соғыс заңы кезінде де болған, бірақ бұрынғыдай ашық емес.
Ойын процесі
Ютеген – сандар ойыны. Оны жоғары деңгейдегі операторлар – кабо (кабо) немесе «ютегенг иелері» бақылайды. Кейбір кубрадорлар ойыншыларды тарту үшін көшеде киосктар немесе шатырлар орнатуы мүмкін. Ойыншы бірден отыз жетіге дейін (кейбір нұсқаларда отыз сегізге дейін) екі санды таңдайды. Кубрадорға байланысты, ойын сол жерде-сол жерде өтеді. Ставкалар өте төмен болуы мүмкін, және әдетте күніне үш рет ойын өткізіледі. Ойынды ұйымдастырушылардың алаяқтық әрекеттеріне жол беру мүмкіндігі де бар. Әр санның ютеген мифологиясында өзіндік мағынасы бар. Кубрадор ойыншыға белгілерді түсіндірсе, бұл «дегла» деп аталады. Ойынның таралғандығы және операторлардың көптігі оны жоюды қиындатады. Кейбір аймақтарда ойынды мемлекеттік қызметкерлер басқарады. Президент Фидель В. Рамос оны заңдастыруды ұсынған. Президент Бениньо Акино III үшін ютегенге қарсы күрес басымдыққа ие болған жоқ. Бірақ ол Нага қаласының мэрі болған кезінде ютегенді жоюға күш салған Джесси Робредоны Ішкі істер және жергілікті басқару министрі етіп тағайындады. 2012 жылы Пангасинан облысының полиция бастығы ұлттық үкімет тарапынан құмар ойындарды тоқтатудағы сәтсіздігі үшін қызметтен алынды, себебі Пангасинан облысының губернаторы ютегеннен пайда көріп отыр деген айып тағылды. Осыған ұқсас жағдайларда тағы алты полиция бастығы жұмыстан босатылды. Робредоның ұшақ апатында қаза болғаннан кейін ютеген кеңіре тарады. Алайда, Дутерте заңсыз құмар ойындарға қарсы шаралар қабылдады, оларды заңды үкіметтік операциялардың маскировкасы ретінде айыптады. Бірақ бұл мәлімдеме тез арада қайтарылып алынды. 2019 жылдың ортасында ол ойынға қарсы күресті жеңілдету туралы хабарлады, оның табыс көзі ретіндегі рөлін атап, табысынан айырылғандардың есірткі саудасы сияқты қылмыстық әрекеттерге бейімделуі мүмкін деп қорқыныш білдірді. Сонымен қатар, полиция басшылары өздерінің қарауындағы аумақта ютеген операциялары жалғаса берсе, жауапты деп танылды.
Bets can be as low as , and it is usual for three games to take place each day. Despite this, cheating by the operators of the game is still possible. Each of the numbers has a specific association within jueteng mythology. when a kubrador interprets signs for a bettor, this is called degla. The decentralized nature of the game, and the multitude of operators, make it hard to eliminate. In some areas the game is run by government officials. President Fidel V. Ramos suggested it should be legalized. Tackling jueteng was not seen as a priority by President Benigno Aquino III. However, he appointed Jesse Robredo, who worked to eliminate jueteng in the City of Naga while he was its mayor, as Secretary of the Interior and Local Government. In 2012 the Pangasinan police chief was fired by the national government for failing to stop gambling, after the Pangasinan Governor was accused of benefiting from jueteng. Six other police chiefs were also fired under similar circumstances. Following Robredo's death in a plane crash, jueteng reportedly expanded. Duterte has however taking action against illegal gambling operations, which he accuses of being run under the facade of legitimate government operations. although this was quickly retracted. In mid 2019 he again announced an easing of a crackdown against the game, citing its role in providing income, and fears those who lose that income would turn to activities such as the drug trade. Around the same time, police chiefs were declared responsible if jueteng operations continued to occur under their areas of jurisdiction.
