Кіріспе

Уэльстегі Кодпоет ауылы (Coedpoeth;) – Уэльстің Рексем қалалық округіне қарасты ауыл және қауымдастық. 2011 жылғы халық санауы бойынша Минерамен біріккен құрылыс аймағында 5 723 адам тұрады.

Жергілікті жер

Кодпоет Клайведог және Гвенфро аңғарлары арасындағы төбеде орналасқан, айналасында Чешир жазығы, Танфрон, Саутси және Врексам қаласы көрініс тапқан. Ауылдың ең биік нүктесі – Рок-Плейс, теңіз деңгейінен 800 фут (245 метр) биіктікте жатыр. Жақын орналасқан Булчгвин ауылы Уэльстегі ең биік ауылдардың бірі деп саналады, оның биіктігі 1090 фут (333 метр). Аймақ қарға бейім, соңғы жылдары ауыр жаңбырлар салдарынан жергілікті су тасқындары болды. 2012 жылы Welsh Water компаниясы ауылдың дренаж жүйесін жаңғыртуға көп инвестиция жасады, бұл мәселенің шешілуіне көмектесті.

Тарих

Етімі Уэльс тілінен алынған "ағаш" деген сөздің түпнұсқа мағынасы "күйген", бірақ қазіргі Уэльс тілінде "ыстық" деп аударылады. Сондықтан бұл атау шамамен "күйген ормандар" деп аударылады, мүмкін бұл ауылдағы және жергілікті ормандардағы көмір өртеу салдарына байланысты. Кодпоет деп аталатын аймақ ерте тарихында елді мекен болған жоқ, бірақ 1411 жылы Бершам қалашығының жоғарғы бөлігінде "бос жатқан жер" – өңделмеген аймақ – және кейіннен "жалпы пайдалануға берілген жер", яғни ортақ құқықтары бар ормандар ретінде сипатталған. Тіпті 1832 жылы Коэдпоет ауылы қазіргідей болған жоқ, оның орнына төрт кішкентай шағын елді мекен болды. Оңтүстікке қарай Нант (Уэльс сөзінен "nant" – өзен немесе бұлақ) Клайведог өзенінде екі диірменге ие болды: солтүстік-шығысқа қарай Адви'р Клавд (сөзбе-сөз "қабырғадағы саңылау") Оффа қабырғасындағы саңылаудың атымен аталған. Талврен (Уэльс тілінен аударғанда, тауықсалық, немесе көбінесе дала немесе ашық кеңістік) солтүстікке қарай Гвенфро өзенінің аңғарында бірнеше шағын көмір шахталары орналасқан. Ал батысқа қарай Смелт атауы осы аймақта қорғасын балқытуды білдіреді. Бұл төрт шағын елді мекен Кодпоет аймағының бөлігіне айналды, ол өнеркәсіптік дамудың артуымен ауылдың басты көшесіне айналған қырқадағы қонақүйлер мен базарлар айналасында өсті. Халық санының өзгеруі 1875 жылы жаңа шіркеудің ашылуымен, 1895 жылы Минераның шіркеулік приходының ішінде жеңілдік шіркеуі ретінде ашылған, қасиетті Тудфилге арналған тас шіркеумен көрініс тапты. 1860-шы жылдары ауыл Coed Poeth деп аталды және атаудың бұл түрі 1940-шы жылдарға дейін сақталды. Ауылдағы 18-ші ғасырдан 20-шы ғасырдың басына дейінгі ғимараттардың көпшілігі Пенжелли карьерлерінен алынған жергілікті құмтастан салынған, кейінірек Руабон қызыл кірпішпен салынған. Азаматтық әкімшілік тұрғыдан алғанда, Кодпоет Бершамның азаматтық приходында қалды. Кейінгі қайта ұйымдастырулар, атап айтқанда, 1972 жылғы жергілікті басқару туралы заңнан кейінгі 1974 жылғы өзгерістер, Коэдпоеттің өзінің жергілікті басқару қауымдастығына енгізілгенін, Бершам ауылының Эсклушам қауымдастығына енгізілгенін көрді. Дәстүрлі түрде Уэльс тілінде сөйлейтін ауылдың тұрғындары соңғы 20 жылда Уэльс тілін қолданудан тез бас тартты. Жұмыспен қамтудың дәстүрлі әдістері аймақтағы көптеген көмір шахталарын, қорғасын шахталарын және Минера қорғасын шахталары мен Смелттегі балқытуды және жақын маңдағы Пенжелли, Бервиг және Минера карьерлеріндегі карьерлерді тікелей жергілікті темір жолмен қамтамасыз етуді қамтиды. ХХ ғасырдың аяғында бұл аймақтың дәстүрлі өндірістері құлдырап, қазір олардың барлығы жоғалып кетті. Бүгінде Кодпоет – Врексамға келетін жолаушылар үшін жатақханалық ауыл және жергілікті шаруа қожалықтары мен ауылдарда пайдаланылатын тауарлар үшін сату нүктесі. Ауыл орталығында үлкен көшеде әлі де көптеген шағын кәсіпорындар бар, бірақ бұл шағын дүкендер Врексемдегі үлкен дүкендер желісінен қатал бәсекеге тап болады.

