Кіріспе

Амфибиялар отряды

Цецилиялар – кішкентай немесе кейде көздері жоқ, аяқсыз, құрт тәрізді немесе жылан тәрізді амфибиялар тобы. Олар көбінесе топыраққа немесе өзен төсегіне жасырынып тіршілік етеді, осы құпия өмір салты цецилияларды ең аз танымал амфибиялардың біріне айналдырады. Қазіргі цецилиялар Оңтүстік және Орталық Америка, Африка және Оңтүстік Азияның тропиктерінде кездеседі. Цецилиялар жер астындағы құрттар сияқты ұсақ тіршілік иелерімен қоректенеді. Денесі цилиндр тәрізді, көбінесе қараңғы түсті, ал бас сүйегі оқ пішіндес және берік құрылған. Цецилиялардың басы ерекше бейімделулерге ие, оның ішінде бас және жақ сүйектерінің бірігуі, жақ бұлшықеттерінің екі бөліктен тұратын жүйесі және көздің алдындағы химиорецепторлық мүшесі бар. Терісі шырышты, сақина тәрізді іздері немесе жоғары жағындағы ойықтары бар, және қабыршақтардан тұруы мүмкін. Қазіргі цецилиялар – Gymnophiona (немесе Apoda) клады, Anura (бақалар) және Urodela (саламандралар) қатарлы үш тірі амфибия тобының бірі. Gymnophiona – барлық қазіргі цецилиялар мен олардың соңғы ортақ ата-бабасының барлық ұрпақтарын қамтитын тәждік топ. 10 отбасыға бөлінген 220-дан астам цецилия түрі бар. Gymnophionomorpha – бұл Gymnophiona-ны және бірнеше жойылған цецилия түрлерін (цецилияларға ең жақын туысқандары бар, бірақ цецилиялардан шыққан емес) қамтитын толық топтың жақында ғана қолданыла бастаған атауы. Цецилиялардың эволюциясын зерттеу олардың нашар сақталған қазба қалдықтарымен және ерекше анатомиялық құрылысымен қиындатылады. Гендік деректер және анатомиялық ерекшеліктер (мысалы, тістердің құрылысы) бақалардың, саламандралардың және цецилиялардың (жинап алғанда лиссамфибиялар) бір-біріне ең жақын туыстар екенін көрсетеді. Бақалар мен саламандралар Temnospondyli отрядының жойылған амфибиялары – диссорофоидтармен көптеген ұқсастықтарды көрсетеді. Цецилияларға қатысты пікірлер әртүрлі; көптеген зерттеулер диссорофоидтардың тегін цецилияларға дейін кеңейтеді. Алайда, кейбір зерттеулер цецилиялар жойылған лепоспондил немесе стереоспондил амфибияларынан тараған деп санайды, бұл лиссамфибиялардың монофилиясына (бір ортақ ата-бабадан шыққандығына) қарсы келеді. Eocaecilia және Funcusvermis сияқты ертедегі гимнафионалардың сирек кездесетін қазба қалдықтары цецилиялар мен басқа тірі және жойылған амфибиялар арасындағы қарым-қатынас туралы әртүрлі қарама-қайшылықты гипотезаларды тексеруге көмектесті.

