Кіріспе

Пойыздардың екі бағытта жылдам өтісуіне мүмкіндік беретін, теміржол желісінде екі рельстің қолданылуы. Екі рельсті теміржол әдетте бір рельс әр бағытқа арналған болады, ал бір рельсті теміржолда екі бағыттан келетін пойыздар бір рельсті пайдаланады.

Шолу

Ұлыбританиядағы темір жолдың алғашқы күндері, телеграф ойлап табылғанға дейін операцияларды үйлестірудің қиындығы себепті, көптеген желілер екі рельсті болып салынды. Сондай-ақ, жолдар көбінесе бір рельстің өткізу қабілетінен асып түсетіндей қарбалалы болды. Алғашқы кезде Сауда министрлігі бір рельсті темір жол желісін толық деп санамады. АҚШ-тағы темір жолдың алғашқы күндері, көптеген желілер шығындарды үнемдеу үшін бір рельсті болып салынды, ал бір рельсті жолдарда локомотивтердің бетке-бет соқтығысуын болдырмау үшін өте тиімсіз кестелік жұмыс жүйелері қолданылды. Бұл телеграф пен пойыз диспетчерлік жүйесінің дамуымен жақсарды.

Қолмен жұмыс істеу

Кез келген елде теміржол қозғалысы, әдетте, екі рельстік жолдың бір жағымен жүреді, бірақ бұл жол қозғалысының бағытына сәйкес келе бермейді. Мысалы, Бельгияда, Қытайда, Францияда (бұрынғы Германияның Эльзас және Лотарингия аймақтарындағы классикалық желілерден басқа), Швецияда (Мальмёден және оңтүстікке қарайғы аймақтардан басқа), Швейцарияда, Италияда және Португалияда теміржолдар сол жақтан жүреді, ал жолдар оң жақтан. Дегенмен, көптеген ерекшеліктер бар: метро жүйелері көбінесе оң жақтан (RHT) жүреді, тіпті ауыр теміржол желісі сол жақтан жүрсе де. Финляндияда теміржол қозғалысы негізінен оң жақты (RHT), бірақ Хельсинки аймағындағы Шарлақ теміржолы және Керава мен Леппаваараға дейінгі қалалық теміржол желілері сол жақты (LHT) пайдаланады. Швейцарияда Лозанна метрополитені, Германиямен шекаралас аймақтағы теміржолдар, сондай-ақ барлық трамвай жүйелері оң жақты (RHT) пайдаланады. Индонезия сияқты елдерде керісінше жағдай орын алады (теміржолдар оң жақтан, ал жолдар сол жақтан жүреді). Испанияда рельстер оң жақты (RHT) болса, Мадрид және Бильбаодағы метро жүйелері сол жақты (LHT) пайдаланады. Швецияда Гётеборгтағы трамвай жүйелері (Ангеред станциясы мен аралды платформалары бар станцияларды қоспағанда), Норрчёпинг және Стокгольм (Альвик – Аллепаркен учаскесінен басқа) оң жақты (RHT) пайдаланады. Теміржолдар (және метро) көбінесе сол жақты (LHT) пайдаланады, бірақ Мальмёде Даниямен байланысқа байланысты оң жақты (RHT) пайдаланады. Украинада Кривой Рог метротрамының кейбір учаскелері сол жақты (LHT) пайдаланады, себебі трамвай вагондарының есіктері тек оң жақта орналасқан, бұл аралды платформалары бар станцияларда оң жақты (RHT) пайдалануға мүмкіндік бермейді. Мысалы, 1918 жылға дейінгі француз-неміс шекарасында Франциядан сол жақтан келе жатқан пойыз Германияда оң жаққа өтетіндей және керісінше эстакадалар салынған. АҚШ-та Чикаго маңындағы CNW компаниясына бұрын тиесілі болған үш Metra қалалық теміржол желісі сол жақтан жүреді, бұл станция ғимараттарының бастапқы орналасуымен және жол жүруге деген сұраныстың бағытымен байланысты тарихи ерекшелік.