Қорғасын және көмір өндіру

Ауылды әк, темір кені, көмір және қорғасын сияқты табиғи ресурстар қоршап алған, ал көптеген қираған жерлер аймақтың өнеркәсіптік өткенін көрсетеді. Ең алғашқы өнеркәсіп – қорғасын балқыту болды, ал ауылдың "The Smelt" деп аталатын ауданында өнеркәсіпке сілтеме жасайтын көше атаулары бар. Кодпоэттегі көмір өндіру жұмыстары 15 ғасырдың басында тіркелген. 18-19 ғасырларда, әсіресе жергілікті темір өнеркәсібі үшін, шектеулі және терең емес қазба жұмыстары жүргізілді. Мысалы, 1790 жылы Бес крестке жақын жердегі граф Гросвенордың карьері (120 фут тереңдікте деп есептеледі), Медофист шіркеуінің артқы жағындағы Жоки шахтасы (1869 жылы жабылды), және Кодпоет темір жол станциясына жақын жердегі Жаңа Гросвенор шахтасы (1869-1884 жылдар). 1880 жылы Plas Power кен орнының коммерциялық ашылуына арналған тойлық кешкі ас кезінде баяндамашы жаңа жабдықталған кен орнын 120 жыл бұрынғымен салыстырды. Бұл алғашқы кеніштер көмірді су бетіне көтеру үшін атпен жүретін "капризді" пайдаланған. Ол қолмен сұрыпталды, ал темір жол пайда болғанға дейін көмірді жеткізу жүк тасушыларға байланысты болды. Көмiр кеніштерiнiң агенттерi бар, олар мейрамханаларға барып, жүк тасушыларды нақты кеніштерден көмір тасымалдауға көндіру үшін оларды қонақтандыратын. Жолдардың жағдайы (немесе олардың болмауы) қыста көмірді жинап, жазда оны тасымалдау практикасына әкелді. Кодпоет ауданында бірнеше кен орындарының қалдықтары сақталған, қазір өсіп жатыр, ал кейбір жерлерде салыстырмалы түрде жай жұмыс орындары мен қоңырау шұңқырларының қалдықтары бар, Нант Миллдің жанындағы жоспарланған мысалдар бар. 1872 жылдан бастап 19 ғасырдың аяғына дейінгі ертедегі қару-жарақ зерттеу карталары Коэдпоеттің солтүстігінде және батысында бірнеше ескі шахталарды көрсетеді, ал сол аймақтағы бір жер "Ескі Талврен кен орны" деп белгіленеді. Бұл басқаша Pentre'r fron кен орны ретінде белгілі, және 1819 жылы су тасқынынан кейін жабылды, нәтижесінде екі адам қаза тауып, бір адам аман қалды. Джон Эванс 12 күн бойы қараңғыда, шатырдағы саңылауда тұтқындалып, шам жеп, төбесінен тамшылаған суды ішіп аман қалды. Оның шығысында (жаңа) Талврен кен орнында кем дегенде 1850-ші жылдардан бастап өндіріс жүргізіліп келді және 1879 жылы Врон кен орнымен біріктірілді, содан кейін ол арқанмен тартылатын еңіспен байланысты болды. Кейіннен екі кен орнын жер астына біріктірді және 1888 жылдан бастап Талврен кен орнының орны