Кіріспе

Толысқан сулы қабаттың жоғарғы жағы немесе су қысымы атмосфералық қысымға тең болатын жердегі архитектуралық ерекшелік. Су деңгейі – толысқан аймақтың жоғарғы беті. Толысқан аймақ – жердің кеуекті және жарықтары жер асты суларымен қаныққан жері, ол жергілікті жағдайға қарай тұщы, тұзды немесе ащы болуы мүмкін. Бұл жердің қаныққан тереңдігі деп те қарапайым түрде түсіндіруге болады. Су деңгейі – су қысымы атмосфералық қысымға тең болатын бет (мұнда өлшегіш қысым = 0). Оны белгілі бір аймақта жер асты суларымен қаныққан жер асты материалдарының «беті» ретінде көзге елестетуге болады. Жер асты сулары жауын-шашыннан немесе сулы қабатқа ағып келетін жер асты суларынан пайда болуы мүмкін. Жауын-шашын жеткілікті аймақтарда су топырақтағы кеуекті кеңістіктер арқылы сіңіп, қанықпаған аймақтан өтеді. Тереңдік артқан сайын су топырақтың көбірек бөлігін толтырады, осылайша толысқан аймаққа жетеді. Су деңгейінен төмен, фреатиялық аймақта (толысқан аймақ), жер асты суын беретін өткізгіш тау жыныстары қабаттары суқоймалар деп аталады. Аз өткізгіш топырақта, мысалы, тығыз тау жыныстары және көл шөгінділерінде су деңгейін анықтау қиынырақ болуы мүмкін. «Су деңгейі» және «су ағыны деңгейі» бір-бірімен мағыныс жағынан үйлеспейді. Егер терең суқоймасында жоғары қарай ағынды шектейтін аз өткізгіш қабат болса, онда осы суқоймасындағы су ағыны деңгейі нақты су деңгейінен жоғары немесе төмен болуы мүмкін. Бұл терең ұңғымадағы су деңгейі терең суқоймадағы қысымға байланысты және оны су деңгейі емес, потенциометриялық бет деп атайды.

Жер бетінің топографиясы

Суқойма ішіндегі су кескіні көбінесе көлденең болмайды, бірақ топырақ, шөгінділер және басқа да кеуекті орталардағы капиллярлық әсердің (капиллярлық жиек) нәтижесінде жер бетінің бедерін көрсетеді. Суқоймадағы жер асты сулары жоғары қысымнан төмен қысымға қарай ағады, ал жер асты сулары ағысының бағыты көбінесе көлденең және тік компоненттерден тұрады. Су кескінінің еңістігі "гидравликалық градиент" деп аталады, ол суқоймаға су қосылу және алыну жылдамдығына, сондай-ақ материалдың өткізгіштігіне байланысты. Су кескіні жер бедерін әрқашан міміктей бермейді, себебі жер асты геологиялық құрылымында айырмашылықтар болады (мысалы, бүктеліп, жарылып, сынып қалған тау жыныстары).

Су деңгейінің тұйық жерлері

Жер үсті суы (немесе жер үсті су жинағышы) – аймақтық су деңгейінен жоғары орналасқан су жинағышы. Бұл негізгі су деңгейі/су жинағышының үстінде, бірақ жер бетінен төмендегі тау жыныстарының немесе шөгінділердің су өткізбейтін қабаты (аквиклуд) немесе салыстырмалы түрде су өткізбейтін қабаты (аквитард) болғанда пайда болады. Егер жер үсті су жинағышының ағыны жер бетімен қиылысса, мысалы, аңғардың қабырғасында, су бұлақ ретінде ағып шығады.

Жауын-шашын

Төмен жатқан, саңылаулы топырақты теңіз аралдарында тұщы су аралдардың шеттерінен кіріп келген тығыз теңіз суының үстінде линза пішіндес тоғандарға жиналады. Мұндай аралдың тұщы су линзасы, демек, жер асты суы деңгейі, толқындармен бірге көтеріліп, төмендейді.

Маусымдық

Кейбір аймақтарда, мысалы, Ұлыбритания немесе Калифорнияда, қысқы жауын-шашын жазғыдан көбірек болады, сондықтан жер асты су қоры жазда толыққанды толықтырылмайды. Осының салдарынан, жаз айларында жер асты суы деңгейі төмендейді. Қысқы және жазғы жер асты суы деңгейі арасындағы осы айырмашылық "үзілісті қанығу аймағы" деп аталады, онда жер асты суы деңгейі климаттық жағдайларға байланысты өзгереді.

Ұзақ мерзімді

Фоссилді су – мыңдаған жылдар бойы жер астында сақталған және көбінесе шөлдерде кездесетін жер асты суы. Оның жер бетінен тереңде жатуына байланысты, қазіргі жауын-шашынмен толықтырылмайды, сондықтан оны пайдалану мұндай аймақтардағы су деңгейінің өзгеруіне алып келеді.

Құрылысқа әсері

Жер бетіне жақын су деңгейі қазба жұмыстарына, дренажға, іргетастарға, құдықтарға және су сіңдіру алаңдарына (қалалық сумен санитариясы жоқ аймақтарда) және тағы да басқа нәрселерге әсер етеді. Қазба жұмыстары су деңгейіне жеткілікті жақын болғанда, капиллярлық әрекетке жететіндей болса, құрылыс кезінде жер асты суларын шығарып тастау қажет. Мұны Берлинде жақсы байқауға болады, ол құмды, батпақты жерге салынған және су деңгейі әдетте жер бетінен 2 метр төменде жатады. Құрылыс алаңдарынан Шпрее өзеніне (немесе каналдарға) жер асты суын тасымалдайтын қызғылт және көк түсті құбырларды көруге болады.