Кіріспе

Австралиялық ғалым және жаһандық жылыну белсендісі, бейсболшы және жаттықтырушы Тимоти Фридтжоф Фланнери (28 қаңтар 1956 ж. туған) – австралиялық сүтқоректілерді зерттеуші, палеонтолог, эколог, табиғатты қорғаушы, саяхатшы, автор, ғылымды насихаттаушы, белсенді және қоғамдық ғалым. Ол 2007 жылы экологиялық мәселелердегі еңбегі мен қызметі үшін «Жыл австралиялы» атағымен марапатталды. Қазір Женева аспирантурасының Fondation Segré есімді арнайы қонақ профессоры. Фланнери Сандрингемде өсті және 1977 жылы Ла Тробе университетінде ағылшын тілін оқыды. Кейін палеонтологияны таңдап, мамандығын өзгертті. Зерттеуші ретінде Фланнери Австралиядағы бірнеше университеттерде және мұражайларда жұмыс істеді, қазба сүтқоректілер мен сүтқоректілер эволюциясын зерттеді. 1980-ші жылдары Австралия мен Жаңа Гвинея палеонтологиясына үлкен үлес қосты, соның ішінде Phalangeridae және Macropodidae отбасыларының эволюциясы мен қазба қалдықтарын қарастырды. Австралия мұражайында сүтқоректілер кураторы болып жұмыс істеген кезде Меланезия сүтқоректілерін зерттеді, нәтижесінде бұрын сипатталмаған 17 түрді анықтады, оның ішінде бірнеше ағаш кенгурулары болды. 1994 жылы Фланнери «Болашақ жегіштер» атты табиғат тарихына арналған ғылыми-популярлық кітабын жариялады. Кітап бестселлерге айналып, телешоуға бейімделді. Одан бері табиғат тарихы және экологиялық тақырыптар бойынша 27-ден астам кітап жазды, соның ішінде Throwim Way Leg және Chasing Kangaroos кітаптары жарық көрді, сондай-ақ телеарналар мен БАҚ-та пайда болды. Климаттың өзгеруіне алаңдағаннан кейін, Фланнери осы мәселе бойынша хабар тарату, зерттеу және әрекет ету саласында, әсіресе туған Австралиясында белгілі болды. Ол «Ауа райы жасаушылар» (2005) кітабын жазуға бес жыл жұмсады. 2011 жылы Австралия халқына климаттың өзгеруі туралы ақпарат беретін федералдық үкіметтік орган – Климат комиссиясының бас комиссары болып тағайындалды. 2013 жылы Эбботт үкіметі таратып жібергеннен кейін Фланнери және босатылған комиссарлар тәуелсіз Климат кеңесін құрды, ол австралиялық қоғамға тәуелсіз климат ғылымын жеткізуді жалғастыруда. Эколог және табиғатты қорғаушы Фланнери климаттың өзгеруін азайтуға, жаңартылатын энергияға көшуге, көмірді тоқтатуға және табиғатты қайта жаңғыртуға қолдау көрсетеді.

Ерте өмір

Фланнери екі әпкесімен бірге Порт-Филипб шығанағына жақын, Мельбурн қаласының Сандрингем ауданында католик отбасында өсті. Ол өзін "жалғыз" бала ретінде сипаттады, уақытын қазбаларды іздеуге, балық аулауға және суға шолуға үйренуге арнады. Ол осы кезеңде теңіздің ластануы мен оның тірі организмдерге тигізетін әсері туралы алғаш рет білгенін айтты. Ол католик мектебінде оқыды, бірақ кейіннен ол онда қызығушылық танытпағанын және атеист болғанын мәлімдеді. 12-ші сыныпта мектептен қуылды, себебі ол мектептегі абортқа қарсы көзқарастарға қарсы сөйлеу үшін танымал аборт белсендісін шақыруды ұсынды, бірақ кейін әкесінің араласуынан кейін қайта оралуға рұқсат алды. Фланнеридің табиғат тарихы туралы біліміне тәнті болған палеонтолог Том Рич және оның әйелі оны осы саланы оқуға ынталандырды. Фланнери 1981 жылы Монаш университетінде Жер ғылымдары бойынша ғылым магистрі дәрежесін аяқтады. Содан кейін ол Мельбурннен Сиднейге кетіп, оның субтропикалық климаты мен түрлердің алуан түрлілігіне риза болды. 1984 жылы Фланнери Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінде макроподтардың эволюциясы мен қазбалары жөніндегі жұмысы үшін палеонтология ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. 26 жасында ол Австралия мұражайының сүтқоректілер бөліміне жұмысқа қабылданды және алғашқы сапарларын Папуа-Жаңа Гвинеяға, Соломон аралдарына және басқа да жерлерге жасады, кейін мұражайда сүтқоректілер кураторы болды. 2007 жылы Фланнери Маккуори университетінде Климаттық тәуекелдерді зерттеу орталығының профессоры болды. 2013 жылдың ортасында Маккуори университетінен кетті. Фланнери сонымен қатар Wentworth Concerned Scientists тобының мүшесі және WWF Australia-ның басқарушысы. Ол бір кезде Австралияның жабайы табиғатты қорғау қорының директоры болды. Ол 143-тен астам ғылыми мақалаға үлес қосты. 2013 жылдың ортасына дейін ол Маккуори университетінде профессор болды және Panasonic Environmental Sustainability креслосын иеленді.