көмірді көтеру үшін қолданылмай, шахтаға мәжбүрлі желдетуді қамтамасыз ету үшін пайдаланылды. Көмірден басқа, Врон кен орнында Бримбода қолданылатын темір тасының едәуір мөлшері өндірілді. Vron Colliery компаниясы 1875 жылы жұмыс басталған жаңа Plas Power кен орнында 50% үлес иеленді (оның орналасқан жері Southsea деп аталды). Екінші акцияның иесі Генри Робертсон 1878 жылы ақпанда Врон Colliery акцияларын сатып алды және Vron Colliery бұл ақшаны Talwrn Colliery сатып алуды қаржыландыруға жұмсады. Plas Power көмір кеніші 1880 жылы коммерциялық өндіріске ашылды, ал бір жылдан кейін компания Broughton and Plas Power Coal Company деп қайта аталды. Бастапқыда желідегі тағы екі аялдамаға (Батыс Минераны және Бервиг Хальт) қызмет көрсеткен Викараджа аялдамасы) қызмет көрсеткен станция 1926 жылдан бастап жолаушылар аялдамасы болды. 1930 жылдан бастап жолаушылар қызметтері тоқтатылды, бірақ ауыр жүк тасымалы үшін желіде Бервиг карьері мен Минера Лаймворкс 1970 жылы желі жабылғанға дейін жалғасты. Автокөлік қызметі алғаш рет 1920 жылдары ауылға келді; оларды алғаш рет жергілікті үкімет Wrexham & District Transport Co. Ltd автобустық қызметі Wrexham-нан қамтамасыз етті, содан кейін Ұлы Батыс темір жолының жеке автобустық қызметі. 1890 жылдары Саутсидің Ричард Джонсон Талврн (Кодпоет), Саутси және Врексам арасында пони мен тұзақ қызметін жүргізе бастады, оны 1899 жылы моторлы вагондық қызметке, ал 1916 жылы Форд Т үлгісіндегі жүк көлігі автобусына айналдырды. 1928 жылы бұл қызмет Джонсонның ұлдары басқаратын басқа автобус қызметтермен біріктірілді, содан кейін Талврннан Саутси арқылы Врексамға автобус қызметін 1928 жылдан бастап Ричард Джонсон және ұлдары ("Джонсонның автобустары") деп аталатын серіктестік жүргізді. Бірақ 1961 жылдың 22 қазанында Кросвиллге көліктер сатылмайды. Ақырында Crosville Motor Services аймаққа кеңейтілді және Arriva North West & Wales аймақтағы барлық қызметтерін, көліктерін және деполарын басқаруға келгенге дейін қалды. Бүгінде ауылды Врексамға екі автобус желісі байланыстырады, біреуі Arriva Buses Wales компаниясы, екіншісі D Jones and Son компаниясы; сонымен қатар GHA Coaches түнгі қызмет көрсетуді қамтамасыз ететін, сонымен қатар ауыл арқылы Рутин мен Денибге баратын барлық бағыттар қазір жол бойында да тоқтайды. George Edwards and Son бұрын күндізгі қызмет көрсеткен, бірақ 2008 жылдың соңында олар өз қызмет бағыттарын D Jones and Son компаниясына сатты.

