Кіріспе

Үндістанның Ұлттық әдебиет академиясы – Сахитя Академиясы, Үндістан тілдеріндегі әдебиетті дамытуға арналған ұйым. 1954 жылдың 12 наурызында құрылған, ол Үндістан үкіметінің қолдауымен, бірақ тәуелсіздігін сақтайды. Оның кеңсесі Делидегі Манди үйіне жақын Рабиндра Бхаван ғимаратында орналасқан. Сахитя Академиясы ұлттық және аймақтық семинарлар мен шеберлік сабақтарын ұйымдастырады; авторларға зерттеу және саяхат гранттарын ұсынады; кітаптар мен журналдарды, соның ішінде «Үнді әдебиетінің энциклопедиясын» жариялайды; және 24 тілдің әрқайсысы бойынша 100 000 рупилік жыл сайынғы Сахитя Академиясы сыйлығын, сондай-ақ өмір бойы жетістіктері үшін Сахитя Академиясы шәкіртақысын табыстайды. Сахитя Академиясы кітапханасы – әдебиет және оған байланысты салалар бойынша кітаптардың мол қоры бар Үндістандағы ең ірі көптілді кітапханалардың бірі. Ол екі ай сайын жарияланатын екі әдеби журналды шығарады: ағылшын тіліндегі «Indian Literature» және хинди тіліндегі «Samkaleen Bharatiya Sahitya».

Тарих

Үндістанда Ұлттық әдебиет академиясын құру идеясы британдық колониалды үкімет тарапынан қарастырылды және 1944 жылы Бенгалия Корольдік Азия қоғамының «Ұлттық мәдени траст» құру туралы ұсынысы принцип бойынша қабылданды. Бастапқы жоспарда бейнелеу өнері, сахна өнері және әдебиет салаларына арналған үш институт немесе академия көзделген. Тәуелсіз Үндістан үкіметі бұл ұсынысты іске асырып, 1952 жылдың 15 желтоқсанында «Сахитья Академиясы» деп аталған Ұлттық әдебиет академиясын құрды. Алғашқы кеңес Академияның басқару құрылымын өзгерту жөнінде ұсыныстар жасады, соның ішінде төрағаны үкімет тағайындамай, кеңес сайлап алу қажеттігі туралы ұсыныстар енгізілді. Осы ұсыныстардың бір бөлігі қабылданды және Академия 1860 жылғы «Қоғамдарды тіркеу туралы» заңға сәйкес қоғам ретінде құрылды, себебі ол бастапқыда Парламент актісімен емес, үкіметтік жарлық арқылы құрылған болатын. Сунил Гангопадхьяй 2008 жылы президент болып сайланды және 2012 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті. Вишванат Прасад Тивари 2013 жылдан 2018 жылға дейін президент қызметін атқарды. Академия әйел президент сайлаған емес, бірақ 2003 жылы Махасвета Деви және 2018 жылы Пратибха Рей тиісінше Гопи Чанд Наранг пен Чандрашекар Камбараға қарсы президенттік лауазым үшін сәтті болмаған сайлауға қатысты.

Атқарушы кеңес

Сахитя Академиясының атқарушы кеңесі атқару билігін жүзеге асырады және Академияның жұмысын қадағалау мен бақылауға жауапты. Ол Академияның жылдық бюджетін дайындайды, хатшыны тағайындайды және Бас кеңес қарауына және стипендиаттарды іріктеуіне ұсынылатын үміткерлердің тізімін жасайды. Оның құрамына президент, вице-президент, қаржылық кеңесші, Бас кеңестегі Үндістан Үкіметінің екі өкілі (олардың бірі Мәдениет министрлігінен болуы тиіс) және Бас кеңес ұсынған Академия қолдауындағы әр тілден бір өкіл кіреді. Сахитя Академиясының қаржылық есептерін Үндістанның Бас аудиторы аудиттен өткізеді.

Басылымдар мен іс-шаралар

Сахит Академиясы екі ай сайын жарияланатын әдеби журналдар – "Indian Literature" және "Samkaleen Bhartiya Sahitya" журналдарымен қатар, бірнеше тұрақты басылымдар шығарады. Ол библиографиялық шолулар жүргізеді, аударма шеберханаларын, семинарларды және жыл сайынғы әдеби фестивальді ұйымдастырады.

