Кіріспе

"Жексенбі, Қараңғы Жексенбі" – американдық "Симпсондар" анимациялық телесериалының оныншы маусымының он екінші бөлімі. Ол алғаш рет 1999 жылдың 31 қаңтарында АҚШ-тағы Fox арнасында, Super Bowl XXXIII және Family Guy премьерасынан кейін көрсетілді. Эпизодта, өзінің машинасына жаңа шиналар сатып алған кезде Гомер Уоли Коген атты саяхат агентімен танысады. Достасқаннан кейін Коген Гомерге Super Bowl-ға тегін автобуспен саяхаттауды ұсынады, егер ол Когеннің автобусын толтыру үшін жеткілікті адам таба алса. Барт сияқты бірнеше адам осы қиын сапарға қосылады. Осы уақытта Мардж мен Лиза "Винсент Прайстің Жұмыртқа Сиқыры" атты танымал тұлғаның қолдауымен жасалған қолөнер жинағының жоғалған бөліктерін табуға кіріседі. "Жексенбі, Қараңғы Жексенбі" эпизодын Стивен Дин Мур режиссерлік етіп, Джордж Мейер, Брайан Скалли, Майк Скалли және Том Мартин жазған, бұл Мартиннің сериал үшін алғашқы еңбегі болды. Майк Скалли әзілдеп, эпизодты жазушылар "еш ойланбастан және құрылымсыз" бірге жасап шығарғанын айтты. Қосалқы сюжетке қатысты жазушылар Лиза мен Мардж уақытты өткізу үшін "ең жалықтыратын нәрсені" табуға тырысты. Эпизодта комедия актері Фред Уиллард, кантри әншісі Долли Партон, Fox компаниясының бас директоры Руперт Мердок, спорт комментаторлары Пат Саммеролл мен Джон Мэдден, сондай-ақ бұрынғы американдық футболшылар Трой Айкман, Рози Гриер және Дэн Марино сияқты бірнеше қонақ жұлдыздар қатысқан. Уиллард Коген рөлін сомдағаннан басқа, барлық қонақ жұлдыздар өздерін ойнады. Эпизод фольклор әншісі Берл Айвсты, АҚШ-тың бұрынғы президенті Билл Клинтонды, сондай-ақ сериалдың жанкүйерлерін пародизациялайды. Бастапқы көрсетілімде шамамен 11,5 миллион көрермен қарап, ол аптаның ең көп тамашаланған бағдарламаларының он біріншісі болды, сонымен қатар сол күні арнадағы ең көп тамашаланған көркем бағдарлама еді. Эпизод алғаш рет 2004 жылы үй бейнежазбасында жарық көрді, ал 2007 жылы "Симпсондар – Он бірінші маусым толық жинағы" DVD жинағының бөлігі ретінде қайта шығарылды. Эпизодтың көрсетілімінен кейін сыншылардан көбінесе жағымды пікірлер алды. Алайда, алғашқы көрсетілімнен кейін, католик шіркеуіне арналған ойдан шығарылған, әрекетке шақыратын Super Bowl жарнамасына қатысты көрініс дау тудырды. Бұл оқиға американдық католиктерге қарсы жала жабуға қарсы және азаматтық құқықтарды қорғау жөніндегі Католик лигасының назарына ілікті. Лига мүшелері Fox арнасына жүздеген ашулы хат жіберіп, эпизодтағы католицизмге қатысты барлық сілтемелерді алып тастауды талап етті. Сол жылдың қыркүйек айында, эпизод қайта көрсетілуге тиіс болғанда, Католик лигасы Fox-тан сахнаны цензуралауды сұрады, және арна бұған келісті. Арнаның бұл шешімін журналистер мен қызметкерлер сынға алды. Эпизодтың цензураланған нұсқасы әлі де көрсетілуде.