Локомотивтің құрылысы

Жол қозғалысының бағыты локомотив құрылысына әсер ете алады. Жүргізуші үшін көру мүмкіндігі көбінесе жүргізуші кабинасының екі жағынан да жақсы болғандықтан, жүргізушінің қай жағында отыруы маңызды емес. Мысалы, француздық SNCF BB 7200 класы сол жақтан қозғалатын жолға арналған, сондықтан сол жақты жүргізуге (LHD) құрылған. Бұл жоба Нидерландыда NS Class 1600 ретінде пайдалану үшін өзгертілгенде, жүргізуші кабинасы толығымен қайта жасалмады, пойыздар Нидерландыда оң жақтан қозғалса да, жүргізуші сол жақта қалды. Әдетте, бір елдегі сол және оң жақты қозғалыс екі жолды теміржолда сақталады. Бумен жүретін пойыздарда бу қазандығы көру бұрышын жабатындықтан, жүргізуші теміржолға жақын орналастырылып, сигналдарды жақсы көруге мүмкіндік берілді. Бір жолды теміржолда пойыздар кездескенде, тоқтамайтын пойыз көбінесе бұрылыста тік жолды таңдайды, ол солға немесе оңға бұрылуы мүмкін.

Екі бағыттағы жұмыс

Екі рельсті теміржолдар, әсіресе ескілері, әр рельсті тек бір бағытта пайдалануы мүмкін. Бұл тәсіл сигнализация жүйелерін жеңілдетеді, әсіресе сигнализация механикалық болған кезде (мысалы, семафор сигналдары). Сигналдар мен нүктелер (британдық термин) немесе рельстік ауыстырғыштар (американдық термин) электрмен жұмыс істесе, екі бағытта қозғалысқа мүмкіндік беретін сигналдарды орнату тиімді болуы мүмкін, сонда екі рельстік жол жеке-жеке рельстік жолдар жұбына айналады. Бұл пойыздарға екінші рельс жол жөндеу жұмыстары, пойыздың бұзылуы немесе жылдам пойыздың баяу пойызды озуы себепті қызметтен шыққан кезде бір рельсті пайдалануға мүмкіндік береді.

Кесуші циклдер

Көптеген өтпелі жолдар, бірнеше рельстен тұрса да, екі жол деп есептелмейді. Егер өтпелі жол бірнеше пойызды қабылдауға және қарсы бағыттан келе жатқан пойыздардың аялдамай немесе жылдамдығын бәсеңдетпей өтуіне мүмкіндік берсе, онда оны екі жол деп санауға болады. Бұл сияқты құрылымды британдық терминологияда "ұзартылған цикл" деп атайды.

Жол орталықтары

Жолдың ортасы арасындағы қашықтық екі жолды желінің құны мен өнімділігіне әсер етеді. Жол орталары мүмкіндігінше жақын және арзан болуы мүмкін, бірақ оларды күтіп ұстауға көңіл бөлу қажет. Екі бағытта жұмыс істеуге арналған сигналдарды жолдың арасына орнатуға болмайды, сондықтан оларды жолдың "дұрыс емес" жағына немесе қымбат сигнал көпірлеріне орнату керек. Стандартты кеңдіктегі жолдар үшін қашықтық кем дегенде осы деңгейде болуы мүмкін. Жол орталары жоғары жылдамдықты желілерде әдетте бір-бірінен алыс орналасады, себебі жоғары жылдамдықты пойыздар өте келіп жатқанда қысым толқындары соқтығысады. Жол орталары өткір бұрыштарда да әдетте бір-бірінен алыс болады, ал пойыздың ұзындығы мен ені теміржолдың ең кішкентай қисық радиусына байланысты. Жол ортасының енін ұлғайту, мысалы, белгілі бір деңгейге дейін, сигналдар мен жоғары кернеулі сымдарды орнатуды жеңілдетеді. Ірі көпірлерде кеңінен орналасқан орталықтар әскери маңызы бар болуы мүмкін. Бұл ретте, шалақ кемелер мен баржалардың бір уақытта екі көпірді де бұзуы қиындайды. Құмды далаларға ұшыраған шөлді аймақтардағы теміржол желілері кейде екі жолды бөліп салады, сонда егер біреуі құмға көмілсе, екіншісі жұмыс істей береді. Егер стандартты жол ортасы өзгертілсе, барлық немесе көптеген жолдарды бір сызыққа келтіруге өте көп уақыт қажет болуы мүмкін.

