Кіріспе

Джордж Даларас (Γιώργος Νταλάρας, 29 қыркүйек 1949 жыл) - грек әншісі және музыканты. Ол грек музыка мәдениетінің ең көрнекті тұлғаларының бірі. 2006 жылдың қазан айында ол БҰҰ-ның босқындар жөніндегі агенттігінің ізгі ниет елшісі болып тағайындалды. Ол Пирей қаласында дүниеге келген. Оның музыка туралы алғашқы естеліктері – грек музыкасының негізгі түрлері, мысалы, дәстүрлі, халықтық, ребетико, лайка, осылар оған суретші ретінде әсер етті. Сонымен қатар, ол поп, рок, латын, заманауи, византиялық музыка, классикалық, опера сияқты көптеген басқа да музыка жанрларын әртүрлі тілдерде орындады. Ол көптеген грек және шетелдік өнерпаздармен (композиторлар, ақындар, маэстролар, музыканттар және т.б.) бірлесіп жұмыс істеді. Барлығында, ол 90 жеке альбом шығарды және 140-тан астам альбомда әнші, музыкант немесе продюсер ретінде қатысты. Ол Грекияда да, шетелде де өткізілген ең ірі концерттерді ұйымдастырған грек әртісі. Ол әлемнің ең танымал концерт залдары мен стадиондарында өнер көрсетіп, әлемнің ең танымал симфониялық оркестрлерімен бірлесіп жұмыс істеді. Ол бірнеше құрметті наградалар мен сыйлықтарға ие болды, соның ішінде "Кеннеди" сыйлығы және ЮНЕСКО-ның ізгі ниет елшісі атағын алды.

Концерт және сату

Джордж Даларас шамамен 90 жеке альбомын шығарды (барлығы әлем бойынша 18 000 000-нан астам дана сатылды) және 140-тан астам басқа суретшілердің альбомдарында әнші, музыкант немесе продюсер ретінде қатысып, әрдайым өзінің музыкалық көкжиегін кеңейтіп, жан-жақты шығармашылығымен жұмыс істеді. 1993 жылы француздық «Фигаро» газеті: «Джордж Даларас грек тілінде ән айтады, бірақ оның жүректен шыққан музыкасының тартымдылығы барлық құрлықтарда сезіледі», – деп жазды, оның даңқы туған жерінен асып кеткенінше. Толған стадиондар мен театрлар, мыңдаған концерттер, әлемді шарлаған ондаған турлар, көптеген грек және шетелдік суретшілермен ынтымақтастық, әлемдегі танымал симфониялық оркестрлермен бірлескен жобалар және т.б. Джордж Даларастың суретші және грек мәдениетінің елшісі ретіндегі ерекше және бірегей жолын куәландырады. 1983 жылы ол Афинадағы Олимпиада стадионында екі күн қатарынан толық сатылған концерттер берді, оған 160 000-нан астам адам келді. Бұл Греция тарихындағы ең ірі музыкалық шара. «Rolling Stone» журналы: «Грек музыкасы үлкен стадиондар дәуіріне енді», – деп мәлімдеді. 1987 жылы ол Афинадағы Олимпиада стадионында үшінші жеке концертін өткізді. 1970 жылдардың соңынан бері ол Грекиядан тыс жерлерде 800-ден астам концерт беріп, грек мәдениетін насихаттады. Ол әлемнің ең танымал концерт залдарында өнер көрсетті, мысалы, Radio City Music Hall, Royal Albert Hall, Metropolitan Opera, Olympia, Roy Thompson Hall, Meadowlands Arena, Kooyong Stadium, Rod Laver Arena, Sydney Opera House, Hammerstein Ballroom, Madison Square Garden, Wembley Arena, Rosemont Theatre, Trump Taj Mahal, Heichal HaTarbut, The Wang Theatre, Apollo Theater, Place des Arts, Wiener Konzerthaus, Palais des Congrès және т.б. Польшадағы Познань джаз фестивалі (1999), Амстердамдағы Crossing Border фестивалі (2001), АҚШ-тағы Саратога фестивалі, Чарльз Дютойт басқарған танымал Филадельфия оркестрімен бірге (2001) және т.б. 1992 жылы ол Лондонның Уэмбли аренасында толық сатылған концерт берді. Бұл Ұлыбританияда өткен ең ірі грек концерті. Бұл Джордж Даларастың жеке бастамасы болды, Кипрді қолдау және Кипр мәселесін ілгерілету мақсатында ұйымдастырылды. Концертке Ванесса Редгрейв және Жорж Мустаки де қатысты. 1994 жылы ол Нью-Джерсидегі Meadowlands Arena-да 22 000 көрермен алдында өнер көрсетті. Бұл Грециядан тыс жерлерде өткен ең ірі грек концерті. Бұл концерт те Кипрге арналды. Осы концерттен кейін ол Вашингтонға шақырылып, сенатор Эдвард Кеннедиден гуманитарлық еңбегі үшін «Кеннеди» сыйлығын алды.

