Кіріспе
Транзит автобусы (сондай-ақ үлкен автобус, қалалық автобус, қала автобусы, қала көлігі автобусы, бағыттық автобус, қоғамдық автобус, қоғамдық көлік автобусы немесе жай ғана автобус) – қоғамдық көлік қызметтерінде пайдаланылатын автобустың түрі. Төмен еденді автобустар, жоғары еденді автобустар, екі қабатты автобустар, тіркемелі автобустар және мидибустар сияқты түрлі конфигурациялар қолданылады. Бұл қалааралық сапарлар үшін пайдаланылатын, тек отыруға арналған автобустардан және икемдірек қызметтерге арналған шағын микроавтобустардан өзгеше.
A transit bus (also big bus, commuter bus, city bus, town bus, urban bus, stage bus, public bus, public transit bus, or simply bus) is a type of bus used in public transport bus services. Several configurations are used, including low floor buses, high floor buses, double decker buses, articulated buses and midibuses. These are distinct from all seated coaches used for intercity travel and smaller minibuses, for more flexible services .
Операциялар
Олар қоғамдық көлік ретінде пайдаланылғандықтан, транзиттік автобустарды мемлекеттік көлік органдары немесе муниципалдық автобус компаниялары, сондай-ақ жеке көлік компаниялары мемлекеттік келісімшарт негісінде немесе толығымен тәуелсіз түрде пайдалана алады. Жергілікті билік тарапынан қолданылуына байланысты, транзиттік автобустар көбінесе үшінші тараптың талаптары бойынша, өндірушіге берілген техникалық тапсырысқа сәйкес жасалады. Мұндай талаптардың алғашқы мысалдары – Greater Manchester Leyland Atlantean және DMS кластың London Daimler Fleetline автобустары. Жаңа транзиттік автобустар әрбір маршрут/аймақ бойынша келісімшарт жасалғанда сатып алынуы мүмкін, мысалы, Лондон автобустарының тендерлік жүйесінде. Транзиттік автобустың қызмет аймағы географиялық мегаполистік аймақ ретінде белгіленуі мүмкін, мұндай жағдайда бұл аймақтан тыс жерлерде пайдаланылатын автобустар, басқа факторларды ескере отырып сатып алынған, әртүрлі модельдерден болуы мүмкін. Кейбір аймақтық операторлар бастапқы құнының жоғары болуына байланысты, қысқа қалалық және ұзақ ауылдық маршруттарда, кейде 2 немесе 3 сағатқа дейін транзиттік автобустарды алмастыра пайдалануы мүмкін. Көбінесе транзиттік автобустар операторларында "екі мақсаттағы" автобустар болады, яғни ұзақ қашықтыққа арналған маршруттар үшін жайлы орындықтармен жабдықталған стандартты транзиттік автобустар. Кейде транзиттік автобустар, ең жұмсақ уақытта шектеулі аялдамамен немесе тоқтамайтын экспресс бағыттарында да қолданылуы мүмкін, бірақ бұл бағыттардың ұзындығы тұрақты маршруттармен бірдей болады.
Есіктер
Түрлі муниципалитеттердегі төлем жүйелеріне байланысты, автобусқа кіргенде немесе шыққанда қай есікті – алдыңғыны немесе артқыны пайдалану керектігі туралы әртүрлі ережелер бар. Артқы есіктердің көпшілігі жүргізушінің басқаруымен немесе жолаушының күшімен ашылады (сенсорлық түрту арқылы, қозғалыс сенсоры немесе итеру таяқшалары арқылы). Автобустардағы есіктердің көпшілігі ауа көмегімен жұмыс істейді. Жүргізуші басқаратын есіктер ауа қысымын пайдаланып ашылады, ал жолаушылар өздігінен аша алады, бірақ есіктер ауыр болғандықтан, сенсорлық түрту немесе итеру таяқшасы арқылы қысымды ауа жіберіледі. Көптеген есіктер ашық екенін шамдар арқылы көрсетеді, бұл жолаушыларға сатыдан жоғары немесе төмен түскенде аяқтарына басып, құлап кетпеуіне көмектеседі. Ашық немесе құлыптан босатылған есік автобустың тежегіш механизмін іске қосып, кісі кіргенде немесе шыққанда автобустың қозғалмауын қамтамасыз етеді. Есік жабылғанда құлып босатылады. Бұл әдетте артқы есіктерде қолданылады, алдыңғы есіктерде онша емес, себебі жүргізуші алдыңғы есікке көбірек назар аударады.
