Кіріспе

Тал Шапар қорығы – Үндістанның Шекхавати аймағындағы Солтүстік-Батыс Раджастханның Чуру ауданында орналасқан қорық. Ол қарақұстарға әйгілі, сонымен қатар түрлі құстардың да мекені. Қорық Ұлы Үндістан шөлінің шетінде, Джайпурдан 210 км қашықтықта, Ратангархтан Сужангархқа қарай созылған жол бойында орналасқан. Тал Шапар қорығы Чуру ауданының Сужангарх ауданында жатады. Ол Ноха-Сужангарх мемлекеттік тас жолында орналасқан, Чуру қаласынан 85 км және Биканерден шамамен 132 км қашықтықта. Ең жақын теміржол станциясы – Шаппар, ол Солтүстік-Батыс теміржолының Дегана-Чуру-Ревари желісінде орналасқан. Ең жақын әуежай – Шаппардан 215 км қашықтықта орналасқан Джайпур. Тал Шапар қарақұстардың панасы болып табылады.

География және геология

Қасиетті орын 27° 50' солтүстік және 74° 25' шығыс координаттарында орналасқан Чапар ауылының атымен аталады. Бұл Тар шөлінің төріндегі бірегей экожүйесі бар, жергілікті тұрғындар "таль" деп атап келетін жазық тұзды ойыс. Теңіз деңгейінен 302 метр (990 фут) биіктікте орналасқан. Тал-Чапер қорығы көбінесе жазық далалы жер және арасында шағын, көлемі аз жатқан алаптардан тұрады, ашық шөптік өсімдіктері мен сирек кездесетін акация және прозопис ағаштары саванна сияқты көрініс береді. "Тал" сөзі хинди тілінде "көл" немесе "талаб" деген мағынаны білдіреді. Жаңбыр суы төмен жатқан алаптар арқылы ағып, шағын маусымдық су тоғандарында жиналады. Аймақтың геологиясы желмен келген шөгінділермен жасырылған. Қорықтың батыс жағында шағын төбелер мен шифер және кварциттен жасалған ашық жартастар кездеседі. Төбелер мен қорық арасындағы аумақ қорықтың суайдырғыш аймасын құрайды. Бұрын, қатты жаңбыр кезінде бүкіл қорық суға толып тұратын, бірақ суайдырғышта тұз өндіру жұмыстары жүргізілуіне байланысты, төбелерге жауған жаңбырдың көбі қорыққа жетпейді. Жақын орналасқан ауылдар: Жоғалия, Жайтасар, Бидасар.

Флора мен фауна

Бұл аймақтың ормандық өсімдіктері Чемпион мен Сеттің индиялық орман классификациясы бойынша "Тропикалық орман" тобына жатады. Қорықтың ормандық өсімдіктері "Тікенді орман" тобының және 6B/C "Шөлді тікенді орман" кіші тобының құрамына кіреді. Қорықтың көп бөлігі шөптесін өсімдіктермен жабылған, ағаштар өте сирек кездеседі. Бұл жерге көптеген көшпенді құстар, мысалы, қасқыр құстар (harriers) тоқталып, жол жүзеді. Бұл құстар қыркүйек айында осы аймақтан өтеді. Қорықта жиі кездесетін құстар: қасқыр құстар, шығыс императорлық бүркіт, қара бүркіт, қысқа саусақты бүркіт, құбылыш, кішкентай жасыл аражегіштер, қара ибис және наурыз айына дейін қалатын демозель журағы. Көкқұйрық, тоқылдақ, сақиналы көгершін және қоңыр көгершін жыл бойы кездеседі. Тал Шаппар қорығы Монтегюдің қасқыр құсы, батпақты қасқыр құсы, ақшыл қасқыр құсы, императорлық бүркіт, қара бүркіт, қысқа саусақты бүркіт, құбылыш, көкқұйрық, тоқылдақ, сақиналы көгершін, қоңыр көгершін, көк қарға, оңтүстік сұр торғай, үнді дақты өрмекші, жасыл аражегіштер, қара ибис және демозель журағы сияқты әртүрлі көшпенді құстардың ән-құйқылдарымен тіріледі. Тал Шаппар қорығында ерекше бір түрінің шөбі өседі. Бұл шөп жергілікті тұрғындарда "Мотия" деп аталады. "Мотия" сөзі "Моти" сөзінен немесе хинди тіліндегі "мұна" сөзінен шыққан. Бұл шөптің тұқымы дөңгелек пішіндес, өте ұсақ, мұна тәрізді болады. Мотияның дәмі өте тәтті. Адамдар оны жеуді ұнатады, бірақ ол өте аз мөлшерде кездеседі. Маусым сайын тек бірнеше килограмм өнім алынады. Мотия қарақұстар мен құстардың да тағамы болып табылады, олар оны жерден қазып алады.

