Кіріспе
Тамақ өнімдерін мұрлап жабуға арналған жұқа пластикалық пленка, үй шаруашылығындағы тағамдарды қысқа мерзімге сақтау үшін қолданылатын пластикалық қабат. Пластикалық орама, жабысқақ пленка, "Саран" орамасы, "Глад" орамасы немесе тамақ орамасы – ыдыстағы тағамдарды ұзақ сақтау үшін қолданылатын жұқа пластикалық пленка. Әдетте, кескіш жиегі бар қораптарда оралып сатылатын бұл пленка, көптеген тегіс беттерге жабысып, ыдыстың бетінде қосымша жабысқашсыз берік болып тұра алады. Көбінесе пластикалық ораманың қалыңдығы шамамен 0,0005 дюйм (12,7 мкм) болады. Соңғы жылдары, әсіресе үй шаруашылығында қолдану үшін (керек соқтығу мөлшері аз болғандықтан) одан да жұқа пленкалар өндірілуде, сондықтан бүгінде дүкендердегі көптеген брендтердің қалыңдығы 8, 9 немесе 10 мкм құрайды.
a plastic layer used for short term preservation of domestic foods
Plastic wrap, cling film, Saran wrap, cling wrap, Glad wrap or food wrap is a thin plastic film typically used for sealing food items in containers to keep them fresh over a longer period of time. Plastic wrap, typically sold on rolls in boxes with a cutting edge, clings to many smooth surfaces and can thus remain tight over the opening of a container without adhesive. Common plastic wrap is roughly 0.0005 inches (12.7 μm) thick. The trend has been to produce thinner plastic wrap, particularly for household use (where very little stretch is needed), so now the majority of brands on shelves around the world are 8, 9 or 10 μm thick.
Пайдаланылған материалдар
Пластик орама бастапқыда поливинилхлоридтен (ПВХ) жасалды, ол бүкіл әлемде ең көп қолданылатын құрамдас бөлік болып табылады. ПВХ су буы мен оттегіге қатысты жеткілікті төмен өткізгіштікке ие, бұл тағамның сақталу мерзімін ұзартуға көмектеседі. ПВХ-тан тағамға пластификаторлардың өтуіне қатысты алаңдаушылықтар бар. Плиофильм түрлі хлорлы каучуктардан жасалған. 20 ғасырдың ортасында қолданылған, оны жылумен жабыстыруға болады. ПВХ-қа қарағанда арзан балама – төмен тығыздықтағы полиэтилен (ТТПЭ). Ол ПВХ-қа қарағанда нашар жабысады, бірақ сызықтық төмен тығыздықтағы полиэтилен (СТТПЭ) қосу арқылы бұл мәселені шешуге болады, сонымен қатар пленканың созылуға төзімділігі де артады. АҚШ және Жапонияда пластик орама кейде поливинилденхлоридтен (PVdC) жасалады, бірақ экологиялық мәселелерге байланысты кейбір брендтер, мысалы, Saran wrap, басқа құралымдарға көшкен.
Мақсаты
Азық-түліктерді қаптаудағы ең маңызды рөл – қорғау және сақтау. Пластмассалық қаптама тағамның бұзылуын болдырмайды, сақтау мерзімін ұзартады және сапасын сақтайды. Пластмассалық қаптама әдетте тағамды үш жағынан қорғайды: химиялық (газдар, ылғал және жарық), биологиялық (микроорганизмдер, жәндіктер және жануарлар) және физикалық (механикалық зақымдар). Тағамды қорғау мен сақтаудан басқа, пластикалық қаптама тағамдық қалдықтарды азайтуға, тағам туралы ақпаратты көрсетуге, тарату процестерін жеңілдетуге және өнімнің көрінуін арттыруға, сондай-ақ микротолқынды пеште дайындауға мүмкіндік береді. 1970 жылдары Snappies жабысқақ пленкасын Ұлыбританияда Кэти Бойл жарнамалаған.