Сипаттама

Кейсилиялықтардың анатомиясы көмілуге бейімделген. *Ichthyophis* туысына жататын бірнеше түрде аяқ-қолдың іздері табылды, ал *Typhlonectes compressicauda* даму кезінде аяқ-қол бүршіктері байқалды, бұл аяқ-қолдары жоқ денеде қалған қалдықтар. Бұл кіші түрлерді құрттарға, ал *Caecilia thompsoni* сияқты үлкен түрлерді, ұзындығы 500 мм-ге дейін, жыландарға ұқсатады. Олардың құйрықтары қысқа немесе жоқ, ал клоакалары денелерінің артқы жағына жақын орналасқан. Барлық кейсилиялықтардың өкпелері бар, бірақ олар оттегіні терісі немесе аузы арқылы сіңіреді. Көбінесе сол өкпе оң өкпеден кішірек болады, бұл дене пішініне бейімделу, және жыландарда да кездеседі. Олардың дене бұлшық еттері жерді қазуға бейімделген, омыртқа бағанасы мен оның бұлшық еттері дене қабырғасының сыртқы қабатының ішінде поршень ретінде жұмыс істейді, ол теріге жақын орналасқан. Сыртқы қабатты жиыру арқылы дене қуысы қысылады және денеді ұзартатын күшті гидростатикалық күш пайда болады. Бұл бұлшықет жүйесі жануарға артқы жағын бекітуге, басын алға итеруге және содан кейін денесінің қалған бөлігін толқындармен жете алуға мүмкіндік береді. Суда немесе өте жұмсақ лайда кейсилиялықтар бақа сияқты жүзеді. *Typhlonectidae* тұқымдасына жататын кейсилиялықтар су ортасында тіршілік етеді және олардың арасында ең үлкен түрлер осы тұқымдасқа жатады. Бұл тұқымдастың өкілдері денелерінің артқы бөлігінде орналасқан ет тәрізді қанаттарына ие, ол суда жылдам қозғалуға көмектеседі.

Бас сүйек және сезім мүшелері

Кесилиялардың көздері кішкентай немесе жоқ, бір ғана белгілі фоторецептор класы бар, көру қабілеті қараңғы жарықты қабылдаумен шектеледі. Басқа қазіргі кездегі қосмекенділерден (бақалар мен саламандралардан) айырмашылығы, олардың бас сүйегі тығыз және қатты, жамбас сүйектері сияқты тақтайшалар арасында үлкен ашықтар аз. Көптеген түрлерде мұрыны ауыздан асып тұрады, ал ауыз басынан төмен қарай ойысқан. Бұл ежелгі амфибия түрлерімен салыстырғанда бас сүйектерінің саны азайған. Бас сүйегінің көптеген сүйектері бірігіп кеткен: барлық тірі кесилияларда жоғарғы және ауыз сүйектері бірігіп жоғарғы-ауыз сүйегін құрайды, ал кейбір отбасыларда мұрын және алдыңғы сүйектер мұрын-алдыңғы сүйекке бірігіп тұрады. Кейбір отбасыларды жаңқа сүйектерінің болуы немесе болмауы арқылы ажыратуға болады, мысалы, септомаксиллалар, префронтальдық сүйектер және/немесе көз ұясын (көз соқатын) қоршап тұрған постфронтальдық сүйек. Ми сауыты бас сүйек деп аталатын толық біріктірілген күрделі сүйекке енген, ол бас сүйектің артқы және төменгі бөлігінің көп бөлігін алып жатады. Жоғарыдан қарағанда, кейбір түрлерде бас сүйектің орта сызығына енген мезетмоидтық сүйек көрінеді. Барлық кесилиялардың басының екі жағында, көз бен мұрын арасында орналасқан, қосқыштар деп аталатын ерекше сезімтал құрылымдары бар. Бұл құрылымдар мұрынның қалыпты иіс сезу қабілетіне қосымша, екінші иіс сезу қабілетіне арналған болуы мүмкін. Ортаңғы құлақ тек қана тік сүйектен (степес) және сопақша терезеден тұрады, олар кейбір бауырымен жорғалаушыларда байқалатындай, кері ағынды сұйықтық арнасы арқылы тербелістерді ішкі құлаққа жеткізеді. Scolecomorphidae отбасының ересектерінде тік сүйек пен сопақша терезе жоқ, осылайша олар ортаңғы құлақ аппаратының барлық құрамдас бөліктерін жоғалтқан жалғыз қосмекенділер болып табылады. Төменгі жақ сүйегі кесилиялар үшін ерекшеленеді. Гимнофиондар, жойылған түрлері қоса, жақтың тек екі құрамдас бөлігіне ие: псевдодентальді (алдыңғы жағында, тістері бар) және псевдоангулярлық (артқы жағында, жақ буыны мен бұлшық еттері бекітілген). Бұл екі құрамдас бөлік үлкен сүйектер жиынтығы біріккеннен кейін қалған бөліктер. Жақтың негізгі тіс қатарына параллель орналасқан, 20 тіске дейін жететін қосымша тіс қатары бар.