Апаттар

Британдық теміржол желілерінде бір рельстің екі жүріс рельсі арасындағы кеңістік "төрт фут" деп аталады (өйткені оның ені "төрт фут шамасында" болады), ал әртүрлі рельстер арасындағы кеңістік "алты фут" деп аталады. Екі рельсте пойыздар өтіп бара жатқанда рельстер арасында тұрған жөн емес, өйткені 1917 жылы Бере Феррерс апатында осындай жағдай болған. Ливерпуль және Манчестер теміржолының тар рельс аралығы ашылу күні қайғылы оқиғаға себеп болды. АҚШ-тың әскери-теңіз ғалымы және суасты кемелерін дамытушы капитан Жак 1916 жылы Хэдли Вуд станциясында пойыздың қате жағынан түсіп қаза тапты. Тар рельс аралығы деңгейлес өткелдерде "Екінші пойыз келеді" деген жағдайлардың жиі болуына себеп болады, себебі екінші пойызды көру қиын. Мысалы, 2005 жылы Елсенхам деңгейлес өткеліндегі апат.

Кедергісіз пойыздар

Кейде темір жолдарға қалыпты жұмыс істеуге тым биік, тым кең немесе тым ауыр болған, мысалы, ірі электр трансформаторлары сияқты ерекше жүктерді тасымалдау сұралады. Габариттан тыс пойызды қауіпсіз және сәтті пайдалану үшін арнайы шараларды мұқият жоспарлау қажет. Мысалы, екі жолдың жанындағы жолдар сол жанындағы пойызбен соқтығысуды болдырмау үшін жабылуы мүмкін.

Өту жолақтары

Бұл қиылысу тізбегінің бір түрі, бірақ бір рельстік жолдарда қарама-қарсы бағыттан келе жатқан пойыздар жылдамдығын төмендетпестен бір-бірін басып өтуіне (немесе өткізуіне) жеткілікті ұзын. Өткізу тізбектерінің қауіпсіз және тиімді жұмыс істеуі үшін пойыздардың келу және кіру уақыты қатаң сақталуы керек, әйтпесе қарсы келе жатқан пойыздың өтуіне мүмкіндік беру үшін олар баяулауға, тіпті толығымен тоқтауға мәжбүр болады. Олар аз және орташа трафикпен жүретін жолдарға қолайлы. Саяхат уақытын жақсарту және жолдың өткізу қабілетін арттыру мақсатында өткізу тізбектері орнатылған мысал – Австралиядағы Main Southern темір жолының Junee мен Albury арасындағы бөлігі. Бұл жол 1878 және 1881 жылдар аралығында бір рельстік жол ретінде кезең-кезеңмен салынды, ал 2005 және 2010 жылдар аралығында әрқайсысы белгілі бір ұзындықтағы төрт өткізу тізбегін салу арқылы ішінара екі рельстік болып жаңартылды. Бұл жағдайда, бұрыннан бар қиылысу тізбектерін ұзарту арқылы немесе белгілі бір ұзындығы бар тізбектерді кеңейту арқылы орындалды.

Қайталау

Бір жолды қос жолға кеңейту процесі дубликация немесе екі еселеу деп аталады, егер кеңейту бұрынғы қос жолды қалпына келтіру мақсатында болмаса, онда ол қайта екі еселеу деп аталады. Жолдың бастапқыда бір жол ретінде салынғанын және кейін қос жолға айналдырылғанын көрсететін ең сенімді дәлел – көпiрлер мен туннельдер сияқты ірі құрылымдардың жұпталып салынғандығы. Мысалы, Ұлыбританиядағы Ilfracombe тармақтық желісіндегі екі Slade туннелі. Жұп құрылымдар сыртқы түрі жағынан бірдей болуы мүмкін, немесе Оңтүстік Австралиядағы Аделаида мен Белаир арасындағы кейбір туннельдер сияқты, әртүрлі конструкциялық өлшемдермен салынғандықтан сыртқы түрінде едәуір өзгеше болуы мүмкін.

Туннельді қайталау

Туннельдер – шектеулі кеңістіктер және пойыз қатынай беріп жатқанда оларды қайта жасау қиын. Әдетте, олар екінші туннель салу арқылы екі еселенеді. Бірақ Hoosac туннелі ерекше жағдай, ол бұрғылауды кеңейту арқылы екі еселенді.

