Кіріспе
Колорадо штатындағы қала, АҚШ. Эстес-парк – Колорадо штатының Лаример округінде орналасқан қала. 1850 жылдары арапахо тайпасы жаз айларын Мэри көлінің маңында лагерь құрып өткізген, онда олардың тас ошақтары, шатыр тіректері мен би орындарының іздері әлі де көрінеді. Олар соғысқа қажетті қауырсын алу үшін Лонгс-Пик шыңына бүркіт тұзақтарын орнатқандарын еске алады. Олар аңғарға баратын және қайтатын жолдарын жақсы білген, жолдар мен маңызды жерлерге ат қойған. Бұқа тұзақтарының орнын көрсетіп, етті аңғардан шығару үшін итті пайдалануды сипаттаған. Олардың естеліктерінде 1850 жылдары апаштармен болған шайқас және бигхорн қойларын аулауға келген юта тайпасымен болған қақтығыстар бар, сондықтан осы үш тайпа да аңғардың мүмкіндіктерін пайдаланған. Ақтар 1850 жылдарға дейін Эстес-парк аңғарына аң аулаушылар ретінде келген болуы мүмкін, бірақ ұзақ тұрмаған. Қаланың аты Миссури штатында туған Джоэл Эстестің есімімен аталады, ол 1859 жылы осы қауымдастықты құрған. Эстес 1863 жылы отбасымен бірге осы жерге көшіп келген. Эстеске алғашқы болып келгендердің бірі газет редакторы Уильям Байерс болды, ол 1864 жылы Лонгс-Пикке көтерілу әрекеті туралы жазып, осы аймақты табиғаты табиғи қалған жабайы жер деп жариялады. Гриф Эванс және оның отбасы 1867 жылы Эстес-паркке бұрынғы Эстес ранчосын күзету үшін келді. Ол туризмнің әлеуетін байқап, саяхатшыларға арналған шатырлар салуға кірісті. Ол Эстес-парктегі шаруалар ранчосына айналды, онда аң аулау, балық аулау және тау шаруаларына нұсқаушылар жұмыс істеді. Изабелла Берд 1873 жылы келген кезде Эванстың тоғыз қонағы болды. Дунравеннің 4-ші графы және Маунт-Эрл, жас ағылшын-ирланд аристократы, 1872 жылдың желтоқсан айының соңында Техас Джек Омохундроның жетекшілігімен келді, кейіннен көптеген сапарлар жасады және осы аңғарды жеке аңшылық қорығы ретінде иеленуге шешім қабылдады. Лорд Дунравеннің "жерді басып алуы" сәтті болмады, бірақ ол тактикасын өзгерткенше 6000 акр жерді басқарды және 1911 жылы өртенген Эстес-парк қонақ үйі деген аймақтың алғашқы курортын ашты. Англикандық пастордың қызы Изабелла Берд Колорадоға құрлық арқылы келді, ол жерден атты қарызға алып, Роки тауларын танымал экскурсовод Джеймс Нюгентпен, "Роки тау Джим" деп белгілі болғанмен, зерттеуге аттанды. Ол "Роки тауларындағы әйелдің өмірі" атты естеліктер жинағын жазды, онда Лонгс-Пикке көтерілуі туралы, тік беткейлерде "тауар қамыты сияқты" сүйреліп көтерілуі туралы баяндалған. 