Санкцияланған жютег
Бұл ойынның кең таралғандығына байланысты, үкімет бұл реттелмеген құмар ойындарының түрін жоюға көптеген әрекеттер жасағанымен, барлық әрекеттері сәтсіз аяқталды. Бұл заңсыз операциялармен бәсекелесу және ойындардан түсетін кірісті тікелей үкіметке бағыттап, мемлекеттік кірістерді арттыру мақсатында жасалған. Филиппин Ұлттық Полициясы осы кезеңде джуетенг операцияларының көбейгенін хабарлады. STL арқылы табыс көздейтін азаматтар, егер STL жабық күйінде қала берсе, қайтадан джуетенгке жүгінуге мәжбүр болатындарын айтты. Сондай-ақ, PCSO филиалдары мен қызметкерлері арқылы заңсыз джуетенг ойындары жүргізілгені де хабарланды.
Саясаткерлер мен санкцияланбаған жютегендер
Бір зерттеу бойынша, жиналған ақшаның үштен бірі операторларға, ал тағы үштен бірі полиция мен саясаткерлерге пара беруге жұмсалады. 2000 жылдың желтоқсанынан 2001 жылдың қаңтарына дейін созылған импичмент процесінде президент Джозеф Эстрада "пара алу", "жемқорлық", "халық сенімін сатқандық", және "Конституцияны өрескел бұзу" баптарымен айыпталды. Оған 1998 жылдан 2000 жылға дейінгі үш жыл ішінде ютең иелерінен ақша алғаны туралы айып тағылды. Сот процесі оның импичментінен кейін тоқтап, наразылықтар басталды және 2001 жылы армия оған қолдауын кері тартып алғаннан кейін ол биліктен қуылды. Оның орнын бұрынғы вице-президент Глория Макапагал Арройо иеленді, ол бұрын оның кабинетінен наразылық білдіріп кеткен еді. Кейін ол сотқа тартылып, төрт мәрте жемқорлық жасады деп айыпталды. 2007 жылдың 12 қыркүйегінде ол екі бап бойынша тонау, соның ішінде заңсыз құмар ойындардан алынған пара үшін кінәлі деп танылды. Арройо күйеуінің елден кететінін жариялады, бұл оған кешірім беру үшін қысымды азайту мақсатында жасалды. Арройо Эстрадаға ұқсас айыптамалар бойынша бірнеше импичмент әрекеттеріне тап болды. Эстрада сотталғаннан кейін алты апта өткен соң, Арройо оны кешірді. Билеттің төмен бағасы көптеген адамдарды бұл құмар ойынды салыстырмалы түрде зиянсыз деп ойлауға итермелейді. Сыйлықтар көбінесе үлкен болмаса да, кедейлікте өмір сүретін адамдар үшін өте маңызды болуы мүмкін.
Ұқсас ойындар
Джуэтенг көбінесе Лусон аймағында танымал, ал Висаяс және Минданаода басым түрде ойналатын ұқсас сандар ойыны масяо деп аталады. Минданаода тағы да ұқсас ойындар бар, олар "соңғы екі" және "suer tres".
Танымал мәдениетте
Джеффри Джетурианның 2006 жылғы "Кубрадор" фильмі қартайған ставка жинаушы (Джина Пареньо ойнады) туралы. Ол өзінің күнделікті өмірінің күтпеген оқиғалар тізбесімен күрт өзгеруін бастан кешіреді, өйткені ол өзі көмектесетін заңсыз "жуэтенг" ойынына ойыншылар іздейді. Бұл оқиға нақты кубрадордың және астанаға көшіп келіп, осы салада 30 жыл жұмыс істеген әйелдің өміріне негіделген. Бұл адам фильмнің түсірілім тобына ақпарат берді, бірақ тұтқындалудан қорқып, фильмнің премьерасына қатыспады. "Anak ng jueteng" деген тагалог сөзі "құмар ойыншының баласы" деген мағынаны білдіреді және ағылшын тіліндегі "son of a gun" сөзімен салыстырылады.