Жалғыздық

Егер қос рельсті темір жолдың өткізу қабілеті қажеттіліктерден артық болса, техникалық қызмет көрсету шығындарын және мүлік салығын төмендету үшін екі рельсті бір рельске дейін қысқарту мүмкін. Кейбір елдерде бұл "бір рельске келтіру" деп аталады. Ұлыбританияда 1970 және 1980 жылдары Оксфорд-Ворчестер-Херефорд, Принс-Рисборо-Банбери және Солсбери-Эксетер басты магистральдарында осыған ұқсас жағдайлар болды. Барлық жағдайларда 1990 жылдардың соңындағы көлік қозғалысының артуы қос рельсті жолдың ішінара қайта жаңартылуына әкелді. Жаңа Зеландияда 1958 жылы Меллинг желісі негізгі Хатт аңғарының бір бөлігі емес, енді тармақ желісі болғандықтан, Лоуэр Хатт қаласындағы Батыс Хатт теміржол станциясына дейін бір рельске келтірілді. Киркби теміржол станциясы (1977 жылға дейін) және Ормскирк теміржол станциясы (1970 жылға дейін) қос рельсті теміржол болды, кейіннен олар бір-бірімен кесісіп жатқан платформамен алмасуға мүмкіндік беретін бір рельсті теміржолға айналдырылды. Жаңа Оңтүстік Уэльсте, Австралияда, Main Western Railway Уоллеранг пен Тарана арасындағы, сондай-ақ Грэшам мен Ньюбридж арасындағы учаскелер 1990 жылдары бір рельске келтірілді. 2019 жылы Валлераванг-Тарана учаскесіндегі Ридалдағы жабық жолдың бір бөлігінде жаңа өткізу тізбегі ашылды.

Туннельді жекелеу

Кейде екі рельсті туннельді, шектеулі кеңістігімен бірге, кеңірек кеңістікке ие бір рельсті туннельге айналдыру үшін бөліп жасайды, мысалы, Канададағы Коннахт туннелі немесе Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Тикхоль туннелі. Тикхоль туннелінің жанына жаңа бір рельсті туннель салынды, ал ескі туннельдегі екі рельс туннельдің орта сызығындағы бір рельспен алмастырылды. Бұл қажеттілік туындаған тағы бір жағдай – Ұлыбританиядағы Гастингс желісі, онда туннельдер ақырында стандартты британдық рельс кеңдігіндегі вагондардың өтуіне мүмкіндік беру үшін бір рельстік болып өзгертілді. Желіні бір рельстік етуге дейін, осы желі үшін арнайы жасалған тар корпусты вагондарды пайдалануға тура келді. Австралияның Виктория штатындағы «Аймақтық Жылдам Теміржол» жобасы аясында, Кайнетон мен Бендиго арасындағы теміржол желісі екі рельстік жүйеден бір рельстік жүйеге ауыстырылды, бұл туннельдер мен көпірлер арқылы жылдамдықпен өтетін пойыздар үшін қосымша кеңістік беруді қамтамасыз етті.
Сонымен қатар, тар көпірлерде де (мысалы, Ирландиядағы Дрогеда теміржол станциясының солтүстігіндегі Бойн виадугі) осындай процесс қолданылуы мүмкін. Албери мен Водонга арасындағы Мюррей өзенінің үстіндегі көпір екі рельстік, бірақ көпірдің жеткіліксіз мықтылығына байланысты бір уақытта тек бір ғана пойызға рұқсат беріледі. Көпір Солтүстік-Шығыс Желісін Стандарттау аясында бір рельстік болып өзгертілді, ескі кең рельс жолдары енді ажыратылды, бірақ көпірде орналасқан күйінде қалды.

Басқа туннельді синглинг

Hoosac туннелі, Pan Am темір жолдары, Массачусетс, АҚШ. Old Main Line бөлімшесі, B&O, Мэриленд, АҚШ. Желідегі 9 туннельдің биік кеңістігін пайдалану мақсатында бүкіл 58 мильдік (93 км) бөлімше бір рельстік етілді. Уайтхолл туннелі, B&O, Пенсильвания, АҚШ.

Соғыс уақытында екі еселенген

Соғыс кезінде, әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыста, аса қарбалас болатын және екі жолға дейін қайта жаңартылған темір жолдар, бейбітшілік орнаған соң және қосымша қуаты қажет болмай қалған жағдайда, қайтадан бір жолға айналуы мүмкін. Фландрия шайқасы аясында Хазебрук-Ипрес бағыты және басқа да жұмыстар екі жолға дейін жаңартылды.