Тері

Олардың терісі тегіс және көбінесе қараңғы, бірақ кейбір түрлерінің терісі түрлі-түсті болады. Терінің астында кальцит қабыршақтары орналасқан. Осы қабыршақтардың болуына байланысты кесектілер бұрын Stegocephalia фоссилияларымен туыс деп есептелген, бірақ қазір олардың екінші реттік даму нәтижесі екеніне сенімді, және екі топтың байланысы жойды деген қорытындыға келген. Теріде сонымен қатар, денені жартылай айналып тұратын көптеген сақина тәрізді бүктемелер немесе аннулилер де бар, бұл оларға сегменттелген көрініс береді. Басқа да тірі қосмекенділер сияқты, олардың терісі жыртқыштарды қайтаратын у шығаратын бездерді де қамтиды.

Сүтпен қамтамасыз ету

Жақында ғылыми журналында жарияланған зерттеулер кесектілердің (caecilians) кейбір түрлерінің мінез-құлқына жарық түсірді. Бұл зерттеулер кейбір кесектілердің балаларына сүтке ұқсас, қоректік заттарға толы сұйықтықпен қамтамасыз ететін құбылысты көрсетеді, ол аналық тесіктен (vent) беріледі. Зерттелген түрлердің ішінде жұмыртқа салатын, сүтқоректі емес қосмекенді кесекті Siphonops annulatus ерекше көзге түсті, бұл осы жандар арасында сүттендіру (lactation) практикасы бұрын ойланғаннан гөрі кең таралған болуы мүмкін екенін көрсетеді. 2024 жылғы зерттеуде егжей-тегжейлі баяндалғандай, зерттеушілер Бразилияның Атлант орман аймағындағы какао плантацияларынан Siphonops annulatus түрінің 16 анасын жинап, оларды зертханада шала дамыған (altricial) балаларымен бірге бақылады. Аналар балаларымен бірге қалды, балалары аналық тесіктен шығатын ақ, қою сұйықтықты еміп, алғашқы аптада қарқынды өсті. Бұл сүтке ұқсас зат майлар мен көмірсуларға бай, сүтқоректілердің сүтіне ұқсас, аналық жатыр эпителийінің гипертрофияланған бездерінде өндіріледі. Бұл зат балалардың тактильді және дыбыстық стимуляциясына жауап ретінде бөлінетін сияқты. Зерттеушілер балалардың сүт алу үшін аналарына жақындағанда жоғары жиілікті дыбыстар шығаратынын байқады, бұл қосмекенділер арасында бірегей мінез-құлық. Бұл сүтпен тамақтану мінез-құлқы сүтқоректі жануарлардың жас өсімдіктері сияқты балалардың микробиомасы мен иммундық жүйесінің дамуына көмектесуі мүмкін. Жұмыртқа салатын кесектілерде сүт өндіруінің болуы жұмыртқа салу мен тірі туу арасындағы эволюциялық өткелді көрсетеді.