1874 жылдың 19 маусымында Роки Маунтин Джим мен көрші Гриф Эванс (жоғарыда аталған) арасында дау болды. Бұрынғы арандатушылықтарынан туған Нюгент пен Эванс бір-бірін жек көріп, туристерге экскурсия өткізуде бәсекелес болды. Дау-дамай күшейіп, Эванс Джимнің басына мылтығынан оқ атты. Эванс содан кейін Форт-Коллинске барып, Нюгентке қарсы шабуыл жасау туралы айып тақты, бірақ Джим Нюгент 1874 жылдың 9 қыркүйегінде оқтан алған жарақатынан қайтыс болғандықтан, ол тұтқындалып, бірінші дәрежелі кісі өлтіруден сотталды. Эванс сотқа тартылды, бірақ атысқа куәгерлер болмағандықтан іс тез арада тоқтатылды. 1875 жылдың 9 тамызында Ловленд соты Эвансты іс бойынша барлық айыптаулардан босатты. Уильям Генри Джексон 1873 жылы Эстес-паркті суретке түсірді. Алекс пен Клара (Хини) Макгрегор көп ұзамай келіп, Лампи Ридждің етегінде қоныстанды. Макгрегор ранчосы тарихи ескерткіш ретінде сақталған. 1874 жылы Макгрегор Колорадо штатының Лайонс қаласынан Эстес-паркке дейінгі жаңа ақылы жол салу үшін компания құрды. Бұл жол қазіргі 36-шы АҚШ тас жолының бөлігі болып табылады. Алайда бұған дейін бұл "жол" тек жүк таситын аттар жүретін жол болған. Жақсартылған жол Эстес-паркке келушілердің санын арттырды, олардың кейбіреулері тұрақты тұрғындарға айналып, саяхатшылардың саны артып келе жатқанда жаңа қонақ үйлер салды. 1884 жылы Енос Миллс (1870-1922) Канзастан шығып, туысы Елкана Лэмб тұратын Эстес-паркке келді. Бұл қадам Эстес-парк үшін маңызды болды, өйткені Миллс 1909 жылдан кейін өмірін Колорадоның шамамен мың шаршы миліне жуығын Роки таулары ұлттық паркі ретінде сақтауға арнаған табиғатты зерттеуші және табиғатты қорғаушы болды. Ол сәттілікке қол жеткізді және парк 1915 жылы ашылды. Енос Миллстің кіші інісі Джо Миллс (1880-1935) 1889 жылы Эстес-паркке келді. Ол "Бейлер өмірі" журналына жастық шағындағы оқиғалары туралы мақалалар жазды, олар кейін кітап болып жарық көрді. Бірнеше жыл колледждің спорттық жаттықтырушысы болғаннан кейін, ол әйелімен бірге Эстес-паркке оралып, Проспект тауының солтүстік жағында, ауылға қарап тұрған "The Crags" атты қонақ үй салды. Олар жазда осы бизнесті жүргізіп, қыста Университеттегі жаттықтырушылық қызметін жалғастырды. Көптеген алғашқы келушілер Эстес-паркке денсаулығын жақсарту үшін келді. Роки тауларының батысы әсіресе өкпе ауруларымен ауырғандарды тартты, ал Эстес-парктегі кейбір курорттар оларға арналған, олардың күтімі үшін штаттық дәрігерлерді ұсынды.
