Кіріспе

Seton Portage (['/s//iː//t//ən// /'/p//ɔːr//t//ə//dʒ/]) – Британдық Колумбияның Сквамиш-Лиллоут аймақтық округінде Андерсон және Сетон көлдерінің арасындағы тар жер тілкесінде орналасқан елді мекен. Бұл елді мекенде портаждың екі шетінде екі Сетон көлінің алғашқы ұлт өкілдерінің қауымдастығы және олардың арасында демалысқа арналған қауымдастық бар. Жергілікті қызметтерге пошта бөлімі, өрт сөндіру бөлімі, кітапхана және жалпы мақсаттағы дүкен, сондай-ақ басқа да шағын кәсіпорындар кіреді. Бұл елді мекенде Сетон Портж тарихи провинциялық паркі де орналасқан, ол тарихи маңызы бар темір жолдың бір бөлігін қорғайтын шағын провинциялық парк.

Геология

"Портаж" шамамен 10 000 жыл бұрын пайда болды, сол кезде Кайош тауларының оңтүстік беткейі, яғни аңғардың оңтүстік жағы, құлап, бір көлдің ортасына сырғып түсті. Нәтижесінде Швейцариядағы Интерлакенге ұқсас жер пайда болды – екі фьорд тәрізді көлдің арасындағы тар және өте қысқа жер тілкесі. Ескі көл төбесінің қалдықтары Сетон және Андерсон көлдерінің солтүстік жағалауларын бойлап жатқан террасалар түрінде сақталған. Бұл Сетон көлінің түбіндегі мұздық моренасы болуы мүмкін, ол Сетон мұздығының түбінде орналасқан және ерігеннен кейін, осы құлау мен оның құрылыс бұзғыш толқынына (мегацунами қараңыз) дейін көне, үлкен көлді тоқтатқан. Содан кейін су тасқыны оның бір бөлігін шайып, Сетон өзенін ашып, мұздықтан еріген суды бүгінгі көл деңгейіне немесе оған жақын деңгейге құйып жіберді (бірақ 1958 жылы аяқталған энергетикалық жобаның нәтижесінде көл деңгейі 10-12 футқа көтерілген).

Археологиялық мәселелер

Көршілес Шалалттың көп бөлігі осы аллювиалды террасаларда орналасқан, бірақ Сетон Портэйдж толығымен үлкен құлаудың қираған қалдықтарының үстінде жатыр, бірақ мыңжылдықтар бойы өсімдіктердің өсуінен пайда болған құнарлы топырақпен жабылған. Фрейзер каньонының алтын асығы мен Портэйдждің Дуглас жолындағы маңызды бөлік ретіндегі рөлінен бұрын, Портэйдждің қорғалған және құнарлы жері жүздеген жер асты үйлеріне (кекули, чинук жаргонында "астында" деген мағынада) мекен болған, олардың әрқайсысында бірнеше тұрғын болған. Алтын асығынан бұрынғы Портэйджді көрген куәгер солтүстіктен аңғарға келетін тау жолынан Портэйджге қарап, оның "көктегі көптеген жұлдыздай" көрінгенін айтты. Мұндай сипаттама өте көп халықты көрсетеді, бірақ ешкім нақты білмейді. Шешек және басқа да жат аурулар, көршілес тайпалардың шабуылдары (Никола соғысын қараңыз) және одан кейінгі ашаршылықтар St'at'imc халқын олардың санының азаюына алып келді, ал колониализм мен индустрияның салдары оларды одан да азайтты. Ауыл шаруашылығы мен алтын өндіру қызметі Портэйдждегі контактіге дейінгі St'at'imc қонысының барлық іздерін жойды. 1890 жылдары Облат әкелері салған екі шіркеу және оларға жақын орналасқан ағаш үйлердің шаруашылықтары бүгінге дейін сақталған, бірақ Слоштегі Сент-Кристофер шіркеуі құлауға бейім. Мұраны сақтауға бөлінген қаражат топқа Нкайт шіркеуін қалпына келтіруге мүмкіндік берді.