Тарату

Сецилиялар Оңтүстік-Шығыс Азияның, Үндістанның, Бангладештің, Непал мен Шри-Ланканың, Шығыс және Батыс Африканың кейбір аймақтарының, Үнді мұхитындағы Сейшель аралдарының, Орталық Американың және Оңтүстік Американың солтүстік және шығыс бөліктеріндегі ылғалды тропикалық аймақтарда таралған. Африкада сецилиялар Гвинея-Бисаудан (Geotrypetes) Оңтүстік Малавиге (Scolecomorphus) дейін кездеседі, ал Шығыс Зимбабведен расталмаған мәлімет бар. Олар Орталық Африканың кең тропикалық ормандық аймақтарында табылмайды. Оңтүстік Америкада олар субтропикалық Бразилияның шығысынан Аргентинаның солтүстік бөлігіне дейін таралған. Парана өзенінің тасқынымен солтүстіктен келгендерін Буэнос-Айреске дейін кездестіруге болады. Олардың Америкадағы таралу аймағы Мексиканың оңтүстігіне дейін созылады. Солтүстіктегі ең шеткі таралуы Солтүстік Үндістанның Ichthyophis sikkimensis түріне тиесілі. Ichthyophis Оңтүстік Қытай мен Солтүстік Вьетнамда да кездеседі. Оңтүстік-Шығыс Азияда олар Ява, Борнео және Филиппиннің оңтүстігіне дейін таралады, бірақ Уоллес сызығын кесіп өтпегендіктен Австралияда немесе жақын аралдарда табылмайды. Мадагаскарда сецилиялардың кездесуі тіркелмеген, бірақ олардың Сейшель аралдары мен Үндістанда болуы осы аймақта жойылған немесе қазіргі кезде тіршілік ететін сецилиялардың болуы мүмкін деген болжамдарға әкелді. 2021 жылы Колумбия мен Венесуэлаға тән Typhlonectes natans түрінің тірі данасы Оңтүстік Флоридадағы дренаждық каналдан табылды. Бұл АҚШ-та табиғатта тіркелген жалғыз сецилия және оның жабайы жануарлар саудасынан әкелінген болуы мүмкін деп саналады. Аймақта көбейетін популяция қалыптасқан-жоқпыны әзірге белгісіз.

Таксономия

Кецилиан атауы латынша caecus сөзінен шыққан, яғни "соқыр", бұл кішкентай немесе кейде жоқ көзге сілтеме жасайды. Бұл атау Карл Линней сипаттаған алғашқы түрдің таксономиялық атауына дейін жетеді, ол оны Caecilia tentaculata деп атады. 2012 жылы Chikilidae – кецилиандардың жаңа ондық туысы сипатталды. Бұл жіктеме морфологиялық және молекулалық дәлелдерге негізделген монофилияның толыққанды анықтамасына сүйенеды және бұрынғы жіктемелердегі Caeciliidae-нің ұзақ жылдар бойы сақталған парафилия мәселесін, эксклюзивті синонимияға сүйенбей шешеді. Кецилиандардың 33 туысы мен 10 отбасына жататын 219 түрі бар.

