Кіріспе

Явапай округіндегі қала, Аризона

Деуи–Хумбольдт – АҚШ, Аризона штатының Явапай округіндегі қала. 2010 жылғы халық санауы бойынша қала халқы 3 894 адамды құрады. 2000 жылғы халық санауында Дьюи–Хумбольдт ауданы халық саны ескерілетін белгіленген жер (CDP) ретінде тіркелді, сол кезде оның халқы 6 295 адамды құрады.

Қысқаша тарихы

Дьюи-Хумбольдт 2004 жылғы 20 желтоқсанда, Прескотттан шығысқа қарай 15 миль жерде, Агуа Фрия өзенінің аңғарында орналасқан, бірін-біріне іргелес жатқан Дьюи және Хумбольдт елді мекендерінен құрылды. 1863 жылдың көктемінде Линкс-Крикте алтынның табылуынан кейін, Дьюи аймағын 1863 жылдың жазында пионер кенші, фермер және саясаткер Кинг Вулси (1832–1879) қоныстандырды. Ол кеншілерді жабдықтау үшін сол кезде "Вулси аңғары" деп аталған Агуа-Фрия ранчосын құрды. Вулси өз ранчо үйін салу үшін ежелгі қираған тастарды пайдаланды, Агуа-Фриядан суару жүйесін (мүмкін, ежелгі жүйенің бөлігі) салды және жаңадан құрылған Явапай округіне алғашқы малдың бір бөлігін әкелді (1864). Агуа-Фриядағы "сарқырамада" (қазіргі Хумбольдт), Вулси жақын төбелерден алтын кенін өңдеу үшін кішкентай кварц диірмені мен кішкентай сумен жұмыс істейтін ұн диірменін салдырды. 1864 жылы ол апачтарға қарсы жазалау шабуылдары мен алтын іздеу үшін шығысқа танымал Вулси экспедициясын жетекшілік етті; ешқайсысы жаңа Эльдорадоны таба алмады. Бұл әрекеттер оның банкротқа ұшырауына және ранчо мүлігін Форт-Випплдегі саудагерлер Бауэрс бауырларына сатуына әкелді. Бауырластар үйді пайдаланып, жерді жүгері, арпа және басқа да ауылшаруашылық өнімдерімен аймақты қамтамасыз етуді жалғастырды. (Вулсидің ранчо үйінің қираған қалдықтарын әлі күнге дейін бұрынғы Black Canyon тас жолы мен Агуа Фрия өзені арасында, Хумбольдттан солтүстікке қарай шамамен бір миль жерде көруге болады. Мүлік тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген.) Аңғарда бірнеше фермалар мен шаруа қожалықтары пайда бола бастағандықтан, 1875 жылы пошта бөлімі құрылды. (Прескотттан Феникске дейінгі вагон жолы Блэк Каньон арқылы) станциясы мен жақын маңдағы пошта бөлімі "Агуа Фрия" деп аталды. 1870-ші жылдардың басында су бұрулар жүгері және басқа да дақылдардың кең аумағын суару үшін қолданылды. 1870-ші жылдардың ортасында "Агуа Фрия Пеш" атты сумен жұмыс істейтін күміс-қорғасын қорыту пеші, болашақта Iron King кен орны болатын жерден алынған кендерді өңдеу үшін салынды. Бүгінгі Хумбольдт қаласында Вулсидің бұрынғы диірмені орналасқан жерде салынған кішкентай зауыт аймақтың құндылығын дәлелдеді, бірақ пайда табу үшін тым оқшау болды. Аймақтың оқшаулануы 1898 жылы аяқталды. Прескотт және Шығыс темір жолы Прескотттан Майерге дейін салынды (кейін ол Crown King-ке дейін созылды). P & E Агуа Фрия бойымен жүріп, Cherry Creek Siding (Дьюи пошта бөлімі) және Вал-Вердеде, Вал-Верде металлургия компаниясы салған металлургиялық зауыт орналасқан жерде сайдингтер салды. Агуа-Фрия пошта бөлімі 1895 жылы жабылды. 1898 жылы жаңа пошта бөлімі ашылған кезде, қауым Дьюи деп аталды, бұл, әдетте, сол жылы Манила шайқасында адмирал Дьюидің ұлы жеңісіне құрмет көрсету үшін жасалды. Бұл испан-американ соғысының қақпатасы болды. 1899 жылы Валь-Вердеде (Хумбольдт) тағы бір пошта бөлімі ашылды. 