Білім

Коэдпоэтте екі мектеп бар: Ysgol Penygelli және Ysgol Bryn Tabor (Уэльс тіліндегі мектеп). Бастапқыда A525 жолының солтүстігінде орналасқан Виктория дәуіріндегі ғимараттағы бір мектеп болған Ysgol Penygelli, балабақша тобын және 1-2 сыныптарды қамтитын кішкентай мектепке, ал 3-6 сыныптарды қамтитын орта мектепке бөлінді. Орта мектеп жақын маңдағы Врексемдегі Ysgol Clywedog орта мектебіне оқушылар беретін мектеп болып табылады. Ysgol Bryn Tabor, 20-ғасырдың басында салынған және 1980 жылдары кеңейтілген A525 жолының оңтүстігінде Пенжелли кішкентай мектебімен бір кешенді бөлісті. Бастапқыда жергілікті білім басқармасы (LEA) жолдың солтүстік жағындағы бастапқы ғимаратты қайта жаңартуды жоспарлаған, бірақ өрт салдарынан, алғашқы Уэльс тақташасынан жасалған шатырды қолдаған ағаш қабырғалары жойылды. Сол себепті ғимарат бұзылып, материалдары қолжетімді бағадағы тұрғын үйлерді салуға қайта өңделді. Нәтижесінде, 2006 жылдың шілдесінде жаңа мектеп кешені салынды және ашылды, ол жаңа мектептің ойын алаңында орналасқан. Пенжелли кішкентай мектебі мен Пенжелли орта мектебі енді қайтадан бір мектепке біріктірілді. Ysgol Bryn Tabor бұрынғы Пенжелли кішкентай мектебінің ғимаратына кеңейтілді. Ескі орта мектеп ғимараты 2007 жылдың наурыз айында бұзылғанға дейін бос тұрды. Бұл жер Plas Pentwyn деп аталатын жаңа қоғамдық орталық пен зал үшін пайдаланылды. Пентвин – бір кезде Пауэлл отбасына тиесілі болған ферманың аты. Жергілікті кітапхана 1904 жылы Coedpoeth Free Library ретінде салынған Карнеги кітапханасы болды. Ол кезде оның құны 1500 фунт стерлинг болды, оның барлығын шотланд-американдық болат өндірушісі Эндрю Карнеги сыйға тартқан. Ол ауылдағы басқа ғимараттар сияқты, жақын жердегі тас карьерлерінен алынған жергілікті құмтастан салынды және ауылдың ескерткіш паркі мен боулинг алаңдарына қарама-қарсы орналасқан. Ашылған кезде, бірінші қабатта ойын бөлмесінде бильярд столы, сондай-ақ сыбағалар бөлмесі болды, ал ғимараттың артқы жағы жергілікті шіркеу кеңесінің отырыстарына пайдаланылды. Оқу залы, лекция залы ретінде де пайдаланылуға болатын, бірінші қабатта орналасқан. Кітапхана жаңғыртылғаннан кейін, ол бірінші қабаттағы үлкен ойын бөлмесіне көшірілді, ал ғимараттың қалған бөлігі қоғамдық кеңестің бас кеңсесіне айналды. Ескі кітапхананы пайдаланудың артуына байланысты, ол тығыз болып, жағдайлар жеткіліксіз деп танылды. Plas Pentwyn салынған кезде жаңа кітапханаға орын берілді, бұл ескі Карнеги кітапханасының жалғыз мақсатын Коэдпоэт қоғамдық кеңесінің бас кеңсесі ретінде қалдырды, ол соңғы жылдары өсіп келе жатқан рөл атқаруда.

Басқару

Кодпоет сонымен қатар Рексем округі әкімшілігінің сайлау округі болып табылады. 1995 жылдан бері ол екі округтік кеңесші сайлап отыр, олар Тәуелсіз партия мен Еңбек партиясының өкілдерінен құралған. Жергілікті биліктің ең төменгі деңгейі – Кодпоет қауымдастық кеңесіне 14 қауымдық кеңесші сайланады немесе тағайындалады.