Жеке өмір және отбасы

Фланнери жеке өмірін көпшілік алдында сирек талқылайды. Бұл тұру орны радио хабаршысы Рей Хэдли жариялағаннан кейін оған қорқытулар келді және полиция қорғауына алынды. Ол өзін саяси көзқарасы жоқ адам деп сипаттады. 1985 жылы ол Австралияда табылған бірінші мезозойлық сүтқоректінің қазба жәндігі – кредалық монотрема Стереоподонның маңызды ашылуына қатысты. Бұл жаңалық Австралия сүтқоректілерінің қазбалық тарихын 80 миллион жылға кері жылжытты. Докторлық диссертациясы аясында ол Macropodidae эволюциясын зерттеді және 29 жаңа қазба түрді сипаттады, оның ішінде 11 жаңа туыс және үш жаңа кіші туыс. Олар – сэр Дэвидтің ұзын мүңкілі эхиднасы және Телефомин кускусы. Сонымен қатар, ол бұрын жойылып кеткен деп есептелген Балмердің жеміс жегіш жабырқасының тірі мысалдарының табылды. 1990 жылдары Фланнери "Жаңа Гвинеяның сүтқоректілері" (Корнелл Пресс) және "Австралия мен Жаңа Гвинеяның тарихи сүтқоректілері" (Джонс Хопкинс Пресс) атты тақырыптар бойынша ең толық анықтамалық еңбектерді жариялады. Фланнеридің жұмысы сэр Дэвид Аттенбороны оны "доктор Дэвид Ливингстон сияқты ұлы саяхатшылардың қатарында" деп сипаттауға итермеледі. 2022 жылы Фланнери монотремалардың пайда болуына қатысты жаңа зерттеулердің бір авторы болды.

Климаттың өзгеруі туралы ақпарат

1990 жылдары Фланнери Жаңа Гвинеядағы далалық зерттеулер кезінде ағаштардың өсетін биіктік диапазонының өзгергенін байқады және бұл климаттың өзгеруінің салдары болуы мүмкін екенін түсінді. Осыдан кейін ол климаттың өзгеруі мәселесімен одан да белсенді түрде айналыса бастады және 2000 жылдардан бастап климаттың өзгеруі туралы насихат жүргізуге және оны көпшілікке жеткізуге көшті. Фланнеридің кейбір академиялық әріптестері бастапқыда оның негізгі мамандық аймағынан тыс мәселелер туралы айтқаны үшін оны сынға алды. 2021 жылға дейін ол ресми үкіметтік лауазымдарда және бақылаушы ретінде БҰҰ-ның алты климаттық конференциясына қатысты. Ол Квинсленд штатының тұрақтылық, климаттың өзгеруі және инновациялар министрі Эндрю Макнамара құрған Квинсленд климаттық кеңесінің мүшесі болды. Сондай-ақ ол Копенгаген климаттық кеңесінің төрағасы болды, бұл бизнес және басқа да салалардың жетекшілерінен құралған халықаралық ұйым, ол климаттың өзгеруіне бизнес қауымдастығының жауабын үйлестірді және COP15 алдында Дания үкіметіне көмектесті. Фланнери климаттың өзгеруі мен беспрецеденттік өрттер арасындағы байланыс туралы айта отырып, "[өрттер] климаттың өзгеруінен туындады деп толық сенемін" деді.

Климат жөніндегі комиссия

2011 жылдың ақпан айында Фланнеридің Премьер-министр Джулия Гиллардтың климаттың өзгеруін және көміртегі бағасының қажеттілігін жұртшылыққа түсіндіру үшін құрған Климат комиссиясын басқаруға тағайындалғаны жарияланды. Комиссияға жетекші ғалымдар мен бизнес сарапшылары кірді, олардың міндеті – барлық австралиялықтар үшін "көзқарасы тәуелсіз және сенімді" ақпарат көзін ұсыну болды. 2013 жылғы Австралия федералды сайлауында Эбботт үкіметінің сайланғаннан кейін, 2013 жылдың 19 қыркүйегінде Фланнери жаңа Федералдық Қоршаған орта министрі Грег Ханттың телефон арқылы Климат комиссиясының төрағасы лауазымынан босатылды. "Әңгіме қысқа да, әдепті де болды", – деп еске алады Фланнери. "Менің ойымша, олар бұл шешімді қабылдаған кезде кабинет мүшелері жиналмаған еді. Менің есімде, бұл [Эбботт үкіметінің] үкімет құрудағы алғашқы қадамы болды. Біз көп еңбек еткен веб-сайтты ешқандай негізсіз алып тастады. Ол көптеген адамдар – мұғалімдер және басқалар – климат ғылымының мәнін жақсырақ түсіну үшін пайдаланған маңызды ақпаратты ұсынып тұрды". Комиссия таратылып, оның функциялары Қоршаған орта департаментіне берілетіні де хабарланды.

