Кіріспе

Сенайангба Чубатоши Жамир (17 қазан 1931 жылы туған) – үнді саясаткері және Одиша штатының бұрынғы губернаторы. Ол Пандит Жавахарлал Нерудің парламенттік хатшысы және Индира Ганди үкіметінде министрдің орынбасары болған. Сонымен қатар, ол Нагаленд, Махараштра, Гуджарат және Гоа штаттарының губернаторы қызметін атқарды. 2020 жылы қоғамдық қызметтегі еңбегі үшін Үндістанның үшінші жоғары азаматтық наградасы – "Падма Бхушан" орденімен марапатталды.

Ерте өмір

Чубатоши Жамир 1931 жылдың 17 қазанында Унгма ауылында Сенаянгба Жамир мен Такатула отбасында дүниеге келді. Жамир – 19 ғасырдың соңында американдық христиан миссионері, пастор Эдвин У. Кларкпен кездесу мүмкіндігіне ие болған және Нагаландқа христиан дінін әкелуде маңызды рөл атқарған Юнгшинокдаңның немересі. Ол бастауыш білімін Мококчунгте, ал орта білімін Калькуттадағы Шотланд шіркеу колледжінде гуманитарлық ғылымдар бойынша алды. Жоғары білімін Аллахабад университетінде алып, онда бакалавр (B.A.) және құқық магистрі (LL.B.) дәрежелерін алды.

Саяси мансап

Жамир 1960 жылы премьер-министр Джавахарлал Нерумен келіссөздер жүргізген келіссөз тобының мүшесі болды. Бұл келіссөздер Нагаландты Үндістан құрамында штат ретінде құруға әкелді. 1962 жылы ол БҰҰ делегациясының құрамында болды. Парламент депутаты ретінде бұрынғы сайлауларда қарсы кандидатсыз жеңіске жеткен Жамир 1971 жылғы Үндістанның жалпы сайлауында сайлаушылармен кездесті, оның қарсыласы жаңадан құрылған Нагаланд Біріккен фронтынан Кевичуса Ангами болды. Жамир Нага Ұлттық Ұйымының кандидаттығын алды. Партиялық манифест 16 тармақты келісімнің орындалмаған баптарын орындау үшін тиімді шаралар қабылдауға берілген уәдеден өзге, Нага мәселесі негізінен саяси мәселе екенін, ал Нага халқының барлық топтарына және Одақтың үкіметіне қанағаттанарлық шешім – жалғыз жол екенін айтты. Жер астындағы Нагалар Нага қоғамының ажырамас бөлігі болғандықтан, олар Нага саяси мәселесінің соңғы шешіміне қатысуы керек. Индира Ганди үкіметіндегі Еңбек министрінің орынбасары Кевичусадан оңай жеңілді. Сайлау саясатында жаңа адамнан жеңілгеніне жауап ретінде Жамир: «Бұл сайлаудағы сәтсіздіктің басты себебі – штаттағы әскердің әрекеттері және оппозициялық үміткердің алты ай ішінде Нагаландты тәуелсіздікке жеткізу туралы сөздері болды. Сонымен қатар, Үндістан үкіметінің штаттың билік партиясының кейбір заңды талаптарын орындамауы, мысалы, заң мен тәртіптің жауапкершілігін штат үкіметіне беруден бас тарту, штата жеке губернатор тағайындамау, штат үкіметінің талабы бойынша Нага аймақтарын Нагаландқа біріктірмеу және тұрақты бейбітшілік орнатудағы баяулық та себебі болды. Штатымызға келген тыныштық – алдаушы. Бейбітшілік жіңішке жіпте ілінген».