Үлкен оркестрлер

Джордж Даларас – грек саяхатшысы, ерекше интерпретатор, грек музыкасының жеке ерекшеліктеріне, оның күші мен шеберлігіне, сонымен бірге оның жаһандық сапасына терең сенімді тынышсыз музыкант. Оның талмайтын ізденістері Грекияны әлемнің түкпір-түкпіріне жеткізді, ал көпұлтты модельдің өнер мәдени мұрасын өзара иеленуге негізделгендігіне сенімі оның интерпретациялық қабілеттерін әлемдегі ең танымал оркестрлердің шеберлігімен үйлестірді. Әйгілі голландтық Metropole Orchestra – Джордж Далараспен жұмыс істеген алғашқы ірі оркестр. Бұл 1995 жылы Дик Бейкердің жетекшілігімен Герод Аттикустың Odeon-ында өткен маңызды көркемдік жиын болды. Ол Микис Теодоракистің әндеріне арналған саундтректерден тұратын екі музыкалық қойылымнан құралды, бұл қойылымдар көрермендерді қозғады және әсер етті. Орындаулар тікелей жазылып, нәтижесінде EMI Classics он бес елде "GEORGE DALARAS & METROPOLE ORCHESTRA" альбомын шығарды. 1996 жылы Берлин операсында Deutsche Oper Berlin хорының сүйемелдеуімен Ариэль Рамирес Misa Criolla мессасын орындағанда, әртіс Еуропадағы ең көрнекті және ұзақ жылдар бойы жұмыс істеп келе жатқан хорлардың бірімен бірлесіп жұмыс істеді. Бұл концертке көптен күткен, себебі билеттер бұрыннан сатылып біткен, сондай-ақ күнделікті баспасөз бен опера буклеттерінде оқиға кеңінен жарияланған. Концертті негізінен классикалық репертуармен жұмыс істейтін SFB радиостанциясы тікелей эфирде таратқанын атап өткен жөн. Келесі кездесуі әлемдегі ең танымал оркестрлердің бірі – Израиль филармониясы болды. 1997 жылы оркестр Джордж Даларасты Тель-Авивтегі Манн аудиториясында екі концерт беруге шақырды. Оркестрді Илияс Вудурис басқарды. Бұл ынтымақтастық Джордж Даларастың симфониялық оркестрдің сүйемелдеуімен гректердің ең ұлы әндерін орындау арманын іске асырды. Филармонияның халықаралық деңгейде танылған интерпретациялық шеберлігі, Джордж Даларастың күшті және харизматикалық сахналық келбеті, жылдамдығы және, соңында, жанды интерпретациясы қазіргі грек музыкасының портретін ашты. Бұл музыкалық саяхат ребетико әндерінен басталып, оның үлкен хиттеріне, көрнекті грек композиторларының барлық классикасына, Жерорта теңізінің мелодияларына, сондай-ақ грек еврей сефард халқының ортағасырлық әндеріне (ладино тілінде) жетті. Бұл қойылымдардың тікелей жазылған жазбалары 1999 жылдың сәуірінде EMI Classics компаниясы "GEORGE DALARAS AND THE ISRAEL PHILHARMONIC ORCHESTRA" атты цифрлық дискіде халықаралық деңгейде жарық көрді, бұл шығарылым қызу пікір тудырды. Сонымен қатар Джордж Даларас Афина концерт залының сахнасында Армония Афинамен Коста Гавраның "Жарықпен және өліммен мәңгілік" (1994, 1995) және Александрос Мираттың жетекшілігімен Ставрос Куджиоумцистің "Адамдық ырғақтардағы періштелер әндері" (1997) шығармаларында жұмыс істеді. 1999 жылы Джордж Даларас Осипов атындағы мемлекеттік орыс халық оркестрімен бірлесіп жұмыс істеді. Бұл жоғары деңгейдегі ынтымақтастық болды, ол өзінің қарапайымдығы мен музыкалық ерекшелігімен әсер қалдырды. Мыңдаған көрермендер Джордж Даларас грек композиторларының әндерін, сондай-ақ Жерорта теңізі аймағындағы балладаларды орындаған кезде аяқ астынан қол шапалақтады. Бұл нұсқаларды әлемдегі ең танымал және ірі оркестрлердің бірі болып табылатын Осипов оркестрі керемет орындады, себебі ол симфониялық құрылымды поп және халық элементтерімен біріктіре алады. Балалайка мен домра ойнатушылардан тұратын 70 адамнан тұратын оркестрді Николай Калинин басқарды. Бұл қойылымдар Афина концерт залында, Салоникада, Патрастың көне консерваториясында, Кипрде, Лондонның Королева Елизавета залында және ақырында 2000 жылдың қарашасында Мәскеуде қойылды. 