Estes Park ('/ɛ//s//t//ɪ//s/) is a statutory town in Larimer County, Colorado, United States. In the 1850s, the Arapaho had spent summers camped around Mary's Lake, where their rock fireplaces, tipi sites, and dance rings were still visible. They also recalled building eagle traps atop Longs Peak to get the war feathers coveted by all tribes. They remembered their routes to and from the valley in detail, naming trails and landmarks. They pointed out the site of their buffalo trap, and described the use of dogs to pack meat out of the valley. Their recollections included a battle with Apaches in the 1850s, and fights with Utes who came to the area to hunt bighorn sheep, so all three of those tribes used the valley's resources. Whites probably came into the Estes Park valley before the 1850s as trappers, but did not stay long. The town is named after Missouri native Joel Estes, who founded the community in 1859. Estes moved his family there in 1863. One of Estes' early visitors was William Byers, a newspaper editor who wrote of his attempted ascent of Longs Peak in 1864, publicizing the area as a pristine wilderness. Griff Evans and his family came to Estes Park in 1867 to act as caretakers for the former Estes ranch. Recognizing the potential for tourism, he began building cabins to accommodate travelers. It became a dude ranch in Estes Park, with guides for hunting, fishing, and mountaineering; when Isabella Bird arrived in 1873, Evans already had nine men and women as guests. The 4th Earl of Dunraven and Mount Earl, a young Anglo Irish peer, arrived in late December 1872 under the guidance of Texas Jack Omohundro, subsequently made numerous visits, and decided to take over the valley for his own private hunting preserve. Lord Dunraven's 'land grab' didn't work, but he controlled 6,000 acres before he changed tactics and opened the area's first resort, the Estes Park Hotel, which was destroyed by fire in 1911. Bird, the daughter of an Anglican minister, came overland to Colorado, where she borrowed a horse and set out to explore the Rocky Mountains with a guide, the notorious James Nugent, aka 'Rocky Mountain Jim'. She wrote A Lady's Life in the Rocky Mountains, a memoir of their travels, including the breathtaking ascent of Longs Peak, where she was literally hauled up the steep pitches "like a bale of goods." On June 19, 1874, Rocky Mountain Jim and neighbor Griff Evans (see above) had an argument. Having had bitter history with each other, Nugent and Evans hated each other and were deep personal rivals when it came to tour guiding tourists. The argument escalated until Evans blasted Jim in the head with his rifle shotgun. Evans then traveled to Fort Collins to file an assault charge against Nugent, but he was arrested and tried for first degree murder when Jim Nugent died on September 9, 1874, of the bullet wound. Evans was put on trial, but the case was soon dismissed due to the lack of witnesses to the shooting. On August 9, 1875, the Loveland court house acquitted Evans of any charges in the case. William Henry Jackson photographed Estes Park in 1873. Alex and Clara (Heeney) MacGregor arrived soon after and homesteaded at the foot of Lumpy Ridge. The MacGregor Ranch has been preserved as a historic site. In 1874, MacGregor incorporated a company to build a new toll road from Lyons, Colorado, to Estes Park. The road became what is today U. S. Highway 36. Before that time, however, the "road" was only a trail fit for pack horses. The improved road brought more visitors into Estes Park; some of them became full time residents and built new hotels to accommodate the growing number of travelers. In 1884, Enos Mills (1870 1922) left Kansas and came to Estes Park, where his relative Elkanah Lamb lived. That move proved significant for Estes Park because Mills became a naturalist and conservationist who devoted his life after 1909 to preserving nearly a thousand square miles of Colorado as Rocky Mountain National Park. He succeeded and the park was dedicated in 1915. Enos Mills' younger brother Joe Mills (1880 1935) came to Estes Park in 1889. He wrote a series of articles about his youthful experiences for Boys Life which were later published as a book. After some years as a college athletics coach, he and his wife returned to Estes Park and built a hotel called The Crags on the north side of Prospect Mountain, overlooking the village. They ran that business in the summer while he continued his coaching career in winters at University of Colorado in Boulder. Many early visitors came to Estes Park in search of better health. The Rocky Mountain West especially attracted those with pulmonary diseases, and in Estes Park some resorts catered to them, providing staff physicians for their care.
