Кіріспе

NBA баскетбол сайысы

NBA Slam Dunk Contest (ресми түрде AT&T Slam Dunk деп аталады) – Ұлттық баскетбол қауымдастығының (NBA) жыл сайынғы жарысы, ол NBA Жұлдыздар айдынында өткізіледі. Sports Illustrated журналы «суға ұмтылу жарысы – бұл демалыс кезіндегі ең керемет ойыншылық идея, ванна бөлмесінен кейін» деп жазды. Бұл жарыс 1976 жылы Денверде өткен ABA Жұлдыздар ойыны үшін Америка баскетбол қауымдастығы (ABA) тарапынан ойлап табылып, бастамасы берілді.

1976 жылы ABA Slam Dunk байқауы

Алғашқы Slam Dunk Contest 1976 жылғы 27 қаңтарда Денвердегі МакНиколс спорт аренасында 1976 жылғы ABA All Star Game-нің бірінші кезеңінде өтті, бұл лиганың ABA–NBA бірігуі аяқталу алдындағы соңғы All Star ойыны болды. "ABA-ны еске түсіруде" Джим Буката былай деп еске алады: "Біз бір күні кеңседе отырып, көбірек көрермендерді тартатын нәрселерді талқылап отырдық, сонда бізге ой келді. Бұл Джулиус [Эрвинг] бізге біздің лигамыздың данктер лигасы екенін түсіндірді. Сондықтан біз: "Егер осылай болса, жарыс өткізелік" дедік. Бәрі осылай қарапайым болды. Үш адам бірнеше билет сату үшін не істеу керектігін ойластырып отырған". Буката АБА-ның маркетинг және жаңалықтар бөлімінің директоры болды. Жарысқа қатысушылар екі минут ішінде бес рет қатарынан данк жасауы тиіс еді, әр данктан кейін уақыт тоқтатылып, ойыншы келесі әрекетін жоспарлауға мүмкіндік берілді. Сол жылы НБА келесі маусымда өткен NBA Horse сияқты, маусымдық іс-шара ретінде өзінің алғашқы Slam Dunk Contest-ін өткізді. Әр ойынның бірінші кезеңінде бірге данк жасау жарысы өтті. Барлық шара барысында лиганың әр командасынан бір-бірден, жалпы 22 қатысушы болды – болашақ Hall of Famers Карим Абдул-Жаббар, Алекс Инглиш, Джулиус Эрвинг, Джордж Гервин, Элвин Хейс, Мозес Малоун және Дэвид Томпсон олардың арасында болды.