1999 жылдың қазан айында Джордж Даларас Монреальдің ескі қаласында орналасқан әйгілі Нотр-Дам базиликасында әйгілі дирижер Чарльз Дютои жетектеген Монреаль симфониялық оркестрімен кездесті. Белгілі солистерден тұратын Монреаль симфониялық оркестрі 1934 жылы құрылған және бүгінде әлемдегі ең ірі оркестрлердің бірі болып табылады. 2000 жылдың қыркүйегінде Джордж Даларас алғаш рет BBC Concert Orchestra, ең үздік британдық оркестрлердің бірімен жұмыс істеді. Олар Ник Дэвистің жетекшілігімен және әйгілі американдық джаз әншісі Джоан Фолкнердің қатысуымен үлкен оркестр үшін тамаша оркестрлеудің рециталында Герод Аттикустың Odeon театрында кездесті. Билеттер бірнеше күн бұрын сатылып кеткен концерт сол жылдың қазан айында Лондонның Корольдік фестиваль залында үлкен мектептің қатысуымен қайталанды. 2000 жылдың қазан айында Кипрде өткен төрт концерт Джордж Даларастың әйгілі Кремль Мәскеу мемлекеттік симфониялық оркестрімен жұмыс істегенін көрсетті. Бұл оқиғада тамаша орындаушы Маргарита Зорбала да қатысты. Кремль симфониялық оркестрі 70 керемет солистерден тұрады, ал оның ерекшелігі – аспаптық гармония құрылымын мінсіз техникамен және көркемдік өрнекпен біріктіру. Павел Овсяников оркестрдің көркемдік жетекшісі және дирижері, ол өзінің шығармашылық жолында бай орыс мәдени мұрасын сақтауды жаңа музыкалық идеяларды іздеумен үйлестіре білген композитор. 2000 жылдың қарашасында олар Мәскеудегі Ұлы Кремль сарайының Георгий залында тағы да кездесті. 2001 жылдың маусымында Джордж Даларас Осипов атындағы мемлекеттік орыс халық оркестрімен Николай Калининнің жетекшілігімен тағы да жұмыс істеді. Бұл оқиға Дельфиде өтті және бірінші әлемдік босқындар күнінің тойлануына және Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар ісі жөніндегі комиссариатының құрылғанына 50 жыл толуына арналған іс-шаралар тізіміне енген бірегей концерт болды. Концертте белгілі американдық әнші Жоселин Б. Смит қатысқан, әндер тізіміне әлемдегі ең танымал босқындардың бірі саналатын Микис Теодоракистің әндері енді. 2001 жылдың тамызында Джордж Даларас Саратага классикалық музыка фестиваліне қатысу арқылы әйгілі Филадельфия оркестрімен, Чарльз Дютои жетекшілігімен алғаш рет жұмыс істеді, олар екі жыл бұрын Монреальдегі Нотр-Дам базиликасында кездескен еді. Аталған фестиваль әлемдегі ең танымал классикалық музыка фестивальдерінің бірі болып табылады, ол әр жазда Саратага Спрингс, Нью-Йорк штатында ұйымдастырылады. Грек әртісі алғаш рет оған қатысты. 2001 жылдың қыркүйегінде ол 90 музыканттан тұратын Армония Афина оркестрімен және Fons Musicalis хорымен Герод Аттикустың Odeon-ында Эмма Шаплиннің сүйемелдеуімен жұмыс істеді. 2002 жылдың соңы мен 2003 жылдың басында Джордж Даларас Кипр симфониялық оркестрімен жұмыс істеді. Бірге олар Лондон, Копенгаген және Париж қалаларында Еуропаның мәдени бейнесін ілгерілету мақсатында үш концерт қойды, бұл Кипрдің Еуропалық Одаққа жақын арада кіруіне байланысты болды. 2004 жылдың тамызында Джордж Даларас "30-40 параллель – Жерорта теңізіне музыкалық саяхат" атты екі концерттік бағдарламаны Герод Аттикустың Odeon-ында Дульсе Понтес, Стефанос Корколис, Эдди Наполи, Мира Авад, Макарена Жиральдес Лосада, Маркос Хименес Антонио және Compania Flamenca "Ronda Al Alba", Халил Мустафа және Мехмет Мустафа сияқты арнайы қонақтармен қойды. Әртістерге Loukas Karitinos жетекшілігімен танымал оркестр және ERT Ұлттық симфониялық оркестрі сүйемелдеді. 2005 жылдың мамырында Джордж Даларас пен Дульсе Понтес екі бірегей концерт...

