Кіріспе
Басты Лига Бейсболдағы ойыншыларды іріктеу процесі
5-ші ереже бойынша таңдау қалай жұмыс істейді
how the Rule 5 draft works
5-ші ереже бойынша таңдау – бұл Басты Лига Бейсбол (MLB) ойыншыларын іріктеу, ол жыл сайын желтоқсан айында бас менеджерлердің жылдық қысқы жиынында өтеді. 5-ші ереже бойынша таңдаудың мақсаты – командалардың кіші лигадағы филиалдарына тым көп жас ойыншыларды жинап алуына кедеру келтіру, ал басқа ұйымдар оларды үлкен лигаларда ойнатуға дайын болғанда. 5-ші ереже бойынша таңдау, Ресми Кәсіби Бейсбол Ережелер Кітабындағы орнымен аталған. 4-ші ереже бойынша таңдау – көбінесе «бірінші жылдық ойыншы таңдауы», «әуесқой таңдауы» немесе жай ғана «MLB таңдауы» деп белгілі. Бұл командалардың жоғары мектеп және колледж студенттерін іріктеуге арналған ерекше процесс және жыл сайын шілде айында өтеді. 5-ші ереже бойынша таңдау 1920 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді. 2021 жылғы MLB локауты 5-ші ереже бойынша таңдаудың Басты Лига кезеңін кейінге жылдыруға әкелді, бірақ Кіші Лига кезеңі жоспарланғандай өтті.
Тарих
MLB ойыншыларының ауысулары "Кәсіби бейсболдың ресми ережелер кітабы" бойынша жүзеге асырылады, оның ішінде 5-ші ереже "Жылдық ойыншы таңдауын" регламенттейді.
Сипаттама
Командаларды іріктеу тәртібі әр команданың алдыңғы тұрақты маусымдағы жеңіс-жеңіліс көрсеткішіне негізделеді, әр раунд ең нашар көрсеткішті командадан басталып, ең жақсы көрсеткішті командаға қарай жалғасады. Командалар өз таңдауымен кез келген ойыншыны іріктемей, келесі командаға өтуге құқылы. 5-қағида бойынша іріктелген кез келген ойыншы жаңа командасының 40 ойыншыдан тұратын тізіміне бірден қосылады; демек, тізімде бос орын жоқ командалар 5-қағида бойынша іріктеуге қатыса алмайды. Өз командасының 40 ойыншыдан тұратын тізімінде қазіргі уақытта тіркелмеген ойыншылар 5-қағида бойынша іріктеуге құқылы, бірақ төменде көрсетілгендей, іріктеуге қатысу шарттарына сәйкес стандартты босату мерзімі өткеннен кейін ғана. Егер ойыншы 5-қағида бойынша іріктелсе, оны іріктеп алған команданың жоғары лигадағы белсенді тізімінде іріктеуден кейін келесі маусым бойы ұстау керек – ойыншыны жастар лигасына жіберуге немесе тізімнен шығаруға болмайды. Іріктеп алған команда кез келген уақытта 5-қағида бойынша іріктелген ойыншыдан бас тартуға құқылы. Егер 5-қағида бойынша іріктелген ойыншы жаңа MLB командасымен келісімге келмесе, оны бастапқы командаға қайтару керек, бұл 5-қағида бойынша жасалған таңдауды күшсіз етеді. 5-қағида бойынша іріктелген ойыншы жаңа команданың белсенді тізімінде толық маусым өткізгеннен кейін, оның мәртебесі қалыпқа келеді және оны жастар лигасына жіберуге немесе тізімнен шығаруға болады. 5-қағида бойынша іріктеудің теріс пайдаланылуын болдырмау үшін, қағида сондай-ақ іріктелген ойыншы кем дегенде 90 күн белсенді болуын талап етеді. Бұл командаларды ойыншыларды іріктеп, маусымның көп бөлігін жарақат алғандар тізімінде ұстаудан сақтайды. Мысалы, егер 5-қағида бойынша іріктелген ойыншы жаңа клубымен алғашқы маусымда 67 күн ғана белсенді болса, 5-қағида талаптарын орындау үшін екінші маусымда қосымша 23 күн белсенді болуы керек. 5-қағида бойынша іріктелген кез келген ойыншы 5-қағида шектеулері қолданысқа ие кезінде кез келген командаға ауыстырылуы мүмкін, бірақ шектеулер жаңа командаға көшеді. Егер жаңа команда ойыншыны маусым бойы белсенді тізімінде ұстағысы келмесе, оны іріктеу кезінде мүшесі болған командаға қайтару керек.
Мысал
5-ші ереже командаларға бас лигаға толық дайын емес, басқа командалардың жақсы үміткерлерін таңдау мүмкіндігін берді. Көрікті мысал – 1999 жылғы 5-ші ереже бойынша Флорида Марлинс командасы таңдаған Йохан Сантана. Хьюстон Астрос командасы оны 40 ойыншы тізіміне қоймағандықтан, Сантана осы ереже бойынша таңдалғанға дейін А классынан жоғары деңгейде ойнаған емес. «Твинз» командасы Сантананы 2000 жылғы маусымда тізімінде ұстады, тіпті сол маусымда оның нәтижелері нашар болғанына қарамастан (6.49 ERA). 2000 жылғы маусымнан кейін «Твинз» командасы Сантананы кіші лига жүйесіне жіберуге құқылы болды, бірақ 2001 жылғы маусымда одан бас тартты. Ол 2002 жылғы маусымның басында қысқа мерзімге «Трипл А» лигасына жіберілді, содан кейін мамыр айының соңында бас лигаға оралды және өзін жоғары деңгейдегі питчер ретінде көрсетті; ол 2004 және 2006 жылдары «Cy Young» сыйлығын жеңіп алды.
Құны
Кіші лига деңгейіндегі тым көп ойыншы алмасуды болдырмау үшін, әрбір таңдау құны 100 000 долларға бағаланады. Егер таңдалған ойыншы маусым бойы іріктеуші команданың негізгі құрамында болмаса, ол бастапқы командасына бағасының жартысына (50 000 доллар) ұсынылуы тиіс. 2017–2021 жылдар аралығында қолданылған ҰҚД-ға дейін әрбір таңдау құны 50 000 доллар болған, демек, бастапқы команда оны қайта сатып алу үшін 25 000 доллар төлеуі керек болды.
Кіші лига кезеңінде
2017–2021 жылдардағы CBA бойынша ұйымдар Double A және одан төменгі лигалардан ойыншыларды өздерінің Triple A филиалдарында ойнату үшін (12 000 доллар) және A классы командаларынан немесе одан төменгі лигалардан ойыншыларды өздерінің Double A филиалдарында ойнату үшін (4 000 доллар) таңдауға құқылы болды. 2022 жылдан бастап Triple A құрамына ойыншыны қосу құны 24 000 долларға дейін екі есеге өсті, ал Double A кезеңі жойылды.