Сюжет

Барт, Лиза және Спрингфилд бастауыш мектебінің оқушылары поштаға саяхатқа барғанда, Барт естелік ретінде купон кітапшасын алады, оны Гомерге туған күніне сыйлайды. Гомер тегін дөңгелек тепе-теңдігіне арналған купонын дөңгелек шеберханасында пайдаланады, бірақ машинасына төрт жаңа дөңгелек сатып алуға көндіріледі. Орнатуды күтіп тұрғанда Гомер саяхат агенті Уолли Когенмен танысады. Олар Мойдың барында Супер Боул туралы хабарды бірге тамашалайды, ал Уолли агенттігінің ойынға арналған автобус жіберіп жатқанын түсіндіреді. Гомер өзі мен Барт үшін тегін орын алу үшін Уоллиге автобусты толтыруға көмектеседі, Спрингфилдтің белгілі ер азаматтарын тіркелуге көндіреді. Гомер, Барт және ерлер Майамидегі Pro Player стадионына ойынға дейінгі тойға келеді, бірақ Уолли жалған билеттер сатып алғанын біледі. Олар тығырықтан өтуге тырысады, бірақ ұсталып, камераға қамалады, онда олар Гомерге наразылықтарын білдіреді. Уоллидің досы Долли Партон, жартылай ойын кезінде өнер көрсететін әнші, оларды босатып алады, содан кейін олар Skybox люксіне өтеді және ойынды қарауға қарағанда тегін тамақ пен сусындарға көбірек уақыт жұмсайды. Люкстің иесі Руперт Мердокпен бетпе-бет келген топ алаңға қарай қашып, жеңімпаз Денвер Бронкос командасының құшағына түседі, олар өздерінің қарсыласы Атланта Фалконс командасын жеңген. Олар тойға қатысады, Гомер президент Билл Клинтоннан құттықтау телефоны алады, ал бірнеше адам Спрингфилдке қайта оралу үшін автобусқа отырғанда Супер Боул жүзіктерін алады. Осы уақытта Мардж мен Лиза Винсент Прайс ұсынған 1960 жылдарғы жұмыртқа безендіру жиынтығын тауып, оны пайдалануға шешім қабылдайды. Жиынтықта жұмыртқаға тіреу болмайтыны анықталғанда, Мардж компанияның желісіне қоңырау шалып, Прайстің дауыстық хабарламадағы сәлеміне құлақ естітеді. Гомердің тобы Майамиден кетіп бара жатқанда, Пэт Саммералл мен Джон Мэдден эпизодтың оқиғаларын талдайды, олардың бастапқыда жағымды пікірлері тез нашарлайды. Олар Прайс басқаратын автобусқа мінеді, ол дұрыс жылдамдыққа ауысуда қиындық көреді.

Өндіріс

"Sunday, Cruddy Sunday" режиссері Стивен Дин Мур, ал сценарийін бұрынғы сценаристтер Том Мартин, Джордж Мейер, Брайан Скалли және атқарушы продюсер, бұрынғы шоураннер Майк Скалли бірлесіп жазды. Алғаш рет 1999 жылғы 31 қаңтарда АҚШ-тағы Fox телеарнасында Super Bowl XXXIII және Family Guy сериалының премьерасынан кейін көрсетілді. "Sunday, Cruddy Sunday" Мартиннің сценарийі жазылған тұңғыш эпизод болды, ал эпизодтың DVD аудио түсіндірмесінде ол осы эпизодты жазуды "өте ұнатып" айтқан. Эпизодты жазу процесі "бірқатар ерекшеліктерімен" ерекшеленді, себебі сценаристтер "ойлау және құрылым сияқты мәселелерді" ескермей, эпизодты "бірге жинап" жазды, деп Скалли әжуалы түрде айтқан. Осы тәсіл сол кездегі импичмент процесіне де қатысты қолданылды, мысалы, кейіпкерлер Президент пен Бірінші ханымның көретінін айтқанда, олардың есімдерін атағанда ауыздарын жауып алады. Супербоулға автобуспен бара жатқанда ойналатын әнді NRBQ тобы орындады. Скэлли еске түсіргендей, сол кезде Симпсонның сценаристтері Гордың 2000 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жететініне сенімді болған, бірақ сайлау ақырында Джордж Бушқа маргиналды және даулы түрде бұйрылды. Эпизодтың атауы 1971 жылғы "Sunday Bloody Sunday" фильміне, сондай-ақ U2 тобының осы аттас әніне сілтеме жасайды. "Vincent Price's Egg Magic" 1960 жылдары танымал болған, атақты адамдардың қолдауымен шығарылған қолөнер жиынтықтарының пародиязы болып табылады, және Мейердің сөзіне сүйенсек, қазір мұндай жиынтықтар жоқ. Прайс жұмыртқадан қолөнер жасау өнімін қолдауға келіскенінің себебі – Прайс 1960 жылдардағы "Бэтмен" сериалындағы Egghead рөліндегі өнері. Руди есімді адамның топтың автобусына "Супербоулға бару үшін тым кішкентай" деген сылтаумен кіргізілмеуі 1993 жылғы футболшы Руди Руэтигер туралы "Руди" фильміне сілтеме болып табылады. 2004 жылдың 14 қыркүйегінде "Sunday, Cruddy Sunday", сондай-ақ 1-ші маусымның "Homer's Night Out" эпизоды, 11-ші маусымның "The Mansion Family" эпизоды және 13-ші маусымның "Homer the Moe" эпизоды "The Simpsons – Gone Wild" деп аталатын DVD жинағында жарық көрді.