Денсаулыққа қатысты мәселе
Азық-түлік өнеркәсібінде пластикалық материалдар олардың төмен бағасы мен ыңғайлылығы үшін кеңінен қолданылады; алайда, пластикалық материалдардан азық-түлік өнімдеріне қажетсіз химиялық заттардың өтуі мүмкіндігінен денсаулыққа қатысты алаңдаушылық артып келеді. Пластмассадан жасалған қаптамалар полиэтилен, төмен тығыздықтағы полиэтилен сияқты әртүрлі материалдардан жасалады. Пластмасса материалдарының сапасы мен қасиеттерін жақсарту үшін майлау материалдары, пластификаторлар, ультракүлгін сәулелерді жұтатын заттар, бояғыштар және антиоксиданттар сияқты қоспалар қосылады. Сонымен қатар, пластикалық материалдар көбінесе соңғы өңдеу кезеңдерінде қапталып, басылады, онда бояулар мен лактар қолданылады. Пластмассалық қаптамалардың кедергілік қасиеттері тағамды сыртқы ластанудан қорғайтын болса да, пластикалық қаптамалардағы қоспалар мен қаптама материалдары тағамға өтіп, денсаулыққа қатысты мәселелер тудыруы мүмкін. "Пластмасса жасау үшін қолданылатын заттар тағамға сіңіп кетуі мүмкін", - дейді Эдвард Мачуга, PhD, FDA-ның Азық-түлік қауіпсіздігі және қолданбалы тамақтану орталығының тұтынушылар қауіпсіздігі жөніндегі маманы. "Бірақ мақұлдау процесінің бір бөлігі ретінде FDA тағамға өтуі күтілетін заттың мөлшерін және осы химиялық заттың токсикологиялық қауіптерін қарастырады". Соңғы жылдары бірнеше жағдай бұқаралық ақпарат құралдарының назарына ілікті. Олардың бірі - диэтилгексил адипаты (DEHA) туралы. DEHA - пластификатор, ол кейбір пластиктерге иілгіштік беру үшін қосылады. Пластикалық қаптамамен оралған тағамды тұтыну кезінде DEHA-ға ұшырау туралы халық арасында алаңдаушылық бар. DEHA-ға ұшырау мүмкіндігі бар, бірақ ұшырау деңгейі жануарлар зерттеулеріндегі уытты емес деңгейден әлдеқайда төмен. Тағы бір жағдай - қоршаған ортаны қорғау агенттігі "адамға канцерогенді болуы мүмкін" деп атаған диоксиндерге қатысты. Халық пластик контейнерлерде немесе пленкаларда диоксиндер бар деген қате пікірге ие болды, бірақ Мачуга FDA диоксиндерді пластик контейнерлерде немесе пленкаларда анықтамағанын мәлімдеді. 2002 жылғы қарашадағы FDA Consumer Magazine журналында жарияланған мәліметтерге сәйкес, дұрыс қолданғанда тағам дайындауда пластикалық қаптаманы пайдалану адам денсаулығына қауіп келтірмейді.
Қоршаған ортаны қорғау
Пластик қалдықтарының Жер бетінде жиналуы жануарлар мен қоршаған ортаға қауіп төндіреді. Пластмасса қалдықтары жануарларды тұншықтырып, тұтқындап, сондай-ақ экожүйеге зиянды заттардың енуіне себеп болуы мүмкін. Бұл проблема бастапқыда құрлықта туған, бірақ қазір мұхит экожүйелерінде де маңызды мәселеге айналды, себебі құрлыққа жақын өзендер мен ағыстар пластик қалдықтарын жағалауға жеткізіп, одан әрі мұхиттың түкпір-түкпіріне таратуда. Пластмасса қалдықтары су ортасында тіршілік ететін барлық жануарлар үшін қауіпті. Мысалы, теңіз бетегелері сияқты кейбір теңіз түрлері пластикті жем деп қателесіп қояды. Одан асып, кейбір түрлер пластикті жинап, балаларын тамақтандырады, бұл олардың өсуіне кедерес келтіріп, тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Пластмассадағы зиянды заттар организмдердің жасушаларындағы гормоналдық тепе-теңдікті бұзып, жануарлардың жұптасу мінез-құлқының, көбею қабілетінің өзгеруіне және ісіктердің пайда болуына ұшыратуы мүмкін. Пластмасса қалдықтары мұхиттағы тіршілік үшін үлкен қауіп төндіреді. Зерттеулер көрсеткендей, қайта өңделген пластик материалдарын пайдалану табиғи газ бен мұнайды іздеу, өндіру және тасымалдау көлемін азайту арқасында қоршаған ортаға тигізетін зиянды едәуір төмендетуге мүмкіндік береді. Қайта өңдеу деңгейін арттырудың бір жолы – пластмассаға талшықты нығайтқыштар қосу. Қоршаған ортаға тигізетін әсер өмірлік циклді бағалау әдісі арқылы сараланды. Нәтижелер көрсеткендей, талшықты нығайтқыштары бар пластмассалар азаматтық салаларда ресурстарды қолдануды және жаһандық жылынуды күрт азайтуға қабілді.
Медициналық қолдану
Кейбір зерттеулер көрсеткендей, мерзімінен бұрын туған сәбилерді туғаннан кейін дереу полиэтилен пленкаға орау, жаңа туған нәрестелерді қарқынды күтім бөліміне жеткенше дене температурасының төмендеуіне қарсы тұруға көмектеседі. Полиэтилен пленка күйіктерге алғашқы медициналық жарақат ретінде қолданылады.