Кіріспе

Нельсон қаласы, Британдық Колумбия

Нельсон – Британдық Колумбияның оңтүстік аймағындағы Кутенэй көлінің батыс саласында, Селькирк тауларында орналасқан қала. "Арапат қаласы" атымен танымал және аймақтық күміс ағынының өркендеген кезеңдерінен қалпына келтірілген мұражай ғимараттарының әсерлі жинағымен мақтан тұтатын Нельсон, Батыс Кутенэй аймағының коммерциялық және демографиялық орталығын құрайтын үш қаланың бірі, ал қалғандары – Кастлегар және Трейл. Қала Орталық Кутенэй аймақтық округінің орталығы болып табылады. Провинциялық заң шығарушы жиналыста Нельсон-Крестон сайлау округі, ал Канада Парламентінде Кутенэй—Колумбия сайлау округі арқылы өкілдік етіледі.

Негізін қалау

Британ Колумбиясының батыс Кутенэй аймағы, Нельсон қаласы орналасқан жер, Синист (немесе Көлдік) және Ктунакса (Кутенаи) халықтарының дәстүрлі жерлерінің бір бөлігі болып табылады. 1867 жылы осы аймақта алтын мен күміс кендері табылды. 1886 жылы жақын орналасқан Тод тауында күміс табылғаннан кейін қала халқы жылдам өсіп, 1897 жылы қала мәртебесіне ие болды. Нельсон қаласынан екі теміржол өтті. Көлік артерияларына жақын орналасқандықтан, Нельсон жергілікті кен өндірісін қамтамасыз етуге дамыды және көп ұзамай аймақтың көлік және тарату орталығына айналды. Нельсон қаласы 1888 жылы Британ Колумбиясының сол кездегі лейтенант-губернаторы Хью Нельсонның құрметіне аталды.

ХХ ғасырдың басында

Фрэнсис Раттенбери, Британдық Колумбияда Викториядағы Парламент ғимараты, Ванкувер провинциялық соты және екінші Ванкувер қонақ үйімен танымал сәулетші, граниттен жасалған шато стиліндегі азаматтық ғимараттарды жобалады, олар бүгінге дейін сақталған. 1900 жылдарға қарай Нельсон қаласы бірнеше жақсы қонақ үйлермен, «Хадсон Бэй» компаниясының дүкенімен және электрлік трамвай жүйесімен мақтанатын болды. Жергілікті орман шаруашылығы және кен өнеркәсібі жақсы дамыған еді. Қала өз гидроэлектр стансасын салды. Англиядан келген иммигранттар көл жағасында бау-бақшалар отырғызды, ал Ресейден келген духоборлар, Толстой мен квакерлердің қолдауымен, аңғардың төбелік жерлерін өңдеді. Доухобор мұражайы жақын маңдағы Кастлегар қаласына жақын орналасқан. Нельсон 1917-1920 жылдары кеңесшілерді сайлау үшін пропорционалдық өкілдіктің бір түрі – жеке дауыс беру жүйесін (ЖДБ) пайдаланды. Кеңесшілер бір үлкен округте сайланды. Әрбір сайлаушы бір ғана дауыс береді, ол реттілікпен беріледі және қажет болған жағдайда басқа кандидатқа ауыстырылады. Вьетнам соғысы кезінде көптеген американдықтар әскерден қашу үшін Нельсон және айналасындағы аймаққа қоныстанды. Либералды көзқарастағы, көбінесе білімді жастардың көптеп келуі аймақтың мәдени және саяси құрамына елеулі әсер етті. Нельсонның таулы жер бедері қаланың өсуін тар аңғардың түбімен шектеді, жергілікті жоғары мектеп және бұрынғы Нотр-Дам университетінің колледжі (NDU) кампусы сияқты кейбір төбелік құрылыстарды қоспағанда. 1960-1970 жылдары, дамыған қалалар өздерінің орталықтарын бұзып, сол заманғы үлгіде қайта жаңартып жатқан кезде, Нельсон саудагерлері өз ғимараттарын алюминий қаптамасымен «жаңартуға» тырысты.

Бейкер көшесі

1980 жылдардың басында Нельсон қаласы жергілікті «Кутенэй орман өнімдері» пилорамасы жабылғаннан кейін ауыр экономикалық құлдырауға ұшырады. Қала орталығындағы саудагерлер Нельсонның орталық жағалауында салынған ірі «Чахко Мика» сауда орталығының ашылуынан бұрыннан-ақ қиындық көріп отырды. Сол кезде Виктория және Ванкувер қалалары ең көне аудандарын тарихи түрде қайта жаңартумен айналысып, белгілі бір табысқа жетті. Қала орталығы мен Бейкер көшесін құлдыраудан сақтау үшін Нельсон да дереу солардың үлгісін алып, ғимараттардың алюминий жабыншаларын алып тастап, бастапқы сәнін қайта қалпына келтірді. Жергілікті дизайнер Боб Инвуд, Нельсонға көшіп келген көптеген американдықтардың бірі, кеңесші ретінде маңызды рөл атқарды. 1985 жылға қарай Бейкер көшесі толыққанды өзгерді. Көшенің табысты екенін 1986 жылы Стив Мартин өзінің «Роксан» атты көркем фильмін түсіру үшін Нельсон қаласын таңдағанда көрсетті. Ол жергілікті өрт сөндіру стансасын негізгі түсірілім алаңы ретінде пайдаланды, ал көптеген тарихи орындарды басқа сахналарға қолданды. Жалпы алғанда, бұл өзгеріс Нельсонның табиғи ресурстарға негізделген қаладан өнер мен туризм қаласына айналуының бастамасы болды. Қазір Бейкер көшесіндегі тарихи ауданды аралау Нельсон қаласының ұсынатын танымал саяхалық іс-шараларының біріне айналды.