Жақында болған тарих
1903 жылы Лоулендтен Биг Томпсон өзенінің шатқалы арқылы Эстес-паркіне жаңа жол салынды, бұл аңғарға қолжетімділікті арттырды. 1907 жылы үш Лоуленд тұрғыны Лоулендтен Эстес-паркіне дейін бес жолаушыға арналған «Стэнли Бумен» автокөліктерімен алғашқы автокезеңдік желіні құрды. Келесі жылы Стэнли мырза тоғыз жолаушыға арналған бумен автобустар жасап, Лион мен Эстес-парк арасында автобус қатынасын ашты. 1912 жылы Эстес-паркте жергілікті қонақүйлер мен басқа да кәсіпорындарға жарнама жасаған маусымдық «Эстес-парк жолы» газеті пайда болды. 1921 жылы ол жыл бойына апта сайын шығатын газетке айналды. 1949 жылы Олимп бөгеті аяқталып, Эстес көлі құрылды, бұл қаланың ауыз суының негізгі көзіне айналды. 1914 жылы Кэтрин Гарретсон (1877-1963) Лонгс-Пик тауының етегіндегі жерді иеленген кезде, аймақта әлі де жерлерге қоныстану жалғасты. Ол үй салып, «Үлкен сұлу шайханасы» деген атаумен кәсіп бастады. 1915 жылы ол жер иелігін ресімдеп, сол жылдардағы естеліктерін қалдырды. 1916 жылы Эстес-парк әйелдер клубы Эстес аңғары кітапханасын құрды. Кітапхана бастапқыда ескі мектеп ғимаратының бір бөлігі болды және тек 262 баспа нұсқасын қамтыды. Эстес-парк сонымен қатар Американың несиелік одақтары тарихындағы маңызды оқиға – Кредиттік одақтар ұлттық қауымдастығының құрылған жері болды. 1992 жылы қазіргі американдық милиция қозғалысының өкілдері Эстес-паркте үш күндік «Роки Маунтин Рендевус» жиынына қатысты, онда «оқ-дәрі, федералды үкіметке қарсылық және ақ нәсілділердің басымдығы» тақырыптары талқыланды.
1982 жылғы су тасқыны
1982 жылы шілдеде қала Лаун көлінің бөгетінің күйреуінен туындаған су тасқынынан қатты зардап шекті, бұл "жылдар бойы жөнделмей, ескере берілмегеннен" болды. Су тасқынының аллювиалды конусы әлі де Фолл-Ривер жолынан көрініп тұр. Су тасқынынан кейін қаланың орталық бөлігі кеңінен жаңартылды, сондай-ақ Элкхорн даңғылы мен Үлкен Томпсон өзені арасына жағалау серуендеу жолы салынды.
2013 жылғы су тасқыны
Қалаға апаратын маңызды бағыттар – 36 және 34 АҚШ тас жолдары қирап қалды. Естер Паркінің жүздеген тұрғыны Балық шатқалы жолының бір бөлігінің және Балық шатқалы арқылы салынған тоғыз көпірдің қирауынан оқшауланды. Зақымдалған кәріз құбырлары өзенге және Үлкен Томпсон өзеніне тазаланбаған ағынды суды төкті.
Демография
1900 жылдың тамызында Эстес-паркте 63 үй шаруашылығында 218 адам тұрды. Олардың көпшілігі (73) Колорадо штатында туған. Он сегіз адам басқа елдерде дүниеге келген: Канада (4), Англия (4), Германия (4), Финляндия (3), ал Нидерланды, Шотландия және Ирландиядан бір-бір адам. Сексен адам орталық батыс штаттарында, ал отыз адам солтүстік-шығыс штаттарында туған. 2010 жылғы халық санауы бойынша Эстес-парк қаласында 5 858 адам, 2 796 үй шаруашылығы және 1 565 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 4 107 тұрғынжай, орташа тығыздығы – . Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 91,0% ақ нәсілді, 0,3% афроамерикалық, 0,5% американдық индейлер, 1,2% азиялық, 2% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 5,5% басқа нәсілдер және 1,4% екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Халықтың 14% -ы испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 2 541 үй шаруашылығының 20,5% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 52,3% -ы бірге тұратын жұбайлар, 6,6% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 38,4% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 31,0% -ы жеке адамдардан тұрады, ал 9,7% -ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,11 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,61 адамды құрайды. Қала тұрғындарының жас ерекшеліктері: 17,6% -ы 18 жасқа дейінгілер, 5,8% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 26,6% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 29,4% -ы 45-64 жас аралығындағылар және 20,7% -ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 45 жасқа тең. Әр 100 әйелге 92,2 еркек шамасында. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 90,7 еркек шамасында. Қала тұрғындарының үй шаруашылығының орташа табысы 43 262 доллар, ал отбасының орташа табысы 55 667 долларды құрайды. Ер адамдардың орташа табысы 31 573 доллар, ал әйелдердің 20 767 долларды құрайды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 30 499 доллар. Отбасылардың 3,2% және халықтың 4,5% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 4,6% және 65 жастан асқандардың 0,8% кедейлікте өмір сүреді.