Өмірбаян

Эпизодтың үшінші актісінің басында Мардж пен Лиза Супер Боул жарнамасын тамашалап отырады. Марк И. Пински өзінің "Симпсондардың Ізгі хабары" атты кітабында бұл жарнаманы былай сипаттады:

Көрініс нақты Супер Боул жарнамаларынан шабыттандырылған, Скэллидің сөзінше, "өнім не екенін түсінбейсіз", себебі Супер Боул жарнамаларында "әлдеқандай шатақтар болады". Олар жарнаманың идеясын ойлап тапқанмен, оның қандай ұран болатынына көз жеткізбеді. Соңында эпизодтың сценарийшілерінің бірі Мартин "Католик шіркеуі – біраз өзгерістер жасадық" дегенді ұсынды. Бұл ұсыныс қалған сценарийшілердің қатты күлкісін тудырып, эпизодқа қосылды. "Жексенбі, жаман жексенбі" көрсетілгеннен кейін Католик лигасы өздерінің Catalyst журналында мақала жариялады. Онда олар "Лизаға 'А' бағасы" эпизодындағы көрініске тоқталып, "Симпсондар" Супер Боул жарнамасымен "қайтадан үлкен қызығушылық тудырды" деп жазды. Олар бұл көрініс бойынша Шавеске шағымданып, басқаларды да солай етуге шақырды: "Біз Шавеске тағы хат жаздық, сонымен қатар сіздер де оған хабарласатындарыңызды айттық. Сондықтан бізді алдамаңыздар".