Халықтың тарихы

Лейкс Лиллует халқының байланыс алдындағы санына қатысты бағалаулар өте әртүрлі, кейбір дәстүрлерде тек Лейкс көлі маңында мыңдаған адам болғандығы айтылады. Нақты саны белгісіз, және археологиялық зерттеулер жүргізу мүмкін емес, себебі дәлелдер табылған жерлер көп рет қазылған, жыртылған, тіпті мал шаруашылығы үшін егілген және өңделген. Алтын асыру дәуірінде Портажда қанша адам болғаны туралы нақты дерек жоқ, тек алтын асырудың қызу кезінде Көл жолымен өткен 30 000-ға жуық адам туралы аңыз тараған. Портаж жағалаулары адамдармен тығырылып, қозғалыс көп болғандықтан, Лондон метро станцияларының аттарымен – «Вапинг» және «Флашинг» деп аталады. Бірнеше жылдан кейін бұл қозғалыс тоқтап қалды (Дуглас жолына қараңыз), ал 1880 жылдары Облаттар келгенге дейін Портаждағы алғашқы халық емес тұрғындардың саны аз болды, тіпті болмады деуге болады, бірақ саяхатшылар осы маршрутты пайдалана берді, ол осы жердің бір бөлігі болды. Алтын асырудан кейін алғашқы жергілікті емес қоныс аударушылар 1900 жылдардың басында Портаж жерлерін иеленді, бұл «Қысқа Портаж» жерлерін иеліктен айыруға қарсы Лилует тайпасының 1911 жылдың 10 мамырындағы декларациясына әкеп соқты. Бұдан әрі қоныстану 1914 жылы көл арқылы ашылған Тынық мұхиты Ұлы Шығыс темір жолының құрылысымен байланысты болды, ол жүздеген адамды баспанамен және тамақпен қамтамасыз етуді қажет етті, сонымен қатар Көпір өзені электр стансасы жобасының басталуына себеп болды. 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жоба жаңартылғаннан кейін туындаған құрылыс шары аңғарға мыңдаған уақытша тұрғындарды әкелді, олардың көпшілігі Портаждағы уақытша тіркеме лагерьлерінде және жиналмалы үйлерде тұрды. Жоба аяқталғаннан кейін жергілікті емес тұрғындардың саны 400-ге дейін азайды, ал жаз айларында маусымдық тұрғындар мен қонақтардың есебінен 500-ге жетеді. Шалат пен Портаждың біріктірілген тайпасының жалпы саны шамамен 500 адамды құрайды.

