Кіріспе

Канадалық журналистер еркін пікір білдіру үшін (CJFE) – канадалық журналистер мен сөз бостандығын жақтаушылар қолдаған Канадалық үкіметтік емес ұйым. Ұйымның мақсаты – журналистердің құқықтарын қорғау және әлем жүзінде баспасөз бостандығын дамытуға үлес қосу. CJFE бұл құқықтар журналистерге ғана тән емес екенін мойындайды және Канадада және әлемде сөз бостандығының жалпы мақсатын белсенді түрде қолдайды және қорғайды.

Тарих

CJFE 1981 жылы құрылды және бастапқыда Тергеуші журналистика орталығының (CIJ) (қазіргі Канадалық журналистер қауымдастығы) Латын Америка комитеті ретінде жұмыс істеді. 1984 жылы ұйымның атауы Канадалық журналистерді қорғау комитеті болып өзгертілді. 1998 жылы ол "Канадалық журналистер еркін тіл білдіру үшін" деп аталды. Орталықтың көптеген мүшелері 1980 жылдардың басында Латын Америкасында жұмыс істейтін журналистердің өміріне қауіп төндіретін жағдайларға қатты ойынды. 1979 жылдан 1981 жылға дейін аймақтағы қауіпсіздік күштерінің қамауында 150-ге жуық журналист өлтірілді немесе жоғалып кетті. Оңтүстік әріптестеріне қарсы осы зорлық-зомбылыққа ден қойып, CIJ Латын Америкасының барлық аймағында БАҚ қызметкерлерін ұрлау, азаптау және өлтіруге қарсы науқан жүргізу үшін арнайы комитет құруға келісті. Осылайша CIJ Латын Америка комитеті құрылды. Торонто, Монреаль, Виннипег, Ванкувер және Оттава сияқты бірнеше қалада жұмыс топтары құрылды. Әрбір орталық аймақтағы әртүрлі елдердегі сөз бостандығын бұзу туралы ақпаратты сақтап, шабуылдар туралы хабарларға жылдам ден қою үшін "Қызыл ескерту" желісін құрды. Бірнеше жылдан кейін ұйым өз атын Канадалық журналистерді қорғау комитеті деп өзгертті және осымен әлемнің басқа бөліктерінде де жұмыс істей бастады. Тағы бір атау өзгертілді – бұл жолы ұйымның кеңейтілген сөз бостандығы мандатын және Канада мен халықаралық деңгейде CJFE қызметінің айтарлықтай кеңеюін көрсету үшін. CJFE-нің басты қызметтерінің бірі – Халықаралық сөз бостандығы алмасуын (IFEX) басқару, бұл әлемдегі сөз бостандығын бұзуды қадағалайтын және сөз бостандығы құқығын пайдаланғаны үшін қудаланған журналистерді, жазушыларды және басқаларын қорғайтын 80-нен астам үкіметтік емес ұйымдардың жаһандық желісі.

Марапаттар

1998 жылы тағайындалған CJFE Халықаралық баспасөз бостандығы сыйлығы Канададағы ұйымның баспасөз бостандығын насихаттау іс-шараларының ең танымал іс-шарасына айналды. Гала-кеш Канада мен әлемнің ең белгілі медиа өкілдерін өз жұмысы үшін қуғынға ұшыраған әріптестерін құрметтеу үшін біріктіреді. Жыл сайын екі сыйлық жаңалықтарды беру үшін үлкен қиындықтарды жеңіп өткен шетелдік журналистерге табыс етіледі. Бұрынғы сыйлық иегерлері: тунистік журналист және адам құқықтары белсендісі Сихем Бенседрин, канадалық фотограф Захра Каземи, қазақстандық журналист Лира Байсетова және ирандық журналист Акбар Ганжи. CJFE үш басқа сыйлықты да тартады: Тара Сингх Хайер баспасөз бостандығы сыйлығы, Vox Libera сыйлығы және Адалдық сыйлығы. Тара Сингх Хайер атындағы баспасөз бостандығы сыйлығы осы елде немесе басқа жерде баспасөз бостандығы қағидасын нығайтуға және ілгерілетуге маңызды үлес қосқан канадалық журналисті марапаттайды. Бұл сыйлық 1998 жылдың қараша айында қаза тапқан Ванкувердегі «Индо-Канадиан Таймс» газетінің редакторы және журналисі Тара Сингх Хайердің құрметіне тағайындалған. Vox Libera сыйлығы сөз бостандығы қағидаларына ерекше берілгендігін көрсеткен және отандық немесе шетелдік деңгейде сол қағидаларға маңызды және тұрақты үлес қосқан журналист емес адамға беріледі. Адалдық сыйлығы «құпия ақпаратты жариялаушылардың» құқықтарын қорғау қажеттілігін мойындау және олар туралы хабардарлықты арттыру мақсатында әзірленді. Бұл сыйлық жеке пайданы ойламастан, қоғамдық мүддеде батыл әрекет еткен, соның салдарынан мансабына, көрінеуіне немесе жеке бостандығына қауіп төнген адамдарға табыс етіледі.

Қауіп шеккен журналистер қоры

CJFE демократияны, адам құқықтарын, әділдікті және сөз бостандығын қорғау үшін жұмыс істейтін журналистердің игілігі үшін "Журналистерді қолдау қорын" басқарады. Қордың басты мақсаты – сөз бостандығы мен журналистиканы ынталандыру, сондай-ақ өмірі мен қауіпсіздігіне қауіп төнген журналистерге гуманитарлық көмек көрсету. Қор, өміріне қауіп төнген немесе сөз бостандығы шектелген журналистер мен олардың отбасыларына қаржылық көмек береді. Қаржыландырылатын шығындарға түрмеге қамау немесе физикалық зорлық-зомбылық салдарынан туындаған медициналық шығындар, журналистік қызметінен туындаған сот шығындары, сондай-ақ журналистер мен олардың отбасыларын қуғын-сүргіннен қашып құтылуға көмектесетін шұғыл жол шығындары жатады. Мысал ретінде, "Журналистерді қолдау қоры" Кенияға қашқан үш эфиопиялық журналистке, оқтан жарақат алғаннан кейін газетін шығару үшін қаржыға мұқтаж болған тай журналисіне, сондай-ақ үкіметтің бұйрығымен ұрланған деген күдікпен жоғалып кеткен белорус журналисінің әйелі мен баласына шұғыл көмек көрсеткен.