| Отбасы | Сурет | Таксон авторы | Туыстар | Түрлер | Ортақ атауы | Географиялық ареал |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Caeciliidae | | Caecilia subnigricans Rafinesque, 1814 | 247 | Жалпы кецилиандар | Орталық және Оңтүстік Америка (Боливияның солтүстігінен Коста-Рикаға дейін) |
| Chikilidae | | Kamei et al., 2012 | 14 | Солтүстік-Шығыс Үндістан кецилиандары | Солтүстік-Шығыс Үндістан және Бангладеш, Мьянмада кездесуі мүмкін |
| Dermophiidae | | Geotrypetes seraphini Taylor, 1969 | 415 | Неотропикалық кецилиандар | Экваторлық Африка (Батыс Африка, Танзания, Кения), Орталық және Оңтүстік Америка (Колумбиядан Мексикаға дейін) |
| Grandisoniidae (бұрын Indotyphlidae) | | Grandisonia sechellensis Lescure, Renous & Gasc, 1986 | 724 | Үнді-Африка кецилиандары | Экваторлық Африка (Камерун, Эфиопия), Сейшель аралдары, Батыс Үндістан (Батыс Гат) |
| Herpelidae | | Boulengerula taitana Laurent, 1984 | 210 | Африкалық кецилиандар | Экваторлық Африка (Нигериядан Демократиялық Конго Республикасына дейін, Кениядан Малавиге дейін, Ангола мен Замбияда кездесуі мүмкін) |
| Ichthyophiidae | | Ichthyophis kodaguensis Taylor, 1969 | 257 | Азиялық құйрықты кецилиандар | Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия (Батыс Үндістаннан солтүстікке Непалға дейін, шығысқа Филиппинге дейін, Оңтүстік Қытай және Индонезия) |
| Rhinatrematidae | | Epicrionops sp. Nussbaum, 1977 | 314 | Америкалық құйрықты кецилиандар | Солтүстік Оңтүстік Америка (Солтүстік Бразилиядан батысқа Венесуэла, Колумбия, Эквадор және Перуге дейін) |
| Scolecomorphidae | | Scolecomorphus kirkii Taylor, 1969 | 26 | Жерге көмілген көзді кецилиандар | Экваторлық Африка (Камерун, Танзания, Малави, Мозамбик) |
| Siphonopidae | | Microcaecilia dermatophaga Bonaparte, 1850 | 528 | Оңтүстік Америка кецилиандары | Оңтүстік Америка (Колумбиядан оңтүстікке Аргентинаның солтүстігіне, Парагвайға және Бразилияның оңтүстігіне дейін) |
| Typhlonectidae | | Typhlonectes natans Taylor, 1968 | 514 | Сулы кецилиандар | Оңтүстік Америка (Колумбия мен Венесуэладан оңтүстікке Аргентина мен Уругвайдың солтүстігіне дейін) |

Кецилиандардың ең соңғы филогенезі Сан Мауро және авторлар тобының (2014) зерттеген молекулалық митогеномдық дәлелдеріне негізделген, және жақында сипатталған Amazops сияқты кейбір туыстарды қосу үшін түзетілген.

