Филиппин тілінің мемлекеттік комиссиясы

Кіріспе

Филиппин ұлттық тілін реттейтін филиппин мемлекеттік органы.

thumb|Фасад
Филиппин тілі комиссиясы (CFL) 1987 жылғы Филиппин Конституциясына сәйкес құрылған. 1991 жылы 7104 нөміріндегі Республикалық заңмен құрылды.

Тарих

1936 жылғы №184 Заңына сәйкес Ұлттық тіл институты (Сүріян нг Виканг Памбанса) құрылды. 1937 жылдың 12 қаңтарында президент Мануэль Л. Кесон INL құрамына мүшелерді тағайындады. 1937 жылдың 30 желтоқсанында президент Кесон шығарған және қол қойған №134 жарлықта тагалог тілі ұлттық тілдің негізі ретінде қабылданып, тагалог тіліне негізделген ұлттық тіл Филиппиннің ұлттық тілі деп жарияланды. Кесонның өзі Балер қаласында, Аурора аймағында туып өскен, ол табиғи тагалог тілді аймақ. 1938 жылы INL таратылып, оның орнына Ұлттық тіл институты құрылды. Оның мақсаты – стандартталған орфографиялық сөздік пен грамматикалық оқулық жасау арқылы тагалог тіліне негізделген ұлттық тілді (Wikang Pambansa na batay/base sa Tagalog) бүкіл ел бойынша оқытуға дайындалу болды. 1940–1941 оқу жылында елдегі барлық мемлекеттік және жеке орта мектептердің төртінші сыныбында ұлттық тіл (виканг панбанса) жаңа стандартталған орфографиямен оқыту заңмен бекітілді. Тагалог тіліне негізделген ұлттық тіл 1940 жылы мектепте тек бір пән ретінде оқытылды, бірақ оқу құралы ретінде қолданылмады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапон оккупациялық билігі мектептерде ағылшын тілінен гөрі ұлттық тілді қолдануға ынталандырды. Сондықтан тагалог тіліне негізделген ұлттық тіл білім беруден бөлек, бұқаралық ақпарат құралдарында және ресми хабар алмасуда да таратылды. 1948 жылғы халық санауы бойынша 7 126 913 адам, яғни халықтың 37,11%-ы осы тілде сөйлейтін болды, бұл 1939 жылғы 4 068 565 адамнан 11,7%-ға артық. Осы жеті миллион адамның 47,7%-ы оны екінші тіл ретінде үйренген. Қазіргі комиссия 1991 жылғы №7104 Заңмен құрылды, ол бұрын 1987 жылдың қаңтарында құрылған Филиппин тілдері институтының (IPL) орнын басты (№117 жарлық); ол өзі 1937 жылы құрылған Ескі Ұлттық тіл институтының (INL) орнын басты. 2018 жылғы қазан айындағы хабарламаға сәйкес, қазіргі уақытта (эксперименттік және пилоттық сынақ кезеңінде) Ұлттық орфографияға (Ortograpiyang Pambansa) және Ұқыпты жазу нұсқаулығына (Manwal sa Masinop na Pagsulat) сәйкес ресми орфографиялық тексеру әзірленуде.

The 1st National Assembly of the Philippines passed Commonwealth Act No. 184 of 1936, establishing the Institute of National Language (Surian ng Wikang Pambansa). On January 12, 1937, President Manuel L. Quezon appointed the members to compose the INL. By virtue of Executive Order No. 134 issued and signed by President Quezon on December 30, 1937, approved the adoption of Tagalog as the basis of the national language, and declared and proclaimed the national language based on Tagalog, as the national language of the Philippines. Quezon himself was born & raised in Baler, Aurora, which is a native Tagalog speaking area. In 1938, the INL was dissolved and replaced with the National Language Institute. Its purpose was to prepare for the nationwide teaching of the Tagalog based national language (Wikang Pambansa na batay/base sa Tagalog) by creating a dictionary and a grammar book with a standardized orthography. In the school year of 1940–1941, the teaching of the national language (wikang pambansa), with its new standardized orthography, was set by law in the fourth year of all high schools in both public and private schools throughout the country. The Tagalog based national language was taught in school only as one of the subject areas in 1940, but was not adapted as the medium of instruction. During World War II, the Japanese occupiers encouraged the use of the national language rather than English in schools. The Tagalog based national language was, therefore, propagated not only in education but also in mass media and in official communication. The census for 1948 reported that 7,126,913 people or 37.11% of the population spoke the language, representing an increase of 11.7% from the 1939 figure of 4,068,565. Of these seven million people, 47.7% learnt it as a second language. The current commission was established by Republic Act No. 7104 of 1991, replacing the Institute of Philippine Languages (IPL) that was previously set up in January 1987 (Executive Order No. 117); itself, a replacement of the older Institute of National Language (INL), established in 1937. According to the same October 2018 newsletter, also in the works (in experimental and pilot testing stage) is an official spellcheck in accordance with the Ortograpiyang Pambansa (National Orthography) and the Manwal sa Masinop na Pagsulat (Manual to Provident/Neat/Careful Writing).

Комиссияның алғашқы мүшелері (1937 ж. шамасында)

Хайме С. де Вейра (Варай-Варай Висайян), Ethnologue төрағасы, әлем тілдері жинағы, Филиппиннің 28 тілінің қиын жағдайда екенін, 2016 жылы бұл көрсеткіш 13 болғанын атап өтті. Он бір тіл өліп барады, ал бірнешеуі жойылып кеткен. Тілдерді қорғау институты Филиппинді әлемдегі ең маңызды 10 "тілдік ошақтың" бірі деп санайды, яғни Филиппинде көптеген тілдер бар, бірақ олар құжатталудан гөрі жылдам жоғалып барады. Нагтипунан, Кириноның арта тілі дерлік жойылып барады, себебі осы тілде сөйлейтін адамдардың саны тек 11-ге жетеді. Жою алдында тұрған тілдерге мыналар жатады: Кадис қаласының Ината тілі (Негрос Оксидентал); Аврораның Альта тілі (Нюэва Эсия); Абукайдың Айта Магбукун тілі (Батан). Айта Магбукунда кем дегенде 114 отбасы бар, ал қалғандары 29-дан 113 адамға дейін жетеді. Сонымен қатар, оларда кедейленген техникалық және ғылыми сөздік бар, ол шетелдік сөздерге және жиі конструкцияларға көп тәуелді. Әр сала үшін өз терминологиясын әзірлеу міндеті көбінесе университеттерге жүктеледі, бұл біркелкілік жоқтығына және жалпы халықтың қолданудан шығаруына әкеледі. Филиппин тілінің қазіргі жағдайы 7104 нөміріндегі Республика Заңының (РА) мақсатына қайшы келеді деп саналады, ол ұлттық тілді елдің басқа тілдерінің лексикасымен дамыту және байытуды талап етеді. Алайда, ұлттық тілді "Метро Манила және елдің басқа да іскерлік орталықтарында қолданылатын тіл" деп анықтайтын 921 қаулы, 7104 нөміріндегі РА-ға тікелей қарсы келмейді.