Жарияланымдар

Сахит академиясы жеке шығармалар мен әдебиет антологияларын, сондай-ақ өзі қолдайтын 24 тілдегі аудармаларды басып шығарумен қатар, библиографиялар, жинақтар мен сындық басылымдарды жариялайды. Оның ішінде 24 тілдегі басылымдардың таңдамалы көрсеткіші – «Үнді әдебиетінің ұлттық библиографиясы» (NBIL) жарияланады. NBIL-дің бірінші сериясы 1901-1953 жылдар аралығында жарық көрген әдебиеттерді қамтитын төрт томнан тұрады. Сахит академиясы екінші серияның 1954-2000 жылдар аралығында жарық көрген әдебиеттерді қамтитынын мәлімдеді. Екінші серия 16 томнан тұрады, оның жеті томы жарық көрген. Сонымен қатар, Сахит академиясы М.А. Азадтың жинақ шығармаларын урду және телугу тілдерінде, сондай-ақ Калидаса, Банкимчандра Чаттерджи және Рабиндранат Тагордың кітаптарының сындық басылымдарын жариялады. Сахит академиясы Үнді әдебиеті бойынша анықтамалық материалдарды сақтайды, оның ішінде Аудармашылардың ұлттық тізілімі, Үнді жазушыларының кімдер екені және Санскрит әдебиетінің кімдер екені туралы мәліметтер бар. 1987 жылы ол Булле Шахтың өмірі туралы кітап («Булле Шах: 141-том», авторы Суриндар Сингх Кохли) жариялады.

Іс-шаралар

Сахитья Академиясы жыл сайын бүкіл Үндістан бойынша үнді әдебиетіне қатысты 100-ден астам шара өткізеді. Ол үнді әдебиеті тақырыбында жиі семинарлар мен аударма шеберлік сабақтарын ұйымдастырады. Бұған қоса, Академия тұрақты және жыл сайынғы бірнеше іс-шараларды өткізеді, оның ішінде Әдебиет фестивалі мен Самвацар жылдық лекциясы бар.

Халықаралық семинарлар

Сахития Академиясы халықаралық семинарларды, кейде Мәдени қатынастар жөніндегі Үндістан кеңесімен бірлесіп өткізеді. Алғашқы халықаралық семинар 1961 жылы Нью-Делиде Рабиндранат Тагордың туғанына 100 жыл толуына арналған мерекелік шара ретінде өткізілді. 16 елден келген 25 жазушы және Үндістаннан келген 39 жазушы төрт күн бойы Тагордың шығармаларын талқылап, оның есімін қадірледі. Іс-шараға қатысушылардың арасында Ольдус Хаксли, Мартин Викремесинге, Жан Гюхенно, Зәки Нагиб Махмуд, Исайя Берлин және Луи Унтермейер, сондай-ақ Амрита Притам, Рамдхари Синха Динкар, Раяпролу Субба Рао және Премендра Митра бар еді. 1991 жылы Академия Саңғиет-нақ академиясы, Лалит-Кала академиясы және Мәдени қатынастар жөніндегі Үндістан кеңесімен бірлесіп Тагорға арналған екінші халықаралық семинар ұйымдастырды. 1975 жылы Академияның екінші халықаралық семинары Нью-Делиде өтті және Азиядағы Рамаяна дәстүріне арналды. Іс-шараға қатысушылар, оның ішінде У Тэйн Хан, Суэвито Сантосо, Гарри М. Бак, К.Е. Годакумбра, Капила Ватсяян, Камилл Булке және Умашанкар Джоши Рамаяна дәстүрі туралы 44 баяндама ұсынды, олар Академиямен естелік жинақта жарияланды. Осы тақырыпта екінші халықаралық семинар 1981 жылы Нью-Делиде өткізілді.