Ынтымақтастық және стильдер

1960 жылдан бері Джордж Даларас грек музыкасының сан алуан стильдерін (мысалы, ребетико, лайко, латын, поп), Израиль және араб музыкасын, сондай-ақ діни музыканы орындап келеді. Ол Микис Теодоракис, Ставрос Куйюмцис, Манос Лоизос, Апостолос Калдарас, Ставрос Харакос, Манос Хаджидакис және Христос Николопулос сияқты көптеген қазіргі грек композиторларымен ынтымақтастық жасады. Сонымен қатар, ол жас Арети Кетимені тауып, оның алғашқы альбомын жариялап, қолдау көрсетті. Әншілік мансабымен қатар, Даларас талантты музыкант ретінде танылады, өйткені ол гитара, бузуки, баглама, цзурас және ути сияқты грек халық тобының көптеген ішекті аспаптарын табыспен орындайды. Ол Аль Ди Меола және Пако де Лусия сияқты музыканттармен бірге сахнада болды. Даларастың маңызды жобаларының бірі – британдық әнші Стингпен бірлесіп жұмыс істеу, олар Стингтің "Mad About You" әнін дуэт ретінде орындады. Ол Pyx Lax, Брюс Спрингстин, Jethro Tull, Йехуда Поликер, Эмма Шапплин, Горан Брегович, Апостолис Антимос, Дульсе Понтес, Андриана Бабали және тағы да басқалармен де ынтымақтастықта жұмыс істеді. 2006 жылы Даларас Минос EMI лейблінен Universal Music Greece лейбліне көшті, осылайша шамамен 40 жылдық ынтымақтастық аяқталды. 2000 жылы Даларас Смирнеико (Смирнадан) және Ребетико әндеріне маманданған жаңа жергілікті оркестрді тапты. Оркестрдің аты "Εστουδιαντίνα Νέας Ιωνίας" (Estoudiantina Neas Ionias) деп аталды және ол Волос қаласына жақын орналасқан Неа-Иониядан шыққан. Даларас Estoudiantina оркестрін танымал етуге және грек халқына жариялауға көмектесті. Осыдан кейін Estoudiantina Грекиядағы ең маңызды және танымал оркестрлердің біріне айналды. Қазір Estoudiantina репертуарында заманауи грек, грек лайкосы және Жерорта теңізі музыкасы да бар.