Өнер және мәдениет
Эстес паркінің шетінде 1909 жылы салынған Стэнли қонақ үйі орналасқан. Эдвард дәуірінің сән-салтанатының үлгісі саналатын бұл ғимаратқа Стивен Кинг қонақ болып, оның «Жарқын» романының оқиға орынын ойын-сауық паркінен Стэнли қонақ үйінің үлгісіндегі, «Overlook» қонақ үйіне өзгертуіне ықпал еткен. Қала шетіндегі Олимп бөгеті Эстес көлін құрайды, бұл көлде қайықпен жүзуге және Эстес паркінде жүзуге болады. Көл жағасында бірнеше қонақ үй орналасқан. Жыл сайын шамамен 3-4 миллион турист Рокки-Маунтин ұлттық паркін басып өтеді, ал 2021 жылы 4,4 миллион турист келді; көпшілігі Эстес паркін негізгі орны ретінде пайдаланады. Көктем және күз мезгілдерінде вапитилер ұлттық парке қарай және одан кері көшіп бара жатып қаладан өтеді.
Көлік
Trail Ridge Road, АҚШ-тағы үздіксіз жалғасқан ең биік тас жол, Эстес паркінен батысқа қарай Роки таулары ұлттық паркі арқылы өтіп, континенттік суайырықтан Гранд-Лейкке дейін созылады.
Қоғамдық көліктер
Эстес Парк қаласына қызмет көрсететін басты әуежай – Денвер халықаралық әуежайы, ол оңтүстік-шығысқа қарай 75 миль қашықтықта орналасқан. Әуежай мен Эстес Парк арасында жергілікті тасымалдаушылар көлік қызметін ұсынады. Эстес Парк қаласы жаз айларында тегін шаттл қызметін іске қосады.
Автомобиль жолдары
US 34 – Колорадо штатының Гранби қаласынан Иллинойс штатының Бервин қаласына дейінгі шығыс-батыс тас жолы. Колорадода ол Эстес паркін Лавленд, 25-ші және 76-шы тас жолдармен, сондай-ақ Грили қаласымен байланыстырады. US 36 жақын орналасқан Роки таулары ұлттық паркінен басталып, Огайо штатының Уриксвилл қаласына дейін Канзас, Миссури, Иллинойс және Индиана штаттары арқылы өтеді. Ол Эстес паркін Боулдермен және Денвердің жанындағы 25-ші және 76-шы тас жолдармен байланыстырады. 7-ші мемлекеттік тас жол Эстес паркіндегі US 36 және N St. Vrain даңғылының қиылысынан басталып, Боулдер, Лафайетт және Брайтон қалаларына дейін созылады. Оның солтүстік-батыс бөлігі Пик-ту-Пик көрмелі тас жолының бір бөлігі болып табылады.
Танымал мәдениетте
Эстес-парк Николас Сансбери Смиттің «Трекерлер» романдары сериясының оқиғасы болған жер. Стенли қонақ үйі Стивен Кингті «Тілсіздік» романын жазуға шабыттандырды. Ол 1973 жылы әйелі Табитамен бір түнгі демалыс үшін қонақ үйге келді. 1994 жылғы «Есіл және ақымақ» фильмінде Гарри мен Ллойд тұратын сәнді «Данбери қонақ үйі» – бұл Колорадо штатындағы Эстес-парктегі Стенли қонақ үйі.
Бауырлас қала
Эстес-Парк қаласының ресми бауырлас қаласы – Монтеверде, Коста-Рика.