Үш рельсті

Қатты градиенттер тауға қарай қозғалысты, таудан төмен қозғалысқа қарағанда әлдеқайда қиындатады. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Уитингэм мен Мейтленд аралығында ауыр көмір тасымалы үшін екі бағыттағы қозғалысты теңестіру мақсатында 2011 жылы Уитингэм мен Бранкстон, ал 2012 жылы Бранкстон мен Мейтленд арасында үшінші жол салынды. Үш рельсті жол – екі рельсті және төрт рельсті жолдың арасындағы компромисс болып табылуы мүмкін; мұндай жүйе Стокгольм орталық станциясының оңтүстігінде ұсынылған, бірақ «Ситибанан» жобасының пайдасына тоқтатылды. Мельбурн мен Брисбендегі бірнеше екі рельсті жолдарда екі бағытта да үшінші рельс сигналдамасы бар, осылайша сағаттарда ең көп жүк тасымалы жүзеге асырылатын бағытта екі жол қолжетімді болады. Үш рельсті жол Нью-Йорк метросының кейбір бөліктерінде және Норристоун жоғары жылдамдықты темір жолында қосымша сағаттардағы қызметтерді ұсыну үшін пайдаланылады. Орталық рельс, экспресс пойыздарға қызмет көрсетеді, екі бағытта да сигналдамасы бар, бұл сағаттарда ең көп жүк тасымалы жүзеге асырылатын бағытта екі жолдың пайдаланылуына мүмкіндік береді; сыртқы рельстер екі бағытта да қозғалысқа арналған және тек бір бағыттағы аймақтық пойыздарға қызмет көрсетеді. Сыртқы рельстердің бірінде қызмет тоқтап қалған жағдайда, пойыздар орталық рельс арқылы зардап шеккен учаскелерді де айналып өте алады. Небраска штаты арқылы өтетін «Юнион Пасифик» темір жолының магистральдық желісінде Солтүстік Платте мен Гиббон түйіспесі аралығында 108 миль (174 км) үш рельсті жол бар, себебі күніне 150 пойыздық жоғары жүк көлемі осы учаскеден өтеді. Канадалық Ұлттық темір жолының Торонто аймағы мен Оңтүстік Онтариодағы учаскелерінде жүк тасымалы, қалааралық және қала маңындағы жолаушылар пойыздарының жоғары жүк көлемін қамтамасыз ету үшін үш рельсті жол салынған. Үндістан, мемлекеттік «Индийские железные дороги» компаниясы арқылы, Жоңсы мен Нагпур арасындағы (Бхопал арқылы) үшінші рельс салуға кірісті, бұл жолаушылар пойыздарының жүктемесін және кешігуін азайтуға бағытталған. Бина мен Бхопал, сондай-ақ Итарси мен Будхни арасындағы құрылыс жұмыстары 2020 жылдың сәуір айында аяқталды.

Екі жақты өлшегіш

Мельбурн-Албери темір жолы бастапқыда жеке 1600 мм және 1435 мм рельс енімен бір рельстік желілерден құралды, бірақ кең рельстік жолдардағы трафик азайғаннан кейін, желілер екі бағытты қос рельстік 1435 мм рельс еніне дейін өзгертілді.