Климат жөніндегі кеңес

2013 жылдың 6 қазанына дейін Фланнери және басқа комиссарлар «Климат кеңесі» деп аталатын жаңа ұйым құрды. Фланнери ABC News телеарнасына берген сұхбатында, бұл ұйымның бұрынғы Климат комиссиясының мақсаттарымен – климаттың өзгеруі ғылымы туралы тәуелсіз ақпарат берумен – бірдей екенін айтты. Аманда Маккензи бас директор болып тағайындалды. 24 қыркүйек пен 6 қазан аралығында жаңа Климат кеңесі халықтан түскен қаржылық көмек арқылы 1 миллион доллар жинады, бұл ұйымның 12 ай бойы жұмыс істеуіне жеткілікті болды. Климат кеңесі жалпы жұртшылықтан түскен қайырымдылықтар есебінен әлі де жұмыс істеп келеді.

Теледидар және кино

Фланнери ABC телеарнасының бірнеше сериясында, соның ішінде комедиан Джон Дойлмен бірнеше саяхаттық деректі фильмдерде қатысты. "Тиннидегі екі адам" Мюррей өзені бойымен саяхат жайлы, ал "Кимберлидегі екі адам" Кимберли аймағындағы саяхаттарын көрсетті. 2018 жылдың қаңтар айында Фланнери ABC Science бағдарламасында адамдар жаңа "Жаппай жойылу оқиғасына" айналып келе жатқандығын зерттеді және "Климаттың өзгеруі туралы білуіңіз керек 5 нәрсе" туралы айтып берді. Фланнери 2021 жылы "Қара жаз" орман өрттері туралы "Шығу" (Burning) атты деректі фильмде де пайда болды.

Энергия

Фланнери таза көмір технологиясының ұсынысына жауап ретінде былай деді: "Әлемде таза көмірдің жұмыс істейтін аймақтары болуы мүмкін, сондықтан мен [Австралия үшін] көмір экспорттау саласы әрқашан болады деп ойлаймын. Австралия ішінде геологиялық ерекшеліктер мен таза әрі арзан энергия баламаларының бәсекелестігіне байланысты, менің толық сенімділігім жоқ, таза көмір біздің ішкі нарығымыз үшін тиімді болады ма. Фланнери Австралияда жаңартылатын энергияға өтуді қолдайды. 2006 жылы Фланнери Австралияның көміртегі шығарындыларын азайту үшін ядролық энергияны мүмкін шешім деп қарады; бірақ 2007 жылы ол оған қарсы пікір білдірді. 2007 жылдың мамырында Сиднейде өткен бизнес жиынында ол ядролық энергияның әлемнің басқа бөліктерінде рөлі бар екенін, бірақ Австралияның жаңартылатын ресурстарының көптігі жақын арада ядролық энергияның қажеттілігін жоққа шығаратынын айтты. Дегенмен, Австралия өз уранын Австралия сияқты жаңартылатын энергияға қол жеткізе алмайтын басқа елдерге беруі керек деп санайды.

Геотермиялық

2005 жылдың қыркүйегінде Фланнери: «Оңтүстік Австралияда Австралия экономикасын бір ғасырға жуық уақыт бойы қамтамасыз ете алатын, мол энергияға толы ыстық тау жыныстары бар» деді. Купер бассейні үшін ол осы геотермальдық энергия қорын пайдалана отырып, «жүздеген мың адам тұратын» толыққанды тұрақты қала құруды ұсынды. Ол бұл қалаға «Геотермия» деген ат берді. Содан кейін, 2007 жылы барлау компаниясы құрылды. Компания Австралия қор биржасында кем дегенде 11,5 миллион доллар жинауды жоспарлаған. Фланнери компания акцияларын сатып алды. 2010 жылы Федералдық үкімет компанияға дамыту жұмыстары үшін тағы 90 миллион доллар бөлді. 2016 жылдың тамызында жоба қаржылық тұрғыдан тиімді болмағандықтан жабылды.

Адам халқы

Фланнери 1990-шы жылдары Австралияда адамдар санының жоспарлануын қолдады. Ол 2007 жылы халық мәселелерін талқылауды тоқтатқанын айтты, себебі халық өсімін шектеу климаттың өзгеруіне жауап емес деп санайтын.

Гуманитарлық мәселелер

2009 жылы Фланнери барлық соғыстарға қарсы және жаһандық бейбітшілік үшін күрескен "Бейбітшілік сарбаздары" жобасына қосылды. 2018 жылдың шілдесінде ол Соломон аралдарындағы Кваио келісім бағдарламасында қатысты, ол Кваио көшбасшысы Басиана мен оның жақтастарының 1927 жылы британдық отарлық шенеуніктері Белл мен Гиллисті өлтіруінен бастау алған 91 жылдық қырқындар циклына нүкте қойды.