Ерте мансап

Даларастың "Προσμονή" (Prosmoni, "күту") атты алғашқы әні 1967 жылы жазылған. Сингл ешқашан танымалдыққа ие болған жоқ, тіпті ол жарыққа шыққан жоқ деуге болады. Даларас студияға кіру үшін де күресті, себебі оның студиялық мансабының басталған күні грек әскери хунтасы Афина көшелерін басып алды, ал жолдар танктермен толы болды. Қонақ әнші ретінде түрлі жазбаларға қатысқаннан кейін, 1969 жылдың басында оның тұңғыш альбомы жарық көрді, бұл альбом Minos лейблінде шықты. Жазбаға Ставрос Куйомцистің көптеген шығармалары енді, ол Далараның музыкалық жетістікке жетуіне алғашқы жылдары зор көмек көрсетті. Даларас түрлі сұхбаттарында Куйомциске ризашылық білдірді, оның алғашқы әндерін осы композитор жазғандықтан, ол әнші бола алды. Композитор 2005 жылғы наурызда жүрек талмасынан қайтыс болғанға дейін Куйомциспен достық қарым-қатынасы сақталды. Альбомдағы ең танымал хит – "Που 'ναι τα χρόνια" (Pou 'ne ta chronia, "Жылдар қайда? ") әні бүгінгі күнге дейін орындалып келеді және Далараның бай репертуарындағы маңызды туынды саналады. 1970 жылы "Να 'τανε το 21" (Na 'tane to ikosi ena, "Егер 1821 жыл болса", грек Тәуелсіздік соғысына сілтеме) альбомын шығарды. Бұл альбом оның тұңғыш альбомынан гөрі бірден табысқа ие болды және "Na 'tane to 21'", "Κάπου νυχτώνει" ("Kapou nichtoni", Түн сытырғанда) және "Pou 'ne ta chronia" әнінің инструменталды нұсқасы сияқты хиттерді қамтыды. Альбом толығымен Ставрос Куйомцистің шығармаларынан тұрды. Әндер көбінесе қайта жөнделген нұсқалар болды, бұл 60-шы жылдардың соңында жаңа грек әншілері үшін қалыпты жағдай еді. Алайда, олардың алғашқы шығарылымдарындағы (көпшілігі LYRA лейблінде, ол кішкентай болғанымен ерекше) барлық әндер табысқа ие болған жоқ, және көп жағдайда, тіпті қазір де Грекиядағы көптеген адамдар Далара әндерінің түпнұсқа екенін, ал емес кавер екенін сенеді.