1902 жылы Валь-Верде металлургиялық зауыты толығымен өртеніп кетті. Жаңа компания құрылды, Consolidated Arizona Smelting Company, ол Валь-Верде жұмысының орнына алып балқыту зауытын салды. Бұл операция жергілікті кен орындарына ғана емес, сол кездегі Аризона территориясының барлық жеріне қызмет етті. Валь-Верде пошта бөлімі 1905 жылы Барон Александр фон Гумбольдттың құрметіне Хумбольдт деп аталды, ол 19 ғасырдың басында Жаңа Испанияға сапар шегіп, солтүстікте үлкен байлықтар табылатынын болжаған (20 ғасырдың басындағы промоутерлер Брэдшоу таулары аймағы деп түсіндірді). Осы уақытта Хумбольдт қаласы дами бастады. Балқыту зауыты мен Брэдшоудағы темір жолдар округтегі ең кең таралған кен өндірісін тудырды. 1907 жылы халық саны 1000-ға жетті. Күнделікті екі пойызбен қаладағы бизнес өркендеп, қала сол жылы Еңбек күнін мерекелеу арқылы өз дамуын көрсетуге шешім қабылдады. Мейн-стриттегі шерумен өткен мереке жыл сайынғы дәстүрге айналды, қазір оны Агуа-Фрия сауда палатасы ұйымдастырып, қыркүйек айының соңғы сенбісінде өткізеді. 1907 жылғы дағдарыстан кейін Гумбольдт қорыту операциясы жарты онжылдық қайта ұйымдастырудан өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде минералдық нарықтағы бағалардың өсуі кезінде жаңару болды, сол кезде балқыту зауыты Брэдшоу тауларындағы жалғыз өнімді мыс шахтасы Blue Bell шахтасымен бірлесіп жұмыс істеді. Пойыз Майердің оңтүстігінде орналасқан шахтаны балқыту зауытымен байланыстырды, бұл қаланы өркендетті. Гумбольдт тарихи ғимараттарының көпшілігі 20 ғасырдың басында салынған. Маңызды кен орындарының бірі жақын орналасқан Iron King шахтасы болды, бірақ оның 1900-жылдардың басындағы артық жарнамасы және 1907 жылғы дағдарыс оның уақытша жабылуына әкелді. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде минералдық нарықтың өсуі кезінде қайта ашылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін соғыстан кейінгі экономикалық төмендеу салдарынан балқыту зауыты мен шахта қайта жабылды. 1920-ші жылдардың ортасында жаңару болды және жергілікті ферма және кен экономикасы 1929 жылғы Уолл-стрит құлауына дейін өркендеді. Шахталар мен балқыту зауыты жабылды және 1930 жылға қарай Хумбольдттың халқы 300-ге дейін азайды. Хумбольдт 1934 жылы шахта қайта ашылғанда екінші, бірақ кішкентай өркендеуді бастан кешірді, бірақ оның операциялық мерзімі Bisbee, Аризонадағы танымал Shattuck Denn компаниясының басшылығымен ұзартылды. Iron King Брэдшоудағы ең өнімді шахтаға айналды және 1968 жылы жабылуына дейін 100 миллион долларлық алтын, күміс, қорғасын және мырыш өндірді. Шахтаның қалдықтары қазір темірге толы Ironite тыңайтқышына қайта өңделуде. Тыңайтқыштың құрамындағы қорғасын мен мырышқа қатысты сұрақтар туындады, бірақ компания өнімдерінің зиянсыз екенін мәлімдейді. "Қорғасын мен мырыш қоршаған ортаға шыға алмайтын формада. Сіз оларды жесеңіз де, олар сіздің денеңізден өтеді", - деді Ironite атқарушы вице-президенті және бас операциялық директоры Роб Морган. "Олар зиянсыз". Алайда, АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі жақында ескерту жасады, Ironite қолданудан зиянды мөлшерде мырыш шығуы мүмкін екенін ескертті. Ironite Канадада тыйым салынған. 1898 жылы салынған, бұрын Санта-Фе компаниясы басқарып келген теміржол жолы 1971 жылы алынып тасталды. Бүгінде Хумбольдт қаласында аймақтың кен тарихының және пионерлердің мұрасының маңызды еске салғышы - жалғыз балқыту зауытының мұржасы Мейн-стриттегі тарихи ғимараттарға қарап тұр. Фермерлік 2006 жылға дейін аймақтың шағын бөлігінде жалғасты, сол кезде соңғы жұмыс істеп тұрған ферма дамытушыларға сатылды. Бүгінде Дьюи төмен тығыздықпен салынған тұрғын аймақ болып табылады.