Жыл сайынғы әдебиет фестивалі

Сахит Академиясының жыл сайынғы әдебиет фестивалі ақпан айында өтіп, осы фестиваль барысында Академия өз сыйлықтарын табыс етеді. Фестивальге өткен жылғы маңызды әдеби оқиғаларды қамтитын көрме және үш күндік әдеби семинар – "Жазушылар кездесуі" қоса жүреді. 1986 жылдан бері лекцияларды хинди тілінде жазатын Саччидананда Ватсайян (1986), маратхи ақыны және жазушысы Винда Карандикар (1991), ассамдық романист Набаканта Баруа (1994) және малаяламдық автор мен режиссер М.Т. Васудеван Наир (1999) оқыды. 2014 жылы лекцияны кәннада драматургы және жазушысы Гириш Карнад оқыды.

"Автормен таныс" бағдарламалары

Сахтия академиясы үнді жазушыларының баспаға шыққан туындыларымен үнемі қоғамдық кездесулер ұйымдастырады. "Автормен кездесу" деп аталатын осы сессиялар шақырылған автордың 40 минуттық лекциясынан және одан кейінгі ашық сұрақ-жауаптар мен талқылаулардан тұрады. "Автормен кездесу" бағдарламалары Дели, Мумбаи, Калькутта, Ченнаи және Бенгалуру қалаларында өткізілді. Бүгінгі күнге дейін 180-нен астам автор қатысты. Бұған қоса, Сахтия академиясы "Кітаптағы тұлғалар" атты параллель лекция сериясын ұйымдастырды, онда академия әртүрлі салалардағы зерттеулермен ерекшеленген тұлғаларды әдебиет туралы сөз сөйлеуге шақырады. Бұрынғы көрнекті спикерлердің қатарында кинорежиссер Адур Гопалакришнан, журналист Дилип Падгаонкар, заңгер Лакшми Малл Сингхви және бұрынғы премьер-министр Атал Бихари Важпаи болды.

Кави Анувадак

2001 жылы басталған «Кави Анувадак» бағдарламалары өлеңдердің түпнұсқа тілде және аудармада тікелей орындалуынан тұрады. Бүгінгі күнге дейін тоғыз «Кави Анувадак» ұйымдастырылды, олардың қатарында К. Сатчидананнан, Манглеш Дабрал және Айяпа Паникер де болды.

Сахития Академиясы сыйлығы

Сахития Академиясы сыйлығы (Девнагари: साहित्य अकादमी पुरस्कार) – Үндістандағы әдеби награда. Сахития Академиясы жыл сайын академия таныған үнді тілдерінің бірінде жарық көрген, көркемдік құндылығы жоғары ең үздік кітаптардың авторларына бұл сыйлықты табыс етеді.

Юва марапаты

Сахит академиясы жыл сайын 35 жасқа дейінгі жас жазушыларға 24 негізгі үнді тілінің бірінде жазылған көрнекті туындылары үшін «Юва Пураскар» сыйлығын табыс етеді. Ол 2011 жылы құрылған.

Басқа бағдарламалар

Сахит академиясы ұйымдастырған басқа бағдарламалардың ішінде, аз танымал авторларға арналған арнайы платформа – «Мулакат» лекциялары, бір автордың екінші үнді автордың туындылары туралы баяндайтын «Тру ми виндо» лекциялары, сондай-ақ үнді халық мұрасы және «Кависанди» поэзиясын оқуға арналған «Лока» бағдарламалары бар.

