Кіріспе

Индонезиялық кәсіпкер, танымал қытайлық Тан әулеті ақыны Джеймс Тхьяха Риади (; 1957 жылдың 7 қаңтарында Джакартада туған) (Ли Дзен деп те белгілі) – индонезиялық кәсіпкер және «Lippo Group» индонезиялық ірі конгломераты төрағасының орынбасары. Қытай-индонезиялық ең белгілі кәсіпкерлердің бірі, ол «Lippo Group» құрған Мохтар Риадидің ұлы. 2005 жылы «Lippo» компаниясы «Lippo Bank» бақылауын Малайзияның «Khazanah» компаниясына өткізді. Евангелистік христиан дініне өткеннен кейін Джеймс теологияны зерттеуге ден қойып отыр.

Ерте өмір

Риади Австралиядағы Мельбурн университетінде оқыған. Уортеннен кейін Джеймс Риади Калифорниядағы ең көне қытай-американдық банк – Bank of Trade-ті сатып алды. Көп ұзамай АҚШ федералды үкіметі «қауіпті несие беру» және ақша жылыстыру заңдарын бұзу туралы тоқтату бұйрығын шығарды. Риади дереу банкті сатты. Джеймс Риади Лос-Анджелеске көшіп, тайвандық банкир Джон Хуанның көмегімен Lippo Bank-ті құрды. Тағы да банк көп ақша жоғалтып, нашар несиелер берді және ақша жылыстыру заңдарын бұзды. Джеймс Риади 2018 жылы Джонни Раятимен Вашингтон штатында каннабис бизнесіне кіру үшін байланыс орнатты. Джим Гай Такермен бірлесіп AcrossAsia Multimedia Ltd. компаниясын құрды. Такер, Арканзас штатының тағы бір бұрынғы губернаторы, 1996 жылы Уайтуотер жанжалындағы алаяқтыққа байланысты губернаторлық лауазымынан кетуге мәжбүр болды. Екеуі Литтл-Роктің Екінші Пресвитериан шіркеуі арқылы танысқан. AcrossAsia Multimedia компаниясы Kabelvision компаниясын пайдалана отырып, Индонезиядағы ең ірі кабельдік теледидар инфрақұрылымын салуды жоспарлады. Бұл жоба сәтті болмады. Риади отбасы жақында АҚШ-тың батысындағы ең биік ғимарат, Лос-Анджелестегі US Bank Tower-ді, Сингапур тізіліміндегі OUE компаниясы арқылы, оны бақылайтын 367,5 миллион долларға сатып алды. Silverstein Properties 2020 жылы OUE-ден US Bank Tower-ді шамамен 430 миллион долларға сатып алды.

Клинтонның қаржы сайысы

Риадидің кәсіпкерлік жолы сыбайлас жемқорлыққа байланысты дау-дамалармен толы болды. 1996 жылғы президенттік науқанда Джеймс Риади Демократиялық партияға ірі қаржылық көмек көрсеткен адамдардың бірі болды. 1998 жылы АҚШ Сенаты 1996 жылғы АҚШ президенттік сайлауының қаржылық дауына қатысты тергеу жүргізді. Джеймс Риадиге қылмыстық іс қозғалып, ол өзінің және корпорациясының сайлау қаржысын заңсыз пайдаланғанын мойындады. Ол Демократиялық партияға шетелдік қаражат түскені үшін 8,6 миллион АҚШ доллары көлемінде айып төлеуге міндеттелді, бұл сайлау қаржысы саласындағы ең ірі айыппұл болып табылады.

ҚХПП пара алу туралы даулы оқиға

2008 жылы Риадидің жақын бизнес серіктесі Билли Синдоро, Риадидің Джакартадағы First Media компаниясының басшысы, Индонезияның монополияға қарсы агенттігінің (KPPU) қызметкерлеріне пара беруі бейнежазбаға түсірілді. Риади мен First Media сол кезде малайзиялық компаниямен бизнес дауында болды, ал KPPU осы дауды қарастырып жатқан болатын. Кейін Синдоро кінәлі деп танылды. 2008 жылдың желтоқсан айында Риадиге тиесілі Jakarta Globe газеті Синдороның түрмедегі суретін жариялады, онда ол отбасысымен Рождествоны өткізе алмайтынына өкінді.

Обаманың визасыз келуіне рұқсат беру

2010 жылдың қаңтар айында «Вашингтон Пост» газеті Буш әкімшілігі бұған дейін тыйым салған «қадірсіз» Риадиге Обама әкімшілігінің АҚШ-қа қайта кіру үшін виза талабынан бас тартуға рұқсат бергенін жариялады. Риадидің ескі досы, АҚШ Мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтон визадан бас тарту туралы ештеңе білмейтінін мәлімдеді. «Вашингтон Пост» газетінің жариялаған мәліметінен ұялған Мемлекеттік департаменттің өкілі: «Оның өткені болашақта АҚШ-қа сапар шегуге елеулі кедергі болып қалады» деді. Риади «адамгершілікке қайшы келетін қылмыс» жасағандары үшін шетелдіктерге кіруге тыйым салатын ережеден босатылды, ал мемлекеттік заңгерлер бұл терминді көбінесе алаяқтық деп түсіндіреді. Джеймс Риади отбасымен бірге Липпо ауылының Қарауачи қаласында, күзетпен қоршалып тұрады. Ол сайлауалды қаржыландыру дауына қатысқандығы үшін БАҚ-та сыналып жатыр. Индонезиялық құқық қорғаушы Хендарди бір кезде Риадидің «басты жетістігі – АҚШ-қа сыбайлас жемқорлықты экспорттау болды» деген пікір білдірген.

Евангелистік қызмет

1990 жылы христиан дініне кіргеннен бері Риади ынталы евангелист болып табылады. Ол Индонезияда, мұсылмандар басым көпшілік құрайтын елде, дінді тарату үшін қорықтар, қайырымдылық ұйымдары мен христиандық рухтағы мектептер құрды. Әрине, оның ынтасы елдегі консервативті исламдық күштермен қақтығысқа ұшырады.

Көркем туындылар жинағы

Джеймс суреттерді коллекционер, және ол бір туындыға миллиондаған доллар жұмсағаны белгілі. Оның коллекциясының бір бөлігі Липпо Каравачидегі Матахари Тауэрс ғимаратының 3-қабатындағы UPH Сурет мұражайында көрсетілген. Онда Раден Салех, Аффанди, А. Суджона, Барли, Вакиди, А. Д. Пирус, Видаят, Зайни, Шрихади Соедарсоно, Агус Джая, Трубус, Мохтар Апин, Суджана Кертон, Иван Сагито, Бут Мохтар, Хендра Гунаван, Деде Эри Суприя, Насия Джамин, Уолтер Спайс, Р. Боммет, Виллем Дойежавард және Дж. Д. Ван Херверден сияқты көрнекті ұлттық және халықаралық суретшілердің 700-ден астам туындылары бар. Оның коллекциясының бір бөлігі сонымен қатар элиталық сауда орталықтарында және тұрғын үй кешендерінде де көрмеге қойылған.

Отбасы

Джеймс Риади отбасымен бірге Каравачиде тұрады. Ол Айлин Хамбалиға үйленген, және олардың төрт баласы бар: Каролина Риади Джожонегоро, Джон Риади, Стефани Риади және Генри Риади. Оның әкесі Мохтар Риади – белгілі индонезиялық кәсіпкер.