Кіріспе

Ганалық Hiplife – Гана мәдениеті мен хип-хопты үйлестіретін музыка жанры. Көбінесе Гананың акан тілінде жазылатын Hiplife 2010 жылдары Батыс Африка және шетелде, әсіресе Ұлыбритания, АҚШ, Канада және Германияда жылдам танымал бола бастады.

Тарих

Реджинальд Осей, музыкалық ортада Реджи Рокстоун деп танылған, кейбір адамдар оны хиплайфтың бастаушысы деп санайды, бірақ басқалары келіспейді. Дегенмен, Ганалық хип-хоптың тамыры 1980 жылдарға дейін жетеді, оның алғашқы өкілдері К. К. Кабобо және Гиеду Блай Амболли болды. Амболли 1973 жылы өзінің алғашқы "Simigwado" атты жазбасын шығарды – бұл Fante стиліндегі жартылай рэп, биік ырғақты және поэзиялық мәтінді highlife нұсқасы болды. Амболли Ганада ғана емес, бүкіл әлемде рэптің әкесі деп танылды. Уақыт өте келе, ганалықтар американдық хип-хоп, регги және dancehall музыкасына ықпал етті. Астанадағы Акрада жасырын хип-хоп ұжымдары пайда бола бастады.

Хиплайф тарихы 1990 жылдардың басына дейін жетеді. Джефф Теннисон Куэй, әлемге Jay Q ретінде танымал, 1990 жылдардың ортасында хиплайфтың алғашқы пионерлерінің бірі саналды және Гана музыкасының негізгі тірегі болды. Оның өзіндік стилі мен хиплайфқа Jama/kpanlogo элементтерін енгізгені үшін оны "Jama патшасы" деп атады. Реджинальд "Реджи Рокстоун" Осей де продюсерлер Майк Кук, Раб Бакари, Zapp Mallet және Coal house-пен бірге осы өнер формасын қалыптастыруға кірісті. Chief G and the Tribe – Ганадағы алғашқы рэп топтарының бірі, 1989 жылы Chief G (кейін Jay Ghartey), Abeeku және Kwaku T-дан құралды. Олар Реджинің хиплайф деп аталатын жаңа салаға енуінен бұрын тарап кетті. Содан кейін, Kwaku T және Bayku-дан тұратын Talking Drums тобы жергілікті тілдерде хор мен әуендермен тәжірибе жасады. Twi тілінде Реджи хип-хоп биттерімен рэп оқыды, бұл стиль бұрын Mahoney P-дің "Kofi Babone" дебюттік альбомында қолданылған. Сол кезеңде Native Funk Lords (NFL) тобы пиджин рэпімен көзге түсті. Жанрдың бастаушылары Kay's Frequency лагерінен шықты: Tinniequaye, Cil, Jake және Eddy Blay. Бұл топ сондай-ақ Гананың Osibisa және Ghanaba сияқты топтарынан шабыт алды. Раппер және продюсер Cavell де NFL ұжымының алғашқы мүшесі болды және қазір The Mantis деп танымал. Реджи Рокстоун елде жаңа музыка жанрын тудырғандықтан "Хиплайфтың әкесі" деп аталды. Оның "Makaa Maka" альбомынан кейін, "Choo boi" хитінен соң, көптеген хиплайф орындаушылары пайда болды. 2004 жылы бірнеше радио сұхбатында Реджи Рокстоун өзінің хиплайф орындамайтынын мәлімдеді, бірақ бұл оның ағылшын тілінде рэп оқуды артық көретінімен байланысты болуы мүмкін. 1998 жылдың соңында жас продюсер Hammer of The Last Two оригиналды биттермен және шебер рэпшілермен жаңа дәуірді бастады. Эдвард Нана Поку Осей есімді Хаммер жергілікті ырғақ пен әдемі мелодияны хип-хоппен үйлестіріп, элита мен қара халықтың назарын бірден аударды. Ауыр барабандары мен қорғасын трубаларымен танымал Хаммер хиплайфты жаңа биіктерге көтеріп, Richie, Ball J, Kill Beats, Jayso, EL және басқа да продюсерлердің бір буынына әсер етті. Сонымен қатар, бүгінгі хиплайфтың ең ірі жұлдыздары Hammer of The Last Two тобының құрамында болды, олардың ішінде Kwaw Kesse, Ayigbe Edem, odeshi, Obrafour, Tinny, Sarkodie, Koo Wiase. Лорд Кения, Obour, V. I. P, The Native Funk Lords (негізінен пиджин ағылшын тілінде рэп орындайды), Castro және MzBel сияқты басқа ганалық рэпшілер де осы үрдісті жалғастырды және хиплайф Батыс Африкадағы ең танымал музыка түрлерінің біріне айналды. Ең танымал хиплайф музыканттары – Tic Tac, Sarkodie, Vision in Progress (VIP), Asem, Obrafour, Buk Bak, Castro және Samini, ол 2006 жылы хиплайфқа қосқан үлесі үшін MOBO сыйлығын жеңіп алды. Осы танымал музыканттардың өркендеуінен бастап хиплайф шетелде де танымал болды, Kwaw Kesse, Koo Wiase, D plan, Richie, ASEM, Sarkodie, Yaa pono сияқты артистердің арқасында. 2009 жылы ганалық режиссер Мантсе Арьекуайе "Ритмнің өрлеуі" атты деректі фильмін шығарды, ол Ганадағы хиплайф қозғалысының саяси тарихына, сондай-ақ елдегі әртүрлі саяси жағдайларда хип-хоп музыкасына назар аударды. Фильмінде Арьекуайе Гананың танымал суретшілері, соның ішінде Квау Кесе, Квау Туту және Обрафурдың хиплайф немесе хип-хоп қозғалысындағы тәжірибесін де зерттейді. Фильм Гананың саяси аясында хиплайф мәдениетін көрсетеді. Ганадағы хиплайф жаңа ырғақ үрдісін ұстанады, оған негізінен Kill Beatz, Dj Dijoe, Pie Sie, Jay So looney, Richie, Kaywa және The Last Two тобының Hammer сияқты музыка инженерлері әсер етеді. Ганада жасалған хип-поп пен Hiplife классификациясы туралы кейбір даулар бар, бірақ олардың көптеген ортақ белгілері мен ырғақтары бар.

