Кіріспе

Құрып кеткен қосмекенділер тобы

Лизорофия – рекумбиростраларға жататын, көмір және перм кезеңдерінде тіршілік еткен, жер қазғыш төрт аяқты жануарлардың тобы. Лизорофиялар денесінің тым созылыңқы болуына байланысты кішкентай жыландарға ұқсайтын. Олардың бір ғана туысы бар – мольгофидтер (бұрын лизорофидтер деп аталған). Қазіргі таңда Лизорофияға шамамен бес туысы жатқызылады, бірақ олардың көпшілігінің жарамдылығы күмәнді.

Сипаттама

[[Файл:Brachydectes бас сүйегі. PNG|thumb|left|Брахидект бас сүйегінің әртүрлі көріністері. Ми сауыты өте мықты құрылымға ие.

Тарату

Лизорофийлер негізінен Солтүстік Американың Пенсильвания және Ерте перм кезеңдерінен белгілі. Солтүстік Америкада лизорофийлердің қазба қалдықтары Юта штатының Сан-Хуан округіндегі Катлер формациясынан және Иллинойс штатының Гранди округіндегі Мазон Крик қазбалы жатындарынан табылды. Карбон кезеңіне жататын лизорофийлер Еуропадан да белгілі, олар Ұлыбритания мен Ирландияда табылған. Францияның Ла-Машина аймағында лизорофийге жататын болуға мүмкін қалдықтар да табылды, бірақ олар аистоподқа тиесілі болуы мүмкін.

Палеоэкология

Лизорофиандарға жатқызылатын жүзу іздері Нью-Мексико штатындағы Робледо тауларында табылды, бұл аймақ Перм кезеңінің төрт аяқты жануарларының іздерімен әйгілі. Бұл іздер, ichnogenus Serpentichnus деп аталады, L әрпіндей пішіндес ойыстар тізбегі түрінде кездеседі, олар екі арнаға бөлінеді: ұзын, диагональды арна және оған ілесіп келетін, 150 градус бұрышпен алға қарай бағытталған қысқа арна. Ойыстардың екі жағында ұсақ дене іздері байқалады. 2003 жылы тұңғыш рет сипатталғанда, Serpentichnus іздерінің өзен төсегімен «қисайып иіліп» қозғалған ұзын денелі, кішкентай мүшелері бар жануардың қозғалысынан пайда болғаны болжалды. Бракхидект сияқты лизорофиандар осы жүзу іздерін жасауға ең мүмкін жаратылыстар деп есептелді. Дегенмен, кейбір палеонтологтар Serpentichnus іздерін жануарлар жасаған жоқ деп санайды. Олардың пікірінше, бұл ойыстар «құрал іздері», яғни ағыспен бірге жүріп келе жатқан тастар немесе өсімдіктердің өзен төсегіне тиюінен пайда болған.

Жалпы сілтемелер

Carroll, RL (1988), Омыртқалы жануарлардың палеонтологиясы және эволюциясы, WH Freeman & Co. 180-бет.
von Zittel, K. A (1932), Палеонтология оқулығы, C. R. Eastman (аударған және редакциялаған), 2-басылым, 2-том, 225-бет 6, Macmillan & Co.