Тарих

Бұл аймақты 1828 жылы Гудзон шығанағы компаниясының екі қызметкері кезіп өткен. Кейін, 1846 жылы осы саяхатты шотланд зерттеушісі Александр Колфилд Андерсон жалғастырды. Оған бұл аймақты картаға түсіру жұмағы тапсырылған, және Андерсон көлі оның құрметіне аталған. Андерсон кейін колониялық губернатор Джеймс Дугластың өтініші бойынша жол бойындағы бірнеше жерлерге ат қойды. Сетон көлі, және осымен Сетон Портажы, Андерсонның досының құрметіне аталған, ол Андерсоннің жағалауға қарай бару жолындағы Фартер суға батып қайтыс болған. Дуглас жолының оңтүстік-батысында Біркенхед тауы, Біркенхед өзені және Біркенхед көлі орналасқан, сондай-ақ Біркен ауылдық қауымдастығы мен сол аттас көл де бар. Біркен көлі – Сетон Портажының үлкен егізі, Лонг Портажының, басқаша айтқанда Пембертон асуының, шыңындағы көл. Бұл екі су алабын – Біркен және Сетон суларын – бөліп тұрады. 1858 жылы Британдық Колумбияда алтын табылды. Бу кемелері Сетон және Андерсон көлерінде жүре бастады, ал Сетон Портажы көлік торабына айналды, себебі алтын іздеушілер көлдер арасында жүк тасуға мәжбүр болды. 1861 жылы Карл Дозье бұл жерде Британдық Колумбияның алғашқы темір жолын салды, ол жолаушылар мен жүктерді Сетон Портажы арқылы (сол кезде Шорт Портажы деп аталған) тасымалдады. «Темір жол», яғни Дозье жолы, бір бағытта жылқылар мен есектермен тартылып, екінші бағытта гравитация күшімен жүрген болуы мүмкін. Бірақ 1864 жылы колониялық үкімет Фрейзер өзенінің шатқалы арқылы Карибу жолын салғаннан кейін, ол көп қолданылмады, және жақын арада (шамамен 1870 жылы) тоқтатылды. Алайда, оның жол жағдайы бүгінде Портадж жолы деп аталатын жергілікті басты жол ретінде сақталған. Фрейзер алтын асығынан кейін Сетон аңғары 1890 жылдарға дейін ұмытылғандай болды, содан кейін 1880 жылдардағы Каюш алтын асығынан кейін аймақта алтын іздеу белсенді жүрді. 20 ғасырдың басында ақ қоныс аударушылардың жерді иеленуі 1916 жылы Стейт’имк тайпаларының басшыларының туған жерінің меншігі мен тәуелсіздігін жариялауына әкелді. 1914 жылы Тынық мұхиты Ұлы Шығыс темір жолы Сетон Портажы және оның серіктес қаласы Шалалт арқылы салынды, ол Сетон көлінің бойында шығысқа қарай орналасқан. Аңғар 1920-1950 жылдары Көпір өзенінің алтын кендерінің өркендеу кезеңінде маңызды азық-түлік көзіне айналды, себебі оның биіктігі төмен болғандықтан климаты жылырақ және өсу маусымы ұзақ болды (үлкен жапырақты клен өсуіне қолайлы жағдай). Бұл аймақ жақсы жеміс өсіру ауа райымен танымал, мұнда өсірілген Макинтош алмалары әлемдегі ең жақсыларының бірі саналады, бірақ бүгінде тек бір коммерциялық бақ қызмет етеді. Көпір өзенінің электр станциясын салу кезінде Портадж халқының саны артып, жұмысшылар мен олардың отбасыларын орналастыру үшін жүздеген уақытша үйлер мен казармалар салынып, орнатылды. Осы кезеңде 1958 жылы Британдық Колумбия провинциясының жүз жылдығына арналған тойлар Шорт Портажының атын Сетон Портажы деп өзгертуге себеп болды. Жергілікті тұрғындар аңғарды әлдеқашан «Сетон» деп атаған, бұл термин бүгінгі күнге дейін қолданылады және Сетон Портажы, Шалалт және қалған гидрокомпания кентін (бұрынғы Bridge River деп аталған, өзенде орналасқандықтан емес) біртұтас сипаттайды.

Жерге қатысты талаптар мәселелері

1990 жылы тамызда Сетон Портждегі темір жол желісі Сетон көлі үндістері тобының (халық саны: 500-ден астам) мүшелері тарапынан блокадаланды. Бұл топ St'at'imc Nation ұлтының бір бөлігі болып табылып, Ока дағдарысы кезінде мохоктарды қолдау мақсатында демонстрация өткізіп жатқан еді. Сол кездегі премьер-министр Уильям Вандер Зальм сапардан бір-екі күн өткен соң, блокада Канада Корольдік атты полициясымен таратылды. Оқиға провинциялық және ұлттық телеарналар арқылы көрсетілді және туған жерді қорғау үшін провинция көлемінде наразылықтарға ұласты. Одан кейін көп ұзамай, Сетон Портждегі маңызды теміржол көпірі өртке оқшаулаушылықпен қиратылды.

Қол жеткізу

"Портажға" кіруге екі жол бар: Біріншісі – Миссия тау жолы деп аталатын, Мостик өзенінен басталатын 3500 фут (1067 м) биіктіктегі жол. Екіншісі – Андерсон көлінің алыс жағындағы Д'Арсиден басталатын электр желісі жолы, ол соңғы кезде Дуглас жолы деп аталады, бұл Харрисон көлінен Лиллоетке дейінгі бұрынғы Дуглас жолына сілтеме. Сетон көлі бойында автомобиль жолы жоқ, бірақ бұл бағытты Британдық Колумбия темір жолы (қазір CN) пайдаланады. Сетон көлінің алғашқы халқы Сетон қауымдастықтары арасында "Каохам шаттл" деп аталатын теміржол автобусын іске қосты, ол көлдің шетіндегі Сетон Портаж теміржол станциясынан Лиллоетке және кері бағытта жүреді. Алдын ала келісім бойынша кейде Д'Арсиге де барып тұрады.