Жер асты суының үстіндегі қанықпаған аймақ – топырақ пен су деңгейі арасындағы кеңістік. Капиллярлық әрекет нәтижесінде топырақ ылғалдылығы пайда болады. Геология, гидрогеология.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Су деңгейінен жоғары қанықпаған сулы қабат
Unsaturated aquifer above the water table
Вадозалық аймақ, сондай-ақ қанықпаған аймақ деп те аталады, жер беті мен фреатикалық аймақтың жоғарғы шегарасы арасындағы Жердің бөлігі болып табылады, онда жер асты сулары (топырақтың кеуектілігіндегі су) атмосфералық қысымда болады ("вадоза" сөзі латын тілінен "қалыңдығы аз" деп аударылады). Сондықтан вадозалық аймақ жер бетінен су деңгейіне дейін созылады. Вадозалық аймақтағы судың қысым басы атмосфералық қысымнан төмен болады және жабысу (түтікшелі жер асты сулары) және капиллярлық әрекеттің (капиллярлық жер асты сулары) үйлесімімен ұсталады. Егер вадозалық аймақ топырақты қоршаса, ондағы су топырақ ылғалдылығы деп аталады. Ұсақ түйіршікті топырақта капиллярлық әрекет топырақтың кеуектілігін су деңгейінен жоғары атмосфералық қысымнан төмен қысымда толық қанықтыруы мүмкін. Вадозалық аймаққа су деңгейінен жоғары әлі де қаныққан аймақ кірмейді, ол көбінесе капиллярлық жиек деп аталады. Вадозалық аймақтағы судың қозғалысы топырақ физикасы және гидрология, әсіресе гидрогеология салаларында зерттеледі және ауыл шаруашылығы, ластанушы заттардың тасымалдануы және су тасқынын бақылау үшін маңызды. Су ағынын математикалық тұрғыдан сипаттау үшін көбінесе Ричардс теңдеуі қолданылады, ол Дарси заңының негізінде жасалған. Жер асты суларын толықтыру, яғни су қоймаларын қайта толтыратын маңызды процесс, әдетте жауын-шашын арқылы вадозалық аймаққа сіңіп өтеді.
The vadose zone, also termed the unsaturated zone, is the part of Earth between the land surface and the top of the phreatic zone, the position at which the groundwater (the water in the soil's pores) is at atmospheric pressure ("vadose" is from the Latin word for "shallow"). Hence, the vadose zone extends from the top of the ground surface to the water table. Water in the vadose zone has a pressure head less than atmospheric pressure, and is retained by a combination of adhesion (funiculary groundwater), and capillary action (capillary groundwater). If the vadose zone envelops soil, the water contained therein is termed soil moisture. In fine grained soils, capillary action can cause the pores of the soil to be fully saturated above the water table at a pressure less than atmospheric. The vadose zone does not include the area that is still saturated above the water table, often referred to as the capillary fringe. Movement of water within the vadose zone is studied within soil physics and hydrology, particularly hydrogeology, and is of importance to agriculture, contaminant transport, and flood control. The Richards equation is often used to mathematically describe the flow of water, which is based partially on Darcy's law. Groundwater recharge, which is an important process that refills aquifers, generally occurs through the vadose zone from precipitation.
Гидрологияда
Вадозалық аймақ – жер асты суы деңгейінің үстінде жатқан, толық қанықпаған жер асты бөлігі. Вадозалық аймақтағы топырақ пен тау жыныстары сумен толығымен қанықпайды, яғни олардың арасындағы кеңістіктерде сумен қатар ауа да болады. Вадозалық аймақтың топырақ микроорганизмдерімен, саңырауқұлақтармен және өсімдік тамырларымен мекенделген бөлігі кейде топырақ көміртегі шөгіндісі деп аталады. Көлдер мен батпақтар сияқты кейбір жерлерде вадозалық аймақ болмайды, ал құрғақ аймақтарда ол жүздеген метрге дейін қалың болуы мүмкін.
The vadose zone is the undersaturated portion of the subsurface that lies above the groundwater table. The soil and rock in the vadose zone are not fully saturated with water; that is, the pores within them contain air as well as water. The portion of the vadose zone that is inhabited by soil microorganism, fungi and plant roots may sometimes be called the soil carbon sponge. In some places, the vadose zone is absent, as is common where there are lakes and marshes, and in some places, it is hundreds of meters thick, as is common in arid regions.
Үңгіртануда
Спелеологияда вадоза аймағында пайда болған үңгір жолдары көбінесе каньон тәрізді болады, себебі су жолдың төменгі жағындағы тау жыныстарын ерітеді. Толығымен суға толы жағдайда қалыптасқан жолдар фреатикалық жолдар деп аталады және көлденең қимасы дөңгелек болады.
In speleology, cave passages formed in the vadose zone tend to be canyon like in shape, as the water dissolves bedrock on the floor of the passage. Passages created in completely water filled conditions are called phreatic passages and tend to be circular in cross section.