Дау-дамайлар және Парламент комитеттерінің қарауы

2003-2007 жылдары Сахитя Академиясын басқарған Гопи Чанд Нарангтың және президент Вишванат Прасад Тиваридің төрағалық ету кезінде сыбайлас жемқорлық және даулы тағайындаулар туралы кеңінен айыптаулар таралды. Наранг Сахитя Академиясының хатшысы болып тағайындалған Аграхара Кришнамурти тағайындалған кезде қағаз сатып алу алаяғы бойынша CBI тергеуіне түсіп, 2012 жылы қаржылық тәртіпсіздіктер жасады деген айыппен сынға ұшырап, зейнеткерлікке шығуға мәжбүр болды. Жоғары соттан жеңілдік алған Аграхара Кришнамурти өзіне қарсы жазушылар мен шенеуніктердің қастандық жасағанын мәлімдеді. Қазіргі хатшы К. Срениваса Раоның Наранг, Тивари және басқалардан құралған комиссиямен тағайындалуы даулы, себебі Академияға төменгі санаттағы кеңсе қызметкері (LDC) ретінде келген Раоның жоғары лауазымға қажетті академиялық біліктілігі жеткіліксіз және күмәнді деп есептеледі. 2011 жылдың тамызында Сахитя Академиясы және тағы үш мекеменің жұмысы жөніндегі 171-ші Парламенттік Тұрақты Комитетінің төрағасы Ситарам Йечури басқаруымен Лок Сабхада ұсынылған есепте былай делінген: "Көптеген мекемелер өздерінің негізін қалаушылар белгілеген бастапқы мақсаттарына толыққанды сай келе алмайтыны сезілді. Осы мекемелерге қатысты уақыт-уақыт пайда болатын түрлі даулар Комитеттің назарына ілікті. Бұл мекемелердің автономиясына қарамастан, Мәдениет министрлігінің бейжайлық танытуы және шарасыздығы туралы сұрақтар да көтерілді". Комитет сондай-ақ Сахитя Академиясын Хаксар комитетінің (1988) ұсынысын қабылдап, басшысын Үндістан Президенті тағайындауға шақырды, бұл практика Сангит Натак және Лалит Кала Академияларында қолданылады, осылайша "сайлаудың қазіргі жүйесінен туындайтын сөзсіз қиындықтардан" сақтануға болады.

Даулы тағайындаулар

Сахитя Академиясының маңызды лауазымдарына біліктілігі жетпейтін үміткерлерді тағайындауға байланысты көптеген даулар Гопи Чанд Нарангтың кезінде туған, және олар бүгінге дейін шешілмей отыр. 2004 жылы жалған дипломдары үшін жұмыстан шығарылған Хуршид Алам мен Мригнаяни Гупта есімді азаматтар, жасырын жолмен қайтадан қызметке орналасып, кейін жоғары лауазымдарға көтерілген. Хинди тіліндегі баспасөздерде қазіргі хатшы К. Шрениваса Раоның сертификаттарына қатысты кең таралған айыптаулар бар. Ол Сахитя Академиясында әкімшілік хатшысы болып жұмыс істеп жүрген кезінде, бір күн де демалыс алмастан M.Phil. және PhD дәрежелерін алған, ал сертификаттарының жалған және алаяқтық екендігі айтылуда. Жазушылар қауымдастығы Мәдениет министрлігіне тергеу жүргізу туралы өтініш білдіргенімен, нәтижесіз қалды.

Сахтия академиясы сыйлығының дау-дамайлары

Әдебиетшілерді Сахтия Академиясы сыйлығына ұсыну тәртібінің ашық еместігі жиі айтылып жүр. Жюри мүшелері екі іріктеме тізімін жасап, содан сыйлықтың соңғы талапкерін анықтау үшін кітаптардың негізгі тізімін Бас кеңес жасауы тиіс. Бірақ, бұл кітаптарды кеңеске Сахтия Академиясының бюрократтары мен қызметкерлері ұсынады, олардың әдебиетті таңдауға қабілетті емес екені айтылады. Сыйлық ережелері Тілдік кеңесшілер кеңесінің ұсыныстарын міндетті етеді, алайда, кеңес ұсыныстары себеп көрсетілмейтін жиі қабылдамайды немесе елеусіз қалдырылады. Таңдау процесіндегі мұндай ашықтық пен қатаңдық жоқтығы көптеген дау-дамайға себеп болды. Тіпті, 1999 жылы Одия тіліне аударған кітапқа берілген Сахтия Академиясы сыйлығында таңдау процедурасының алаяқтық екені дәлелденген соң, жазушылар сыйлықты қайтаруға мәжбүр болды. Сахтия Академиясын Құшвант Сингх сияқты жазушылар да белгілі жазушыларды назардан тыс қалдырғаны және сапасы төмен жазушылар мен әдебиеттерді марапаттағаны үшін сынап бағалайды.