1990 жылдар

1990 жылы «Атланта Хоукс» командасының Доминик Уилкинс «Сакраменто Кингс» командасының Кенни Смиттен асып түсіп, екінші рет «Слэм Данк» сайысында жеңіске жетті. Алғаш рет ол 1985 жылы Майкл Джорданды жеңген болатын. Смит өзінің ерекше данкімен шығармашылығы үшін жоғары ұпай жинады – ол себетке арқасын бұрып, допты аяқтарының арасынан кері қағып, содан кейін бұрылып, ауада ұстап, кері данкіге түсірді. 1990-жылдардың барысында Джордан, Уилкинс және Дрекслер сияқты жұлдыздар кейде қатысудан бас тартып, олардың орнына танымал емес ойыншылар келді. 1993 жылы Гарольд Майнер керемет өнер көрсетіп, кері күшпен данкі жасап, допты ауада аяқтарының арасынан және тізесінен өткізіп, содан кейін себетке түсірді. 1994 және 1997 жылдары Исайя Райдер мен Коби Брайант сәйкесінше сайысты жеңіп алды. Келесі төрт сайыста Картер мен Брайант сияқты супержұлдыздар болмады, және Десмонд Мейсон мен Джейсон Ричардсон сияқты жаңашыл әрекеттерге қарамастан, қатысуға ниетті супержұлдыздардың жетіспеуі сайыстың тартымдылығына нұқсан келтірді. 2005 жылы «Слэм Данк» сайысы туған жеріне, Денверге оралды. Бұрынғы сайыстардың әсерлі данктерінен кейін, данктің бәсекесі 1980-жылдардағы танымалдылығын қайтаруы мүмкін деген әңгіме тарады. «Феникс Санс» командасының Амар'е Стоудейр командаласы Стив Нэштен футбол стиліндегі соққыдан 360 градусқа айналып данкі жасады; Дж.Р. Смит допты арқасынан айналдырып, данкіге түсірді, ал жаңа чемпион Джош Смит Кеньон Мартиннің үстінен данкі жасады – бәрі де көрермендерді таң қалдырды. Екінші кезеңнен бастап қосымша командаласты талап ететін ережелерді өзгерту арқылы, баскетбол допымен бұрын жасалмаған көптеген тәсілдер бар екенін дәлелдеді. Амар'е Стоудейрге жоғары баға берілді, ал Смит Доминик Уилкинстің жейдесін киіп, оған құрмет көрсеткенде де солай болды. 2006 жылы Хьюстондағы «Данк» сайысы көрермендердің қызығушылығын қайта жақтандырды, «Нью-Йорк Никс» командасының 175 см биіктігіндегі Нейт Робинсон керемет данкімен жеңіске жетті. Оның ең қызықты данктерінің бірі – бұрынғы «Слэм Данк» сайысының жеңімпазы, 170 см биіктігіндегі Спауд Веббтің үстінен биікке секіріп данкі жасауы болды. 2006 жылғы «Слэм Данк» сайысы тарихында алғаш рет «Данк-офф» өткізілді, бұл «Никс» командасының қорғаушысы Нейт Робинсон мен «Филадельфия 76ers» командасының шабуылшысы Андре Игуодала арасындағы қосымша уақытқа тең болды. Көптеген жанкүйерлер Игуодала сайысты жеңуі керек деп санайды, өйткені Робинсон данкін аяқтау үшін он төрт рет әрекеттенді. Игуодала допты командаласы Аллен Айверсонның артқы жағынан себетке қағып, бас сызығының оң жағынан ойыннан шықты. Игуодала допты себеттің артында ауада ұстап, басын иіп (себетке соқтығыспау үшін) айналып, оң қолымен данкіге түсірді. 2007 жылдың 17 ақпанында Лас-Вегаста сайыс өтті. Іс-шараның төрешілері бұрынғы жеңімпаздар: Майкл Джордан, Доминик Уилкинс, Коби Брайант, Джулиус Эрвинг және Винс Картер болды. Жеңімпаз «Бостон Селтикс» командасының ойыншысы Джеральд Грин болды, ол басқа да данктерімен бірге 1991 жылғы жеңімпаз Ди Браунға құрмет көрсету үшін бетін жауып, чемпион Нейт Робинсонның үстінен секіріп өтті. Ол соңғы данкісімен де 50 ұпай жинады – үстел үстінен жасалған жел тегершігі. Басқа да ерекше данктерінің бірі – «Орландо Мэджик» командасының орталық ойыншысы Дуайт Ховардтың данкісі, ол данкі жасағанда, күлімдеген бейнесі бар стикерді себетке 3 метрден жоғары, НБА ережесінен 76 см қашықтықта жапсырды. 2008 жылдың 16 ақпанында сайыс Нью-Орлеанда өтті. Іс-шараның төрешілері Даррил Доукинс, Доминик Уилкинс, Карл Малоун, Джулиус Эрвинг және Мэджик Джонсон болды. Жеңімпаз «Орландо Мэджик» командасының орталық ойыншысы Дуайт Ховард болды. Ховардтың ең ерекше данкісі бірінші раундта, жалпы алғанда екінші данкісінде болды, ол жейдесін шешіп, Суперменнің көйлегі мен плащын көрсетті. Командаласы Джамир Нельсонның көмегімен ол еркін лақтыру сызығының алдынан секіріп, допты бірнеше метр қашықтықтан себетке лақтырды. Басқа да ерекше данктерінің бірі – Жамарио Мунның бірінші раундтағы данкісі, ал өткен жылғы жеңімпаз Джеральд Грин данкі жасамас бұрын себеттегі туған күнінің шамдары бар тортты сөндіру арқылы театрландыруға көп көңіл бөлді («Туған күн тортшасы» деп атады). Алғаш рет жанкүйерлер дауыс беру арқылы сайыстың соңғы кезеңінің нәтижесін анықтады; Ховард Гринді жеңіп, дауыстардың 78% жинады. Нейт Робинсон 2009 жылы 14 ақпанда Аризона штатының Финикс қаласында өткен сайыста жеңіске жетті. Зах ЛаВайн 2016 жылғы «Слэм Данк» сайысында керемет данктерімен жеңіске жетті, оның ішінде еркін лақтыру сызығынан жел тегершігінен жасалған данкі және аяқтарының арасынан кері жасалған сенсациялық данкі болды. «Орландо Мэджик» командасының Аарон Гордон, «Денвер Наггетс» командасының Уилл Бартон және «Детройт Пистонс» командасының Андре Драммонд та қатысты.