Футбол

Коэдпоэттегі алғашқы футбол клубы Лофтвен болды, ол 1878 жылдың қаңтарында тіркелді. Ауылдағы келесі клуб – 1880 жылы құрылған және 1884 жылы таратылған Equitable клубы. Equitable 1881 жылы Уэльс кубогына қатысты. Сол кезде 1882 жылдан 1884 жылға дейін Уэльс кубогында өнер көрсеткен Coedpoeth клубы да болды. 1884 жылы «Ақ жұлдыздар» (Coedpoeth) деген команда туралы хабарлар бар, ал 1887 жылы «Террасада» ойнаған «Норт-Энд» (Coedpoeth) командасы туралы мәліметтер кездеседі. Minera Rovers және Minera Victoria клубтары қысқа ғана уақытқа созылып, 1890 және 1891 жылдары Уэльс әуесқойлар кубогына қатысты. 1892 жылы Adwy United аймақтың өкілі ретінде пайда болды. Adwy United 1895 жылы Уэльс әуесқойлар кубогының жартылай финалына жетті. 1898 жылы олармен Денбигшир лигасында тағы бір жергілікті команда, Minera St Marys қосылды. Minera St Marys бұл жарыста бір маусым ғана өнер көрсетіп, Cerney Swifts командасының ойындарын қабылдады және турнир кестесінде соңғы орыннан екінші сатыда қалды. Adwy United Денбигшир лигасында жарысқа қабілетті болды және 1899 жылы үшінші орынды иеленді. Adwy United 1900 жылы Денбигшир лигасынан шығып, Coedpoeth Victoria клубымен бірігіп Adwy Victoria құрды. Бұл команда 1901 жылы Денбигшир лигасында екінші орын алды. Coedpoeth United алғаш рет 1907 жылы Wrexham & District League-ге қосылғанда танымал болды. Олар Екінші дивизионда екінші орынды алып, 1908-09 маусымында Бірінші дивизионға жолдама алды, онда үшінші орынды иеленді. 1908-09 маусымында Екінші дивизионда Coedpoeth United Reserves командасы да құрылды, оларға ауылдан тағы бір команда, Coedpoeth St Davids қосылды. 1909 жылы команда Денбигшир және Флинтшир қайырымдылық кубогының және Сент-Мартинс кубогының финалына жетті. Coedpoeth United 1910 жылы Wrexham & District League-ден шықты. Соғыс аяқталғаннан кейін Coedpoeth United 1920 жылы Солтүстік Уэльс Альянс Лигасының 2-ші дивизионында қайтадан пайда болды, онда екінші орынды иеленді, бірақ голдар есебінен ғана чемпиондыққа ие бола алмады. 1921 жылдан 1924 жылға дейін Coedpoeth жаңадан құрылған Уэльс ұлттық лигасының (Солтүстік) құрамына кірді. 1935-1938 жылдар аралығында клуб Wrexham & District League-де өнер көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Coedpoeth жаңадан құрылған Уэльс ұлттық лигасының Wrexham Area East дивизионында қайтадан пайда болды. Олар 1948 және 1949 жылдары Шығыс дивизионының чемпионы атанды. 1949 жылғы Лига жеңімпаздары командасының көрсеткіші 100% болды және олар Уэльс Ұлттық Лигасының Wrexham Area дивизионының 1-ші тобына жолдама алды. Клуб 1951 жылы төмендеуге ұшырамас бұрын екі маусым бойы 1-ші дивизионда өнер көрсетті. Клуб 1953 жылы 2-ші дивизионда екінші орынды алып, 1-ші дивизионға қайта жолдама алды. Команда бірден қайтадан төмендеді және 1955 жылғы маусымның соңында таратылмас бұрын 2-ші дивизионда соңғы маусымын өткізді. 1964 жылы, бұрынғы Coedpoeth командасы тарағаннан кейін, он жылға жуық уақыт өткен соң, Coedpoeth Sports Club Уэльс ұлттық лигасының Wrexham Area дивизионының 3-ші тобына қатысты. Coedpoeth SC бірден табысқа жетті және бірінші маусымда чемпион атанды, 2-ші дивизионға жолдама алды. Олардың 2-ші дивизиондағы тұрағы екі маусымға созылды, өйткені 1967 жылы олар чемпион атанды және қайтадан жоғарылады. Клуб 1972 жылы 15-ші орынды алып, екі лигадан төмендеп 3-ші дивизионға түскенге дейін 1-ші дивизионда 5 маусым өнер көрсетті. Клуб бастапқыда 3-ші дивизионда күресті, бірақ 1974 жылы Coedpoeth SC чемпион атанды және жоғарылады. 1976 жылы клуб Лига мен Кубоктың қос дүркін жеңімпазы атанды, 2-ші дивизионды және Хорас Уинн кубогын жеңіп алды. Клуб 1-ші дивизионда 10-шы орынды иеленді, бірақ 1977 жылы Уэльс кубогының іріктеу кезеңінде жеңіліске ұшырағаннан кейін таратылды. Coedpoeth 1980-81 маусымының басында қайтадан құрылды және Уэльс ұлттық лигасының Wrexham Area дивизионының 4-ші тобында екінші орын алды, бірақ жоғарылатылмады. Келесі маусымда клуб бір қадам алға жылжыды және 4-ші дивизионның чемпионы атанды. Бұл таңғажайып өрлеудің басталуын білдірді, өйткені клуб бірінші әрекетте 3-ші дивизионның атағын жеңіп алды және бірден 2-ші дивизионның жүлдегері болды. Клуб бірінші дивизиондағы алғашқы маусымында 13-ші орынды иеленді және кейіннен төмендеді. Клуб 1989 жылы таратылмас бұрын 2-ші дивизионда қалды. Қазіргі ересектер бөлімі 1999 жылы қайта құрылып, Уэльс ұлттық лигасына қосылды.