Климат

Бұл аймақ ерекше қыс (қазаннан ақпанға дейін), жаз (наурыздан маусымға дейін) және муссон (шілдеден қыркүйекке дейін) маусымдарымен сипатталады. Аймақтың климаты құрғақ, температураның үлкен ауытқулары байқалады. Жазда жел оңтүстік-батыс бағытында соғады. Мамыр және маусым айларында жел өте ыстық болып, "лоо" деп аталады. Маусым айында максималды температура 48 °C (118 °F) дейін жетеді, ал желтоқсан-қаңтар айларында минималды температура 10 °C (50 °F) дейін төмендейді. Тал Шапар аймағы елдің негізгі құрғақ аймағына кіреді. Бұл аймақтағы жауын-шашын мүлдем болжамсыз. Аймақтағы орташа жылдық жауын-шашын мөлшерінің айырмашылығы зор. Бұл аймақтағы жауын-шашынның орташа мөлшері шамамен 300 мм құрайды.

Мекемелер

Қорғау аймағында орман шаруашылығы департаменті күтіп ұстап тұрған алты бөлмелі демалыс үйі орналасқан, оның төртеуі кондиционерленген. Ақы төлемақымен қарапайым тамақтану мүмкіндігі де бар. Бұл демалыс үйі орман шаруашылығының орынбасар қорғаушысы, Чурудың бақылауында. Қонақ үйге орналасу үшін кез келген адам Чурудағы орынбасар қорғаушыға (DCF) хабарласа алады. Чхапар – Сужангарх мемлекеттік тас жолы қорғау аймағын екі бөлікке бөледі. Қорғауда қаша жолдар бар, олар инспекциялау, патрульдеу және қорғау аймағының жануарлар дүниесін қарау үшін пайдаланылады.

Жаңалықтар

2006 жылдың ақпан айында Тал Чхапер "Мұраны дөңгелекте" пойзының бағытына қосылды. Қазір туристерге аптасына екі рет пойызбен қасиетті орынға бару мүмкіндігі туды. 2006 жылдың наурыз айында құрметті бас министр 2006-07 жылдарға арналған бюджеттік сөйлеуінде Тал Чхапер қасиетті орнын дамыту үшін 2 крор 82 лакх бюджет қарастырылғанын жариялады, ол 2006-07 жылдан 2010-11 жылға дейінгі бес жылдық жоспарды қамтиды. Орман шаруашылығы департаменті топырақ пен суды сақтау жұмыстарын жүргізу арқылы Тал Чхапердің шөлейт экожүйесін жақсартты. Тал Чхапер қасиетті орны Раджастан туризмінің туристік картасына енгізілді. Құрметті бас министр 2006-07 жылдарға арналған бюджеттік сөйлеуінде қасиетті орны экотуризм және жабайы табиғат туризмі орталығы ретінде дамыту жобасын жариялады. Жобаға қасиетті орнының кешенді дамуына бағытталған 2,82 крор теңгелік бес жылдық іс-қимыл жоспары кіреді. Ағымдағы қаржы жылына 1,10 крор теңге бюджеттік қаражат бөлінді. Орман шаруашылығының бас хатшысы, танымал сәулетші Ревати Камат, халықаралық деңгейдегі әйгілі сәнді дизайнер Биби Рассел, туризм комиссары және бас жануарлар күзетшісі кіретін жоғары деңгейлі комиссия қасиетті орнына келіп, кешенді даму жоспарын жасады. Сондай-ақ, Мумбайдағы Раджастан даму кеңесінің президенті Раджендра Дадич та келді. Қасиетті орын қыс мезгілінде көптеген құс бақылаушылардың маңызды бағытына айналды.