Сын-пікірлер мен даулар

Тарихи тұрғыдан алғанда, бауыздау сайысы кейбір сын-пікірлерге ұшырады. Бірі – бұл жарыстарға жиі қатысатын ойыншылар тек бауыздаумен айналысатын спортшылар ретінде қарастырылады (Майкл Джордан, Коби Брайант және Джулиус Эрвинг сияқты ерекше жағдайларды ескермегенде), сонымен қатар Шон Марион және Леброн Джеймс сияқты биікке секіретін спортшылар кейде қатысудан бас тартады. Дьюэн Уэйд және Чарльз Баркли сияқты танымал ойыншылар да жарақат алу қаупіне байланысты қатысудан бас тартты. 2000 жылғы НБА бауыздау сайысында Трейси МакГрэйди бауыздау кезінде білегін жарақаттады. 1995 жылғы НБА бауыздау сайысында Тони Дюмас "Техас Твистер" бауыздауын орындағанда тізесін жарақаттады. Ұзақ жылдар бойы сыншы болған Леброн Джеймс 2010 жылғы бауыздау сайысына қатысамын деді. Бұл шешімге ол 2009 жылғы сайысты тамашалағаннан кейін келді, онда Дуайт Хауард пен Нейт Робинсон өте тартысты өнер көрсетті. Бірақ, All-Star Weekend жақындағанда ол бұл мәлімдемесінен бас тартты. 2006 жылғы НБА бауыздау сайысында Нейт Робинсон мен Андре Игуодала арасындағы сайысқа көп сын айтылды, себебі ойыншылар бауыздау әрекеті сәтсіз аяққан жағдайда жазаланбады. Соның салдарынан Робинсон бір бауыздауды 14 рет қатарынан орындауға тырысты. 2007 жылғы жарысқа дейін НБА бауыздау әрекеттерін шектен тыс етуге жол бермеу үшін бірнеше ережені өзгертті. Әр қатысушыға бауыздауды аяқтауға екі минут беріледі (максималды 3 әрекетпен). Екі минут өткен соң, олардың бауыздау әрекеттерінің саны бірге шектеледі.

Аутентиктілігі

Көптеген адамдар, соның ішінде 2010 жылғы жеңімпаз Нейт Робинсон, 2011 жылғы сайыстың өскелең жұлдыз Блейк Гриффинге жеңіс үшін жасалғанын, ал екінші орын алған ДжаВейл МакГидің жеңіске лайық екенін ойлады. Гриффин финалға қатысуға лайықты емесі де дауға түсті, себебі оның соңғы тұқырына ең жоғары балл қойылды, бірақ ол Демар Дерозанның бірінші тұқырының көшірмесі болды, алайда оның қиындығы төмен болды. Fox Sports Radio тілшісі Бен Маллер 2011 жылғы Slam Dunk Contest басталғанға бір сағаттан астам бұрын NBA таратып жіберген баспасөз хабарламасында Блейк Гриффинге бұдан бұрын-ақ жеңімпаз атанғанын хабарлады.