Цензура

Эпизод эфирге шыққаннан кейін Fox телеарнасына коммерциялық сахнаға байланысты алаңдаған католиктерден бірнеше ашулы хаттар мен электрондық хаттар келді. Скэллидің айтуынша, хаттардың мәтіні бірдей болған, барлығы "Мен және менің отбасым "Симпсондарды" әрқашан тамашалағанбыз, кешегі түнге дейін" деген сөздермен басталатын. Бірақ бұл хаттар "Симпсондар" командасының реакциясын тудырды, және Скэлли сұхбатта: "Бізге бірнеше жүз хат келді, олардың көпшілігін оқығанда [хат жазған католиктер] шоуды көрмегендері анық болды. Олардың кейбіреулері үшінші сынып оқушылары еді, барлығы бірдей: "Маған дінімді мазақтамаңыздар" деп сұрады. Үшінші сынып оқушыларының осылай талап етуі бізге мәлім". Бірнеше айдан кейін Католик лигасы қайтадан Fox-қа хабарласып, 1999 жылдың қыркүйегінде эпизод қайта көрсетілгенде, сондай-ақ кейінгі синдикациялық көрсетімдерде "католик" сөзін дауыстан алып тастауды сұрады. Телеарна келісті, Fox телеарнасының хабар тарату стандарттары жөніндегі вице-президенті Роланд Макфарланд Скэллиге эпизодтан сөзді алып тастауды немесе дінге қатысты барлық сілтемелерді жоюды бұйырды. Скэлли бас тартты, ұзақ пікірталас соңында Макфарланд наразылық білдірген конфессияны – методист, пресвитериан немесе баптистпен ауыстыруды ұсынды. Скэлли кейін Макфарландтан: "Басқа дінге ауыстырудың қандай айырмашылығы бар, және бұл тек басқа топты ренжітпей ме?" деп сұрады, ал Макфарланд Fox бұл маусым басында католиктермен қиындыққа тап болғанын айтты. Шағымдардан кейін Fox католицизм туралы айтылған сөздерді алып тастады, нәтижесінде "Шіркеу" деген сөз қалды. Лос-Анджелес таймс газетіне берген сұхбатында Скэлли: "Адамдар бір-біріне салмағы, нәсілі, ақылы, сексуалдық бағыты туралы жағымсыз нәрселер айта алады, бірақ дінге келгенде, кейбір адамдар қатты алаңдайды" деді. Лос-Анджелес таймс газетінің жазушысы Говард Розенберг де Fox-тың әрекеттерін сынады. Ол желінің католицизмге қатысты бейтарап көзқарасы бар екенін және егер сахнада басқа дін туралы айтылса, ол қабылданған болар еді деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ: "Fox-тың өзінің стандарттары бар екені, өлімге қарсы мотоциклмен секіруі мен арзандығын көрсетуіне қарағанда бұл жаңалық маңызды. Оның соңғы туындысы – әзілдерді өлтіретін цензура". Каталист журналының бір санында Католик лигасы Розенбергтің мақаласына жауап берді. Олар Розенберг католиктерге қарсы бейтараптық танытқанын, ол серияның католицизмді мазақтауына қанағаттанғанын, бірақ басқа діндерді емес деп мәлімдеді. Бұл оқиғаға байланысты дау сериалдың кейінгі эпизодтарында да айтылды. "Sunday, Cruddy Sunday" эпизодының цензураланған нұсқасы АҚШ-та әлі де синдикацияда көрсетілуде, бірақ "The Simpsons – The Complete Tenth Season" DVD жинағында цензураланбаған күйінде қалды. Уоррен Мартин мен Адриан Вуд "I Can't Believe It's a Bigger and Better Updated Unofficial Simpsons Guide" кітабында эпизодты "Бір топ жігіттер жексембіде футбол ойынына шыққанда не болатынын тамашалап көру" деп сипаттады. Олар қонақ жұлдыздарды ұнатты, "Долли Партон да, таңғажайып түрде Руперт Мердок та жағдайды жақсартады" деп жазды, бірақ Фред Уиллардты Уолли Коген рөлінде ең көп ұнады. "Оның біздің тұрақты актерлерімізге қосылмағаны өкінішті", - деп жазды олар. DVD Town сайтының Джеймс Плэт эпизодты "күлкілі" деп сипаттады, ал DVD Talk сайтының Иан Джейн эпизодты "көңілді" деп тапты. "Орландо Сентинелс" газетінің Грегори Харди оны спорт тақырыбындағы шоудың үшінші үздік эпизоды деп атады. Питтсбург Пост Газетті газетінің Филипп Стивенсон эпизодты "классикалық" деп атады, ал Хартфорд Курант газетінің Сьюзан Данн оны "жаман, бірақ күлкілі" деп сипаттады. "Синциннати Пост" газетінің Грег Пейт бұл эпизодтың сыншылардың сүйіктісі екенін атап өтті. Алайда, DVD Movie Guide журналының Колин Джейкобсон эпизодқа қарама-қайшы пікір білдірді. Ол: "Көптеген қонақ актерлерге толы эпизодтар сияқты, бұл эпизодта да барлық камеоларға орын беру үшін қимыл-қозғалыс көп". Digital Entertainment News сайтының Джейк МакНилл эпизодтың "көрнекті қонақ дауыстарымен толғанып, сюжетке орын қалдырмағанын, тіпті күлкілі де емес" деп жазды. Filmcritic.com сайтының Крис Барсанти эпизодты теріс бағалап, "көнекей танымалдар мен жалқау әзілдердің арасында жоғалып кеткен" деп жазды.