Бірінші алтын альбом

1972 жылы Даларас әнші Харис Алексиумен бірге грек музыка индустриясында үлкен жетістікке қол жеткізді, олардың "Μικρά Ασία" (Микра Азия, Кіші Азия) альбомы алтын статусқа ие болды – оның алғашқы альбомы осылай танылды. Әндерді 50-ші және 60-шы жылдары грек музыкасының лаико сахнасындағы маңызды тұлға болған, содан кейін грек музыкасының саяси күресіне араласқан Апостолос Калдарас жазған. Даларас пен Алексиу бірден танымал болды. Бұл LP жақында Minos EMI арқылы CD және лимиттік LP форматтарында қайта басылды. 1973 жылы "Mikra Asia" альбомынан кейін "Βυζαντινός Εσπερινός" (Византинос Эсперинос, Византиялық кешкі құлшылық) альбомы жарық көрді. Альбомда Даларас пен Харис Алексиу тағы да бірге орындады, музыкасын Апостолос Калдарас жазды, ал сөздерін Даларастың алғашқы ресми жазбасын жазған, жаңадан көзге түскен Лефтерис Пападопулос жазды. Бұл Даларас пен Апостолос Калдарас студияда жұмыс істеген соңғы рет болды, бірақ олар тікелей эфирде бірлесіп жұмыс істеді. "Mikra Asia" альбомынан айырмашылығы, "Vizantinos Esperinos" үлкен сатылым көрсетпеді және Даларас әндерінің репертуарында көбінесе ұмытылған күйде қалды.

Ребетико қайта жаңғыру

Бірнеше ЛП-ден кейін және Куйюмцис, Калдарас, Манос Лоизос, Микис Теодоракис және басқалармен бірлесіп жұмыс істегеннен кейін, Даларас 1975 жылы жарық көрген "50 Χρόνια Ρεμπέτικο Τραγούδι" (Peninta Chronia Rebetiko Tragoudi, 50 жыл ребетико әндері) атты қос ЛП-де ребетико әндерінің өзінің орындауларын шығаруды шешті. Мәтіндері жұмсартуға қарамастан, жазба бірден сәтті болды. Дегенмен, осының нәтижесінде грек музыкасында жаңа қозғалыс басталды, және бұрын ұмытылған ребеттер 30-40 жылдан кейін алғаш рет сахнада өнер көрсетуге мүмкіндік алды. Ол бұл жұмысты 1980 жылы "Ρεμπέτικα της Κατοχής" (Rebetika tis Katohis, Окупация кезеңінің ребетико әндері) атты ЛП-мен жалғастырды, ол 1930 жылдары естілген түпнұсқа ребетиконың рухына жақын, күшті әрі шынайы туынды болды. Бірақ, тағы да есірткі туралы тізімдер алынып тасталды және тек кездейсоқ айтылды. Бұрынғы қос ЛП-ден өзгеше, бұл альбомда Баянтерас және Геницарис сияқты түпнұсқа музыканттар қатысты.

Халықаралық православие жастар конференциясының дау-дамайлары

Даларас 2007 жылдың 11-15 шілдесінде Стамбулда өткен екінші Халықаралық православиелік жастар конференциясының жабылу кешінде концерт беруі жоспарланған еді. Константинопольдің Экуменикалық Патриархаты ұйымдастырған бұл шара түрік баспасөзінің және түрік ұлтшыл саясаткерлерінің наразылығын туғызды, олар Стамбул әкімдігіне концертке берілген лицензияны қайтарып алу туралы шағымдарын жолдады. Нәтижесінде, түрік әкімдігі концертті күрт тоқтатты, себебі елдің Археологиялық қызметі жоспарланған орын – 15 ғасырлық Румелихисар қамалын пайдалануға рұқсат бермеді. Бұл орын бұрын халықаралық театр және би фестивальдері үшін қолданылған, бірақ Археологиялық қызмет оны пайдалануға тыйым салғаннан кейін тоқтатылған еді. Концерттің соңғы сәтте тоқтатылуы көрші Грекияда кеңінен жарияланып, сынға ұшырады.

Жеке өмір

Даларас Джордж Далалас есімдерімен дүниеге келді, ол рембетико әншісі Лукас Далаластың ұлы. Кейіннен ол өзінің есімін Даларас деп өзгертіп алды. 1983 жылдан бері Даларас Анна Рагусиге үйленген, ол сонымен қатар оның менеджері және 2009 және 2011 жылдары ПАСОК үкіметінде қызмет еткен бұрынғы саясаткер. Олардың Джорджанна есімді бір қызы бар. Даларас музыкалық аспаптарды жинаумен айналысады, ал бос уақытында балық аулауға және мотоциклімен саяхаттауға шығады, ол автоспорт жанкүйері.