Жазбалар

Зак ЛаВайн 2016 жылғы финалдық раундта 200 ұпаймен кез келген раундтағы ең жоғары нәтижені көрсетті, сондай-ақ 299 ұпаймен жалпы ең жақсы нәтижеге қол жеткізді. Жекелей түсірілімдерде кем дегенде бір рет 50 ұпайдан жоғары нәтиже көрсеткен 28 ойыншы бар: Джулиус Эрвинг, Теренс Стэнсбери, Майкл Джордан, Доминик Уилкинс, Джеральд Уилкинс, Спад Уэбб, Джером Керси, Седрик Себалос, Винс Картер, Стив Фрэнсис, Трейси МакГрейди, Джейсон Ричардсон, Десмонд Мейсон, Фред Джонс, Джош Смит, Амаре Стоудемир, Андре Игуодала, Нейт Робинсон, Джеральд Грин, Дуайт Ховард, Демар Дерозан, ДжаВейл МакГи, Терренс Росс, Виктор Оладипо, Пат Коннатон, Зак ЛаВайн, Аарон Гордон, Глен Робинсон III, Донован Митчелл, Денис Смит-младший, Хамиду Диалло және МакКлунг. Аарон Гордон ең көп 50 ұпай жинаған рекордты иеленеді – сегіз, одан кейін Зак ЛаВайн жеті, Майкл Джордан алты, ал Доминик Уилкинс пен Джейсон Ричардсон бес ұпайдан жинады. 1989 жылдан 1995 жылға дейін, ұпайлар ондық үлестермен есептелген кезде, тек бір ғана 50 ұпай (Себалос) тіркелді. Майкл Джордан, Джейсон Ричардсон, Нейт Робинсон, Зак ЛаВайн және МакКлунг – НБА Slam Dunk Contest-ін қатарынан екі рет жеңіп алған жалғыз ойыншылар. Майкл Джордан, Исайя Райдер, Коби Брайант, Брент Барри және Дуайт Ховард – НБА чемпионаты мен слэм-данк чемпионатын жеңген жалғыз ойыншылар. Коби Брайант 18 жасында слэм-данк жарысында ең жас жеңімпаз атанды. 1,83 метр (6 фут) бойы бар Спад Уэбб – НБА слэм-данк жарысында жеңіске жеткен ең кішкентай ойыншы. Ральф Сэмпсон 2,13 метр (7 фут) бойымен данк жарысына қатысқан ең биік ойыншы, ал Дуайт Ховард 2,08 метр (6 фут 8 дюйм) бойымен ең биік жеңімпаз, бірақ кейін ол 2,13 метр (7 фут) деп тіркелді. Нейт Робинсон – жарысты үш рет жеңіп алған жалғыз ойыншы. 2006 жылғы НБА Slam Dunk Competition-де Нейт Робинсон мен Андре Игуодала арасындағы бәсекеде алғаш рет «көтеріліс бойынша» қосымша раунд өтті. 1996 жылы «Бостон Селтикс» командасының Грег Майнор бір құлау үшін ең төменгі жеке нәтиже көрсетті – 2,0 ұпай (бірінші әрекет сәтсіз аяқталды). Спад Уэбб слэм-данк титулын жеңген алғашқы жаңадан келген ойыншы болды. Одан кейін Ди Браун, Гарольд Майнер, Исайя Райдер, Брент Барри, Коби Брайант, Десмонд Мейсон, Джейсон Ричардсон, Джош Смит, Нейт Робинсон, Терренс Росс, Зак ЛаВайн, Донован Митчелл, Хамиду Диалло және МакКлунг келді.