Төрт жолды

Төрт жол төрт қатарлы рельстен тұрады. Төрт рельсті желіде жылдам пойыздар баяу пойыздарды озуға мүмкіндік береді. Төрт жолды көбінесе жиі тоқтап тұратын "жергілікті" пойыздар (немесе баяу жүк пойыздары) және сонымен қатар қалааралық немесе жоғары жылдамдықты "экспресс" пойыздары қатынайтын жерлерде қолданылады. Оны қалалық теміржолдарда немесе жедел транзит жүйелерінде де пайдалануға болады. Орналасу әртүрлі болуы мүмкін, көбінесе екі сыртқы рельс әр стансада тоқтайтын жергілікті пойыздарға арналады, бұл стансалардың бір жағына баспалдақсыз қол жеткізуге мүмкіндік береді; мұндай жағдайда экспресс пойыздары сыртқы рельстерде, ал жергілікті пойыздар ішкі рельстерде болуы мүмкін, мысалы, билет сату кассалары болған жағдайда, екі бағытқа да бір адамды жеткілікті етуге болады. Кейбір жерлерде теміржолдың бір жартысындағы екі рельс жергілікті пойыздарға, ал екінші жартысындағы екі рельс жылдам пойыздарға арналған. Жергілікті стансаларда экспресс пойыздары станса арқылы толық жылдамдықпен өте алады. Мысалы, Нюрнберг-Бамберг теміржолының көп бөлігі төрт рельсті, ондағы ішкі екі рельс S-Bahn Nürnberg пойыздарына, ал сыртқы екі рельс аймақтық экспресс және Intercity Express пойыздарына арналған. Солтүстік Фюрттегі "тек" екі рельсті бөлік үлкен кептеліс тудырады. Берлин қалалық теміржолында (Stadtbahn) солтүстік екі рельс жергілікті S-Bahn пойыздарына, ал қалған екеуі жылдам пойыздарға арналған. АҚШ-тағы төрт рельстің ең көрнекті мысалы, және мүмкін, магистральдық желідегі жалғыз төрт рельсті бөлігі – Пенсильвания теміржолының Пенсильвания штатының орталық аймалынан өтетін және әйгілі Horseshoe Curve айналасында орналасқан негізгі дәлізі болды. Бұл желі қазір Norfolk Southern компаниясына тиесілі. Басқа мысалдарға Нью-Йорк және Коннектикут штаттарындағы Metro North және Amtrak пойыздарымен бөлісілетін Хадсон және Нью-Хейвен желілері кіреді. Нью-Хейвен желісі өзінің барлық ұзындығы бойынша төрт рельсті, ал Хадсон желісі Ривердейлден Кротон-Хармонға дейінгі ортақ бөлігінде және Гранд-Централь станциясынан Янкис-Ист 153-ші көшеге дейінгі ортақ учаскеде төрт рельсті. Amtrak-тың Солтүстік-Шығыс дәлізі Нью-Хейвеннің оңтүстігіндегі көп бөлігінде төрт рельсті, сонымен қатар бірнеше үш рельсті учаскелері де бар. Metra Electric District желісінің басым бөлігі Кенсингтон/115-ші көше станциясынан солтүстікке қарай төрт рельсті, орталық екі рельсте жергілікті пойыздар, ал сыртқы екі рельсте экспресс пойыздар қатынайды. АҚШ-тан тыс Чюо магистралі – қазіргі заманғы, көп пайдаланылатын қалалық төрт рельсті теміржолдың мысалы. Төрт рельсті жүйелер жедел транзит жүйелерінде де қолданылады: Нью-Йорк метрополитенінде, Чикаго "L" желісінің Солтүстік жағындағы негізгі желісінде, АҚШ-тағы SEPTA-ның Broad Street желісінде және Ұлыбританиядағы Лондон метросында.

Параллель емес қос рельсті

Егер жер бедері қиын болса, қос рельсті теміржолдың екі жолы бірдей бағытта жүруі міндетті емес. Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Фрэмптон қаласында жоғары қарай жүретін жол 75-тен 1 еңіспен ат қойғысы сияқты қисық жолды ұстанады, ал қысқа төмен қарай жүретін жол 40-тан 1 еңіспен бастапқы бір рельстік жолды ұстанады. Рейдл мен Содвалл арасындағы Батыс теміржол желісінде Фрэмптонға ұқсас схеманы қолдану мүмкін болмады, себебі 75-тен 1 еңіспен жоғары қарай жүретін жол 40-тан 1 еңіспен төмен қарай жүретін жолдың дұрыс жағында емес, сондықтан екі жол да 75-тен 1 еңісті ұстанады. Тағы бір мысал – Гуннинг қаласында. Джуни мен Маринна, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралия арасында екі жол әртүрлі деңгейде орналасқан, бастапқы оңтүстікке және төмен қарай жүретін жол тік еңіспен жер бетінен өтеді, ал жаңа солтүстікке және жоғары қарай жүретін жол кесілу мен толтыру жұмыстары есебінен көңілді еңіске ие. Австралиядағы Бетунгра спиралінде төмен қарай жүретін жол бастапқы қысқа және тік бағытты ұстанады, ал жоғары қарай жүретін жол спиральды қоса алғанда, ұзақ, оңай еңіспен бағытты ұстанады. Саундертон қаласында 1909 жылы Ұлы Батыс теміржолының Лондоннан Бирмингемге дейінгі негізгі желісі бастапқыда Мейденхедтен бір рельстік тармақ желісінің бөлігі болған. Төмен қарай жүретін пойыздар ескі тармақ желісінің бағытымен, ал жоғары қарай жүретін пойыздар туннель арқылы салынып біткен, көңілді еңістікпен жаңа бағытпен жүреді. Бұл схема жаңа қос рельстік туннель салуға кеткен шығындарды болдырмады.