Музыкалық стиль

Хиплайф – музыкалық стильдердің кең спектрін қамтиды. Самини сияқты әртістер ямайканың регги/денсхолл/рагга скеттері мен патоистік дыбыстарын, акан тіліндегі мәтіндерді регги ырғақтарымен және Гана мелодияларымен үйлестіреді. Оның музыкасы халық арасында хиплайф деп белгілі. KK Fosu, Ofori Amponsah және Richie сияқты әртістер реп немесе "диджейлік" жасамайды, бірақ R&B әсерімен күшті ән шырқайды. Ырлар, көпірлер мен қосымша бөлімдер Тви тілінде болуы мүмкін, бірақ құрылымы мен ырғағы көбінесе американдық R&B-ге негізделген. Ол және осыған ұқсас әртістер заманауи хайлайф санаттарына жатады. Хиплайфтің көп бөлігі студияда жазылады, компьютерлік композицияға, аранжировкаға және өндіріске баса назар аударылады. Хиплайф әртістері концерттерде тікелей музыкалық аспаптарды қолданбайды. Көптеген қойылымдар аспаптық тректер мен компакт-дискідегі дублерлерге негізделген. Бұл Гана музыкасының соңғы нұсқасы әлемдік музыканы насихаттаушылардың назарына ілікпеуінің немесе Конго музыкасы сияқты Африка елдерінің шекарасын бұзуға жетпеуінің басты себебі болуы мүмкін. Танымал хиплайф әртістері: Reggie Rockstone, Lord Kenya, Obrafour, Tinny, Tic Tac, Mzbel, Buk Bak, Batman Samini, Ayigbe Edem, Sarkodie, Castro және Okyeame Kwame. Продюсерлер: Jay Q, Appietus, Richie және Hammer of The Last Two.

Хиплайф әртістерінің жұбы Reggie 'n' Bollie атты дуэт құрып, Ұлыбританиядағы телешоудағы X-факторда екінші орын алды.