Эволюция

Кецилиандардың эволюциялық тарихы туралы көп мәлімет жоқ, олардың қазба қалдықтары өте сирек кездеседі. Алғашқы қазба – палеоцен дәуіріне жататын омыртқа 1972 жылы ғана табылды. Кейіннен палеоцен және кеш креда (кеноман) шөгінділерінде қазіргі түрлерге тән ерекшеліктері бар басқа омыртқалар да табылған. Филогенетикалық дәлелдер кецилиандар мен батрахиандардың (бақалар мен саламандраларды қоса) ата-бабалары карбон дәуірінде бір-бірінен бөлінгенін көрсетеді. Бұл, кецилиандардың болжамды пайда болуы мен ең ертедегі анық қазба қалдықтары арасында 70 миллион жылдан астам уақыттың аралығын қалдырады. 2008 жылы ерте пермдегі амфибия – геробатрахтың сипаттамасында Андерсон және авторлар тобы кецилиандардың ата-бабалары тетраподтардың лепоспондиль тобынан пайда болғанын және олардың бақалар мен саламандралардың теменспондиль ата-бабаларынан пайда болған амниоттарға қарағанда жақын болуы мүмкін екенін болжады. Көптеген лепоспондильдер тобында аяқтары қысқарған, денелері созылған және жер қазуға бейімділік байқалған. Перм және карбон дәуіріндегі лепоспондильдерге қатысты морфологиялық зерттеулер ертедегі кецилияны (Эокецилияны) осы топтардың қатарына қосты. Кецилиандар мен басқа да қазіргі қосмекенділердің әртүрлі шығу тегі қазіргі Амфибияның шығу тегіне қатысты қазбалық деректердегі айырмашылықты түсіндіруге көмектеседі, олар перм дәуірін көрсетеді, ал кейбір молекулалық сағаттар ДНК тізбектерін зерттеу арқылы карбон дәуірінде пайда болғанын болжайды. Алайда, қазіргі қосмекенділердің морфологиялық және молекулалық зерттеулерінің көпшілігі кецилиандар, бақалар және саламандралар үшін монофилияны қолдайды. Көп локустық деректерге негізделген соңғы молекулалық зерттеу қазіргі қосмекенділердің карбон дәуірінің соңынан – перм дәуірінің басына дейін пайда болғанын болжайды. 2017 жылы Пардо және авторлар тобы Колорадо штатының триас кезеңіне жататын Чинл формациясынан табылған стереоспондиль теменспондиль – Chinlestegophis-ті тұқымдық кецилия деп ұсынды. Бұл расталса, молекулалық сағаттармен ұсынылған лиссамфибияның триасқа дейінгі шығу тегі күшейеді. Бұл ертедегі кецилиялардың қазбалық деректеріндегі бос орынды толтырады және стереоспондильдердің тұтастай алғанда кецилиялардың діңгек тобы ретінде қарастырылуын қамтамасыз етеді. 2019 жылы бастапқы деректер матрицасын қайта талдау Чинлестегофис пен гимнафоиондарды тетраподтар арасында орналастыру үшін басқа да бірдей ықтимал жағдайлар қолдау тапқанын көрсетті. 2023 жылы Клигман және авторлар тобы Аризона штатының Чинл формациясынан табылған тағы бір амфибия – Funcusvermis-ті сипаттады. Funcusvermis оның көптеген бас сүйегі мен жақ сүйегінің сынықтарының ерекшеліктеріне негізделген тұқымдық кецилия екеніне күшті дәлелдер келтірді, бұл белгілі кецилия қазбаларының ең үлкен жиынтығы. Мақалада кецилиялардың шығу тегіне қатысты түрлі гипотезалар талқыланды: полифилия гипотезасы (кецилиялар лепоспондильдер ретінде, ал басқа лиссамфибиялар теменспондильдер ретінде), лепоспондиль гипотезасы (лиссамфибиялар лепоспондильдер ретінде) және Чинлестегофиспен қолдау тапқан жаңа гипотеза, онда кецилиялар мен басқа лиссамфибиялар теменспондильдер ішінде жеке пайда болды. Дегенмен, бұл идеялардың барлығы жоққа шығарылды, ал ең күшті қолдау тапқан гипотеза лиссамфибияларды геробатрахқа жақын диссорофоидты теменспондильдердің монофилетикалық тобына біріктірді.