Нагаланд мемлекеттік заң шығару органы

1972 жылдың қазан айында Жамир бұрынғы Нагаленд бас министрі Т. Н. Ангамимен және басқалармен бірге тамыз айында Хокише Семаға жасалған қастандыққа қатысы бар деген айыппен тұтқындалды. Қазіргі бас министр Хокише Сема тұтқындауға себеп болған жағдайды зерттеу үшін тергеу комиссиясын құрудан бас тартты. Полиция айыптау үшін жеткілікті дәлел таба алмағандықтан, Жамир және басқалар босатылды. Жамир өзінің тұтқындалуына әкеп соққан жақындығын кейбір мүдделі шенеуніктер "өз мүдделері үшін" "дайындаған" деп мәлімдеді. Жамир Нагаленд бас министрі қызметін бес рет атқарды (1980, 1982–1986, 1989–1990 және 1993–2003). Алғашқы екі мерзімінде ол Прогрессивті Біріккен Демократиялық Фронт мүшесі болды, бірақ 1989 жылы оның партиясы Үнді Ұлттық Конгресімен бірікті. Ол 1987–1992 жылдар аралығында Нагалендтен Раджа Сабха депутаты болды, бірақ 1989 жылы депутаттықтан бас тартты. 1991 жылғы жалпы үнді сайлауында Жамир қазіргі Нагаленд бас министрі Вамузо Фесаоны Нагалендтің Ұлттық Социалистік Кеңесіне (NSCN) тыйым салуға тікелей кінәлады, бұл тыйым мемлекеттік үкіметпен кеңеспестен шығарылмауы мүмкін екенін айтты. Вишванат Пратап Сингх басқаратын орталық үкімет 1990 жылдың 28 қарашасында НСКН-ді Ассамның Біріккен Азаттық Күресімен бірге тыйым салған еді. Вамузо бұл мәселе бойынша өзімен кеңеспегенін жоққа шығарды. Тағы бір жағдайда Жамир Нага саяси мәселесіне тұрақты шешім табу үшін Нага халқының барлық топтарының бірігуі қажет екенін қайталады. "Бөлік-бөлікпен шешуге болмайды", - деп қосты ол. 1992 жылдың 19 қарашасында Делидегі Нагаленд үйінде екі адам Жамирге оқ атты. Оқиға орнынан бес бос патрон табылды. Ол дереу Медициналық Ғылымдар институтына жеткізіліп, жансақтау бөліміне жатқызылды. 1997 жылы Times of India газетінің тілшісі Нирмая Банерджиге берген сұхбатында Жамир орталық үкімет барлық топтармен келіссөз жүргізсе ғана Наганың жер асты топтарымен бейбіт келіссөздер сәтті болатынын мәлімдеді. "Нагалендтегі жағдайды жақсы білетіндер, Нагалендтің Ұлттық Социалистік Кеңесінің Исак Муива фракциясымен ғана сөйлесудің пайдасы жоқ екенін түсінеді. Барлық топтар шақырылуы керек", - деді ол. Оның пікірінше, Нагалендте тұратын барлық нага тайпалары, олардың санына қарамастан, өз пікірін білдіруге құқылы. Нага қоғамының әртүрлі топтары арасындағы пікір алмасуға қолдау көрсету керек. Жамир 2008 жылдың 8 шілдесінде Махараштра губернаторы болып тағайындалды, ал 2008 жылдың 19 шілдесінде Махараштра губернаторы ретінде қызметке кірді. 2013 жылдың 9 наурызында Одиша губернаторы болып тағайындалды.

Нагаланд лотереялық алаяқтық

Өзінің бас министрліктегі қызметі кезінде Бақылаушы және бас аудитор (CAG) Нагаланд штатының лотереясында 38,297 крор рупия сомасындағы ірі қаржылық алаяқтың жолын ашты. Алаяқтың барлығы 1993 жылдың қазан айынан 1997 жылдың қараша айына дейін болды. Жамир үкіметінің осы қаржылық алаяқтың ішіне қатысқанын жоққа шығарды, бірақ Орталық Үкіметтің Ішкі істер министрлігінің тапсырысымен Бақылаушы және бас аудитор (CAG) жүргізген арнайы аудит, 1999 жылдың шілдесінде Нагаланд үкіметін және штаттың билеттердің жалғыз дистрибьюторы – M. S Associates компаниясын халықты және мемлекеттік қазынаны алдағандығы үшін кінәлі деп тапты. Бұл іс әлі күнге дейін сотта қаралып жатыр.

Жеке өмір

Жамир 1958 жылы Сенкаламбаның қызы Имконглемлаға үйленді және олардың бес баласы бар. Оның кіші қызы 1996 жылы, ал анасы 2016 жылы 101 жасында дүние салды. 2017 жылы Камбоджа университетінен құрметті доктор дәрежесін алды. 2020 жылы Жамир мырзаға 71-ші Республика күніне орай қоғамдық қызмет саласындағы үшінші деңгейдегі ең жоғары азаматтық награда – «Падма Бхушан» ордені табысталды.