Түрлері
Транзит автобустары бір қабатты, екі қабатты, тік немесе икемді болуы мүмкін. Бұрын типті таңдау өңірлік және пайдалану негізінде жасалатын, бірақ жаһандық өндіріс пайда болғаннан кейін, осы типтердің барлығын бір мекенде немесе елде кездестіруге болады. Жергілікті ережелерге сәйкес, транзит автобустарында жолға отыру және түсуді жеңілдету үшін әдетте екі, үш немесе (икемді болса) төрт есік болады. Сұраныс аз маршруттарда немесе кішкентай жергілікті көшелерде жүру үшін кейбір микроавтобустар мен шағын мидибустар да транзит автобустары ретінде қолданылды. Мидибустардың дамуы көптеген операторларға транзит автобус қызметін ұйымдастырудың төмен құнды жолын ұсынды, мысалы, Plaxton SPD Super Pointer Dart сияқты кейбір мидибустар толық өлшемді транзит көліктеріне ұқсайды.
Даму
Қоғамдық көліктегі рөліне байланысты, транзиттік автобустар тең қолжетімді мемлекеттік қызмет көрсетуге деген сұранысқа жауап ретінде төмен қабатты технологияны пайдаланған алғашқы автобус түрі болды. Транзит автобустары қазір бірнеше елдегі мүгедектік бойынша кемсітуге қарсы заңдарға бағынады, бұл заңдар кейбір жағдайларда басқа көлік құралдарына да қолданылатын түрлі дизайндық ерекшеліктерді анықтайды. Жоғары беделі бар қалалық желілердің көп болуына байланысты, транзит автобустары автобустарды электрлендірудің алдыңғы қатарында тұр, гибридтік электр автобустар, толық электр автобустар және сутекті автобустарды әзірлеу және сынау отын тұтынуын азайтуға, жасыл электр энергиясына көшуге және қоршаған ортаға тигізетін зиянды азайтуға бағытталған. Транзит автобусының жоғары сыйымдылықтағы көліктерге қарай дамуы трамвай сияқты көліктерді қамтиды, мысалы, басқарылатын автобустар, ұзын екі буынды автобустар және Wright StreetCar сияқты трамвайға ұқсас автобустар, көбінесе автобус жедел транзиті жүйелерінің бөлігі ретінде қолданылады. Ақы төлеу жүйесі де автобустан тыс төлем жасауға қарай өзгереді, мұнда жүргізуші немесе инспектор төлемдерді тексеріп қарады.
Автобустармен жүру қызметі
Коммутерлік немесе экспресс автобус қызметі – негізгі ерекшелігі жолаушыларды көбінесе бір бағытта, қалыптасқан маршрут бойынша, ең көп жүргізілетін, көп сапарлық билеттерді пайдалана отырып және ұзақ қашықтықтарға, әдетте қала орталығы мен шеткі елді мекендер арасында тасымалдау болып табылады. Коммутерлік автобус қызметі басқа да қызмет түрлерін қамтуы мүмкін, олар шектеулі маршрут желісімен, азау санымен және басқа көлік түрімен үйлесімді байланыспен сипатталады. Олар дәстүрлі автобус маршрутының бағытын ұстанса да, барлық аялдамаларда тоқтамайды немесе дәстүрлі маршруттармен жүретін тұрғын және коммерциялық аймақтарға бұрылып өтпейді.