Көбею

Сецилиялар – тек ішкі ұрықтандыруды пайдаланатын қосмекенділердің жалғыз отряды (дегенмен, көптеген саламандралар ішкі ұрықтандыруды қолданады, ал АҚШ-тағы құйрықты бақа жылдам ағысы бар су ортасында ішкі ұрықтандыру үшін құйрыққа ұқсас мүшесін пайдаланады). Ол аналықтың клоакасына екі-үш сағатқа енгізіледі. Түрлердің шамамен 25%-ы жұмыртқа туады; жұмыртқалар суда емес, құрлықтағы ұяларда салынады және аналықтары оларды қорғайды. Кейбір түрлерде жас сецилиялар көкжиектен шыққанда метаморфозға ұшырайды, ал басқалары дернәсіл ретінде көкжиектен шығады. Дернәсілдер толыққанды сулы емес, бірақ күндіз суға жақын топырақта болады. Сецилиялардың шамамен 75%-ы тірі туады, яғни дамыған балапандарды дүниеге келтіреді. Жеміс аналықтың жатыр түтікшесінің қабырғасындағы жасушалармен қоректенеді, оларды арнайы қырғыш тістерімен жейді. Тифлонектес сияқты кейбір дернәсілдер зор сыртқы жалаңаш қабыршақтармен туады, олар дерден бірден түсіп қалады. Жұмыртқа салатын герпелидтер түрі Boulengerula taitana балапандарын майлы және басқа да қоректік заттарға толы сыртқы тері қабатын дамыту арқылы тамақтандырады, оны балапандар өзгертілген тістерімен қабықтайды. Бұл оларға бір апта ішінде өз салмағынан 10 есеге дейін өсуге мүмкіндік береді. Тері үш күн сайын желінеді, осы уақытқа жаңа қабат өседі, ал жас балапандар оны тек түнде жейтіні байқалды. Бұрын жас балапандар тек анасының сұйық секрециясымен ғана қоректенетіні есілген. Бұл ата-аналық күтім түрі, аналық дерматофагия деп белгілі, Siphonopidae отбасының екі түрінде де кездеседі: Siphonops annulatus және Microcaecilia dermatophaga. Сифонопидтер мен герпелидтер бір-бірімен тығыз байланысты емес, олар бор дәуірінде бөлініп кетті. Екі отбасыда да аналық дерматофагияның болуы оның бұрын ойланғаннан гөрі сецилиялар арасында кең таралғанын көрсетеді. Herpele squalostoma сецилиялары аналық дерматофагия арқылы аналық микробиомды балапандарына тікелей беріп тұрады. Басқа қосмекенділермен салыстырғанда, сецилиялардың ұзаққа созылған ата-аналық күтімі пайдалы бактериялар мен саңырауқұлақтармен қамтамасыз ете алады, бірақ бұл жұқтыру хитридиомикоз сияқты аурулардың таралуына қауіп тудырады.

Диета

Кейсилийлер жалпылай жемтенетін жыртқыштар саналады. Кейсилийлер көбінесе ет жейтін болғанымен, олардың тамақтануы түрлеріне қарай өзгешеленеді. Жабайы кейсилийлердің асқазан ішіндегісі негізінен топырақ экожүйесін құраушылар, яғни құрттар, термиттер, кеділер, көбелек құрттары және шағалалар кездеседі. Кейбір кейсилий түрлері зертхана жағдайында жаңа туған кеміргіштерді, лосось жұмыртқаларын және бұзау етін, сондай-ақ сколекофидтерге жататын жыландар, кеділер, шағын балықтар мен бақа сияқты омыртқалы жануарларды мүмкіндігі келгенде жейді.

Мәдени маңызы

Кецилиандар оқшауланған топ болғандықтан, олар тек бірнеше халық аңыздарында ғана кездеседі және дәстүрлі әдет-ғұрыптарда көбінесе жирендік тудырады. Үндістанның кейбір аймандарының фольклорында кецилиандардан қорқады және оларды жаман көреді, себебі олардың өлімге әкелетін уы бар деп сендіреді. Шығыс Гималаяда кецилиандарды «арқаны ауыртып жіберетін жылан» деп атайды, ал Батыс Гаттарда Ichthyophis tricolor патша жыланынан да улырақ деп есептейді. Кобраға және басқа да қауіпті жануарларға құрмет көрсетілгеніне қарамастан, кецилианды көз жеткенде тұз бен керосинмен өлтіреді. Оңтүстік Американың кецилиандары жергілікті мәдениеттермен түрлі қарым-қатынаста болады. Бразилия фольклорындағы алып құрт сияқты аңызды жаратылыс – минхокао, кецилиандардан шабыттанған болуы мүмкін. Колумбия фольклорында суды кецилиан, Typhlonectes natans, суға батқан бөтелкедегі шаш түйінінен пайда болады делінеді. Мексиканың оңтүстігінде және Орталық Америкада Dermophis mexicanus «тапалькуа» деп аталады, бұл оның үйінің үстіне дәрет жасауға тырысқан әлгі күдіксіз адамның арт жағына кіріп, жабысып алуы мүмкін деген сенімге сілтеме жасайды. Бұл олардың қоқыс үйінділерінде ұя салуға бейімділігінен туындауы мүмкін.