Тви рап

Реджи Рокстоун және оның серіктестері Hiplife-ты қалыптастырғанымен, Twi рэпін алғаш кім жазғаны туралы жаңа мәліметтер пайда болды. 25 жыл өткен соң, "Obaa Sima" атты ұмытылған ганалық альбом жақында кеңінен танымал болды. Ата Кактың әні 1994 жылы жазылып, ресми түрде жарық көрген. Мұндай маңызды жазба Гананың музыка тарихында назарсызда қалған еді. Fact Magazine оны 2015 жылғы ең маңызды қайта басылым деп жариялады. Шындығында, Нью-Йорктік жас этномузыколог Брайан Шимковиц 2000 жылдардың басында Ганада музыка зерттеген кезде ғана бұл ән танымал болды. Ұзақ уақыттан соң таспа 40 миллионнан астам рет жүктелді және Ата Кактың өзі білмей, бүкіл әлемде танымал болды, ал Шимковиц оны алты жылдан кейін ғана кездестірді.

Бронкстегі Гана@50

Популярлы музыка трансұлттық афродиаспоралық мәдениетті түсінуде маңызды рөл атқарады. Ганалық поп-мәдениет ганалықтарға өздерін және өз мәдениетін американдық қара мәдениетінен ажыратуға мүмкіндік береді. Африкалықтардың афроамерикандық санатына қалай сәйкес келетінін анықтауда кейбір қиындықтар бар. Хиплайф қаралықтың кең ауқымды түсінігінде осы ерекше мәдениетті мақтан тұтады. Хиплайф – дәстүр, мәдени байланыс және мақтаныш символы. Бұл Гана диаспорасына, мысалы, Нью-Йорктегі Hiplife фестивальдеріне қатысушыларға өз тілдерін және мәдениетін үйренуге шабыттандырады. Ghana@50 Гананың тәуелсіздігінің 50 жылдығын атап өтуге арналған. Бұл фестивальде бұрын Hiplife жанрының негізін қалаушы деп аталған Реджи Рокстоун өнер көрсетуі жоспарланған, ол Гана мәдениетінің және нағыз халықтық музыканың символы болжаныпты. Ұшаққа отыруға тырысқанда Рокстоун компьютерлік жүйелерде тоқтатылып, Нью-Йоркке фестивальге баруы кешіктірілді. Рокстоунның қатысуын күткен көп көрермен болғандықтан, бұл фестивальді ұйымдастырушылар үшін үлкен алаңдаушылық тудырды. Фестивальге көптеген адам келді, олардың көпшілігі мәдени киімдермен киінген. Рокстоун өзінің қатыспау себебін және фестивальдің маңыздылығын түсіндіретін видео түсірді. Әйбарымызға орай, Рокстоунның видеоарқылы жеткізген тәжірибесі фестиваль қатысушыларына бір-бірімен байланысуға көмектесті – көптеген көрермендер Рокстоун сияқты нәсілдік және этникалық себептерге байланысты саяхат қиындықтарын бастан өткерген. Оның болмауы және оның себебі одан да маңызды қоғамдық бірлікке алып келді. Іс-шараның мәні – байланыс пен үйді еске түсіруге арналған әлеуметтік жиын немесе белгілі бір музыканы тыңдау үшін ақша төлейтін концерт екені арасындағы маңызды айырмашылық анықталды. Бұл іс-шараның мақсаты біріншісі болды, ал промоутерлер мен ұйымдастырушылар осы мәдениеттің өкілі болған жанрдың айналасында қоғамдық бірлік құруға ұмтылды, сондай-ақ осы мәдениетті сақтаудың маңыздылығын атап өтті. Hiplife және бұл фестиваль ганалықтарға афроамерикандық қоғамға енуге, бірақ Ганамен байланысын сақтап қалуға мүмкіндік берді. Hiplife концерттері мен фестивальдері кезінде кеңістіктің маңызы зор, ол адамдарға концерттің көрінісі мен дыбыстарының әсерімен толыққанды сезімдік тәжірибеге толыққанды қатысуға мүмкіндік береді.