Бағытты жүру

Бағыттық жүріс – бұл екі жеке желі, олар әрбір желісін бір бағытты қозғалысқа ауыстыру арқылы қос рельстік желі ретінде жұмыс істеу үшін біріктіріледі. Мысалы, Невада штатының орталық бөлігінде, Батыс Тынық мұхиты және Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолдары, бұл екі ұзақ жылдар бойы Солтүстік Калифорния мен Юта арасында жолдар салған және оларды пайдаланған бәсекелес компаниялар, Виннемукка мен Уэллс маңындағы кездесу нүктелері арасындағы шамамен 180 мильдік (290 км) қашықтықтағы желілерін бөлісуге келісті. Екі компанияның батысқа қарай бағытталған пойыздары Оңтүстік Тынық мұхитының құрлықтағы бағытын, ал шығысқа қарай бағытталған пойыздары Батыс Тынық мұхитының Федер өзені бағытын (қазір Орталық дәліз деп аталады) пайдаланды. Желілер жақын орналасқан жерлерде кері қозғалысқа мүмкіндік беру үшін кроссоверлер салынды. Бұл қажет болды, себебі бұл участаның көп бөлігінде жолдар Гумбольдт өзенінің екі жағында орналасса, кейбір жерлерде екі жол бірнеше шақырым қашықтықта болады, ал кейбір бағыттар мен тармақ желілеріне тек бір жол арқылы ғана қол жеткізуге болады. Невада штатының Палисаде қаласының жанындағы ортақ учаскеде екі желінің қиылысы бар, нәтижесінде пойыздар ортақ участаның шығыс бөлігінде оң жақтан, ал батыс бөлігінде сол жақтан қозғалады. Union Pacific Railroad кейіннен осы екі желіні сатып алды және бағыттық жүріс принципін қолдана отырып, оларды жеке желілер ретінде пайдалануды жалғастыруда. Amtrak та осы бағыттар бойынша Калифорниялық Зефир пойызын іске қосып отыр. Ұқсас мысал Британдық Колумбиядағы Фрейзер каньонында бар, онда Canadian National және Canadian Pacific Kansas City компаниялары әрқайсысы өзеннің екі жағында орналасқан бір рельстік желіге ие. Компаниялардың бірлескен келісімі бойынша олар ресурстарды бөліседі және Мишн мен Эшкрофт маңындағы кездесу нүктелері арасындағы каньонды қос рельстік желі ретінде пайдаланады. Басқа жағдайларда, егер ортақ желілер бір-біріне жақын орналасса, екі компания бірлесіп пайдаланатын құрылыстарды бөлісе алады. Мысалы, Пенсильвания штатының Коншохокен қаласында бұрынғы Reading Railroad және Pennsylvania Railroad желілерін бөліскен, тіпті Скуилкилл өзенінің солтүстік жағалауында 3 шақырымдық учаскеде электр сымдарын тіреу тіректерін де бөліскен. 1976 жылы екі желі де Conrail компаниясының меншігіне өтті, бұрынғы PRR желісі тоқтатылып, қазір жаяу және велосипед жолы ретінде пайдаланылуда. Аралда бұрын ерекше мысал болған, онда 1926 жылға дейін Смоллбрук және Сент-Джон арасында параллель жолдар болған. Оңтүстік теміржолы торапты орнатты, бірақ ол тек жаз айларында ғана пайдаланылды. Қысқы айларда желілер жеке рельстік бағыттарға қайта оралды.

Екі және бір рельсті араластырғыш

Екі және бір жолдар әртүрлі сигналдау жүйелерін пайдалануы мүмкін болғандықтан, екі және бір жолды тым жиі араластыру қиындық тудырып, жаңсақтылыққа әкелуі мүмкін. Мысалы, екі жолды желідегі аралық механикалық сигналдық посттарды қозғалыс азайып кеткенде жабуға болады, бірақ егер аралықта бір жолды бөлім болса, мұны істеуге болмайды. Бұл мәселе орталықтандырылған трафик басқару сияқты электрлік сигналдау жүйелерінде азырақ байқалады.