География

Дьюи-Хамболдт (34.532579, 112.252518) координаталарында орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, CDP-нің жалпы ауданы 18.6 шаршы миль (48 км²) құрайды, оның барлығы құрлық.

Демография

2000 жылғы санақ бойынша, CDP-де 6 295 адам, 2 795 үй шаруашылығы және 2 023 отбасы тұратын. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 3 358 тұрғын үй бірлігі бар, орташа тығыздығы көрсетілмеген. CDP-нің нәсілдік құрамы: 96,4% ақ, 0,2% қара немесе афроамерикалық, 0,6% американдық үнді, 0,3% азиялық, 0,0% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,5% басқа нәсілдер және 0,9% екі немесе одан көп нәсілдердің өкілдері. Халықтың 5,2% -ы испаниялық немесе латын американдықтар. 2 795 үй шаруашылығының ішінде 16,8% -ы 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 63,8% -ы бірге тұратын ерлі-зайыптылар, 5,3% -ы күйеуі жоқ әйел үй иесі, ал 27,6% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 23,0% жеке адамдардан тұрады, ал 13,9% -ы 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,25 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,59 адам. CDP-де халық жас бойынша таралып кеткен: 16,8% - 18 жасқа дейінгілер, 4,0% - 18-24 жас аралығындағылар, 16,3% - 25-44 жас аралығындағылар, 31,4% - 45-64 жас аралығындағылар және 31,4% - 65 жастан асқандар. Медианалық жас 54 жас. Әр 100 әйелге 96,1 еркек келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 93,9 еркек келеді. CDP-дегі үй шаруашылығының медианалық табысы 36 839 доллар, ал отбасының медианалық табысы 41 232 доллар. Ер адамдардың медианалық табысы 35 446 доллар, ал әйелдердің медианалық табысы 22 484 доллар. CDP-нің жан басына шаққандағы табысы 20 326 доллар. Отбасылардың 4,8% және халықтың 8,7% кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 14,9% және 65 жастан асқандардың 6,2% кіреді.

Көрнекті орындар

Кинг С. Вулси – танымал американдық пионер-фермер, үндістермен күрескен, кен іздеуші және саясаткер. Оның ранчосы қазіргі Дьюи-Гумбольдт қаласындағы Ескі Қара Каньон тас жолының жанында орналасқан. Бірте-бірте, оның ранчосы орналасқан жер сатылып, 1946 жылы Янгтың фермасына айналды. Бұл – түріктер мен тығырықтарды сатумен айналысатын отбасылық шаруашылық еді. Астықпен саяхаттау, тығырықтарды өсіру және ауылдық мейрамхана қала тұрғындары үшін шаруашылық өмірін сезінуге тамаша мүмкіндік болды. Янг фермасы әр қазан айында "Тығырық фестивалін" өткізіп, Аризонаның басқа аймақтарынан көптеген туристерді тартты. Сақтап қалуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталғаннан кейін, Янг фермасы құрылыс компанияларына сатылып, 2006 жылдың соңында жабылды. 2010 жылдың ортасына дейін бұл жер дамытылған жоқ. Алайда, 2011 жылдың сәуірінде Мортимер отбасылық фермалары Янг фермасын сатып алып, жазда тәтті жүгері, ал күзде тығырықтарды халыққа сатуды жалғастырды. Вулсидің ранчосының қираған қалдықтары әлі де тұр және оларды Ескі Қара Каньон тас жолынан көруге болады.

Суреттер

Төменде Дьюи мен Гумбольдттың сақталған түпнұсқа құрылыстарының бірнеше суреті келтірілген.