Климат

Нельсон төрт айқын маусымға ие ылғалды континенталды климатқа (Köppen Dfb) ие. Қыстары суық әрі қарлы, ал жаздары жылырақ және құрғақ, түндері салқын болады.

Демография

Статистика Канадасы жүргізген 2021 жылғы халық санағында Нельсонның халқы 11 106 адамды құрады, олардың 4 948-і 5 314 жеке тұрғын үйдің ішінде тұрды, бұл 2016 жылғы 10 572 адамнан айырмашылықты көрсетеді. Жер ауданы 154,5 км² болса, 2021 жылы халық тығыздығы 78,5 адамға шаққанда есептелді. Нельсонның кедейлік деңгейі провинциялық және ұлттық орташа көрсеткіштерден екі еседен астам екені анықталды.

Ұлты

Нельсон қаласындағы панэтностық топтар (2001–2021)
Панэтностық топтар2021201120062001
Халық саны (% пайыз)Халық саны (% пайыз)Халық саны (% пайыз)Халық саны (% пайыз)
Еуропалық 9 135 85,17 9 160 89,32 9 270 92,89 8 440 92,90 8 690 94,82
Түпкі қазақтар 585 5,45 560 5,46 425 4,26 300 3,30 175 1,91
Шығыс Азиялық 275 2,56 210 2,05 165 1,65 165 1,82 165 1,80
Оңтүстік Азиялық 245 2,28 85 0,83 55 0,55 90 0,99 35 0,38
Оңтүстік-Шығыс Азиялық 215 2,00 70 0,68 0 0,00 10 0,11 10 0,11
Латын Америкалық 90 0,84 60 0,59 25 0,25 30 0,33 10 0,11
Африкалық 80 0,75 60 0,59 15 0,15 30 0,33 25 0,27
Жақын Шығыс 10 0,09 10 0,10 0 0,00 0 0,00 35 0,38
Басқа/Аралас нәсілді 75 0,70 55 0,54 0 0,00 25 0,28 30 0,33
Барлық жауаптар 10 725 96,57 10 255 97,00 9 980 97,56 9 085 98,13 9 165 98,57
Жалпы халық саны 11 106 100,00 10 572 100,00 10 230 100,00 9 258 100,00 9 298 100,00

Өнер және мәдениет

Нельсон мәдени орталық ретінде танымал. Нельсон көптеген онжылдықтар бойы өнер білімі алу мүмкіндіктерінен үлкен пайда көрді. Жоғары сыныптардағы өнер сабақтары бұрыннан бар болғанымен, 1960 жылы Нельсон көркемсурет мектебі ашылуымен өнер білімі орталықтандырылды. 1977 жылы жабылып, 1979 жылы Нельсонның бұрынғы Нотр-Дам университетінің ғимаратында орналасқан Виктория университетінің қолдауымен Дэвид Томпсон университеті орталығының курстары ұсынылды. 1991 жылы Кутенэй өнер мектебі есігін ашты. Бұл – қолданбалы өнер саласындағы тәуелсіз мекеме. 2006 жылы ол Селкирк колледжіне қосылып, Kootenay Studio Arts деп атау өзгертті. Бұған қоса, Селкирк колледжі бұрынғы Нотр-Дам ғимаратында орналасқан, өте беделді Музыка және медиа мектебін де ұсынады. Тәуелсіз суретшілер басқаратын "Oxygen" өнер орталығы 2002 жылы құрылған Нельсон көркемсурет орталығы қоғамының және Кутенэй өнер мектебінің бұрынғы жазу және бейнелеу өнері факультетінің қатысуымен құрылды. 2005 жылы қоғам Нельсон қаласының орталығында "Oxygen" өнер орталығын ашып, сабақтар, көрмелер мен резиденциялар ұсынып келеді.

Көрікті жерлер

1998 жылы «Американың 100 үздік шағын өнер қаласы» баспасы Нельсонды «Канададағы бірінші нөмірлі шағын қала өнер орталығы» деп таныды, және ол үлкен әрі алуан түрлі қолөнершілер қауымдастығының мекені. Нельсон қаласында Селкирк колледжінің Оныншы көше және Silver King кампустары орналасқан, ол Кутенэй өнер мектебін бөлім ретінде қосып алды және Кутенэй студиялық өнер деп қайта аталды. Кутенэй-Колумбия интегративтік денсаулық ғылымдары колледжінің Бейкер көшесінде, Нельсон қаласында үш кампусы бар.

Радио

CJLY FM 93.5 (Kootenay Co op Radio)
CBYN FM 98.7 (CBC Radio One; CBTK FM Kelowna станциясынан қайталайды)
CHNV FM 103.5 ("The Bridge")
CKKC FM 106.9 ("EZ Rock")

Басып шығару

Нельсон Daily News газеті 1902 жылы жарық көруді бастаған жергілікті газет болатын. 2010 жылы газеттің 2010 жылдың 16 шілдесінде соңғы нөмірі жарық көргеннен кейін жабылатыны хабарланды. Газеттің жабылуы "Нельсон Daily News" газетін "Black Press" компаниясы Glacier Media Inc. компаниясынан сатып алғаннан кейін көп ұзамай орын алды. "Black Press" қазір апта сайын шығатын "Nelson Star" газетіне ие.