Кіріспе

Англиялық крикетші Харольд Гимблетт (19 қазан 1914 – 30 наурыз 1978) – Сомерсет және Англия құрамаларында ойнаған крикетші. Ол бастапқы соққышы ретінде жылдам ұпай жинауымен және дебюті туралы көп қайталаған әңгімесімен белгілі болды. 1982 жылы алғаш жарық көрген кітапта крикет жазушысы және Сомерсет тарихшысы Дэвид Фут: «Гарольд Гимблетт – Сомерсет өндірген ең ұлы соққышы» деп жазды. Гимблетт – Гимблетт әулетінің мүшесі, бұл ағылшын-француз әулеті 18-ғасырдың басында Мецтен Ұлыбританияға келген. Әулет Ұлыбританияға таралып, Сомерсет, Шотландия және Оңтүстік Уэльсте тармақтары орналасқан. Атының әртүрлі жазылу нұсқалары бар, оның ішінде Гимлет, Гимлетт және Гимблет. Гимблетт мансабы бойы жылдам ұпай жинап, 265 алтылық соқты. «Бұл, әрине, тұрақты бастапқы соққышы үшін рекорд», – деп жазды Эрик Хилл, оның соғыстан кейінгі серіктесі және Сомерсеттің көп жылғы журналист-байқаушысы. Дегенмен, ол тек үш тестілік матчта ғана ойнады, олардың ешқайсысы Австралияға қарсы болған жоқ, және ол бірінші сыныпты крикеттен кенеттен кетіп, өмірінің соңына дейін онымен бірге болған психикалық денсаулық проблемаларына ұшырады.

Өмірбаян

Гарольд Гимблетт Батыс Сомерсеттегі Кванток тауларындағы Бикноллерде дүниеге келді, оның отбасы 15 ғасырдан бері фермерлікпен айналысып келген. Ол үш бауырдың ең кішісі болды және Уиллитондағы жергілікті мектепте, содан кейін Девон шекарасынан сәл асып тұрған Батыс Бакленд мектебінде білім алды. Ол мектепте және Уочет крикет клубында сәтті ойнады. 1931 жылы ол мектепті бітірді; сол жылдың тамызында өзінің алғашқы маңызды ойынын өткізді. Уочет пен Веллингтон крикет клубтары арасындағы матчта ол Уочеттен 37/7 есебімен, 160 ұпайға жететін жалпы соманы қуа жөнелді. Өзге бір жасөспірім ойыншы, Аллан Пирспен бірге, Гимблетт 91 ұпай жинап, жеңіске жетті. Бір жылдан кейін ол Сомерсет Страгглерс командасына қосылды – Оңтүстік-Батыс Англиясы бойынша матчтар өткізетін, әртүрлі деңгейдегі бұрынғы жеке мектептердің ойыншыларынан құралған, көшпелі әуесқой команда. Олардың кейбіреулері Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Сомерсет округінің ойыншыларының көп бөлігін құраған әуесқойлар еді. Страгглерс командасының алғашқы матчында, Веллингтон мектебіне қарсы, ол 75 минутта 142 ұпай жинады. Гимблетт қысқа мерзімге Лондонға жұмыс істеуге кетті, бірақ қалалық өмір оған ұнаған жоқ және ол үйге оралып, Уочет клубында крикет ойнауын жалғастырды. Уочет крикетінің демеушілерінің бірі, қалалық тігінші В. Г. Пенни, Сомерсет округінің крикет клубында да белгілі болған, оны округ құрамына сынақтан өтуге ұсынды, бірақ оның мінез-құлқы мен импульсті ойынына қатысты қандай да бір күмәндер болған сияқты. Сондай-ақ, сол дереккөзде Гимблетттің өзінің жоғары деңгейдегі крикетшілерге қарсы өзін сынап көруге құлшынбағаны туралы да ақпарат бар. Дегенмен, 1935 жылғы маусымның басында Гимблетт екі апталық сынақтан өту үшін Таунтонға шақырылды. Сынақ сәтті өтпеген сияқты, бірақ ол тікелей Гимблеттің бірінші сыныптағы крикеттегі дебютіне әкелді.

Бірінші сыныптық дебют

Гимблтттің 1935 жылы бірінші сыныпты крикетке қадамы бірден аңызға айналды. 1979 жылы "Уайзден" журналы оның қайтысы жөніндегі мақаласында: "Оның мансабының басталуы соншалықты сенсациялық болды, оны кейіпкеріне жатқызған кез келген романист кітабының сенімділігін жоғалтар еді" деп жазды. Сомерсетпен екі апталық сынақтан өткен Гимблттке, мерзім біткенге дейін, бірінші сыныпты крикетші ретінде болашағы жоқ екені айтылды. Бұл шешімге қалай келгені туралы түрлі пікірлер бар. Дэвид Футтың өмірбаянында келтірілген Гимблтттің өзі, өлімінен алдындағы жылдары жазған материалдарына көп сүйенген, округ хатшысы және бұрынғы капитаны Джон Дэниелл оған: "Аптаны аяқтаған жөн. Біз сізге 35 шиллинг пен автобус ақысын төлейміз. Өкінішке орай, сіздің деңгейіңіз жеткіліксіз" дегенін айтты. Сол кітапта Дэниеллдің ұлы, Сомерсеттің кәсіби ойыншылары Гимблттті округтік құрамға қабылдамауға кеңес бергенін мәлімдеді: "Олар әкемнің Харольд тым импульсивті екенін ойлағанын айтатын". Сомерсеттің айналасындағы қаржылық қиындықтар да себеп болуы мүмкін: округтік клуб, ықтимал, тағы бір кәсіби ойыншыны алуға шамасы келмеді. Гимблтттің сынағының соңғы күні Сомерсет Фромда Эссекске қарсы келесі күні басталатын матчқа бір ойыншы жетіспейтінін анықтады, себебі әуесқой Лори Хокинс ауырғандықтан қатыса алмады. Гимблттке Фромға баруды тапсырды: Дэниелл машинасы бар қақпашы Уоли Лаккеске Бриджвотерден оны алуды ұйымдастырды. Гимблтт Таунтоннан келетін автобусты өткізіп алды және жүк көлігімен жолға шықты. Сомерсет жеребе тастап, ұрыс бастады: үш соққышы 35 ұпайға аут болды, ал түскі асқа дейін есеп 105/5 болды. Түскі асқа жақын уақытта Дики Берроу аут болды және Гимблтт 107 ұпаймен алты соққышы ауған Сомерсетке Артур Уэллардпен бірге келді. Гимблтттің алғашқы ұпайы үшінші доптан алынды, ал көп ұзамай ол аяқ сынығып, 15 оверге соққы берген Питер Смиттен ұпай жинады. Ол 28 минутта 33 доптан 50 ұпайға жетті, соңғы ұпайды алтылықпен алды. Уэллард, әдеттегіден гөрі, одан басып өтті және аут болды, содан кейін Лаккс та ойыннан шықты, бірақ Гимблттке Билл Эндрюс қосылды, ол да күшпен соқты. Гимблтттің ғасыры 63 минутта соқты, бұл маусымдағы ең жылдам ғасыр болды және ол ойнаған уақытта 130 ұпайдан тұрды. Ол 80 минутта 175 ұпайдан 123 ұпай жинап, үш алтылық және 17 төрттікпен аяқтады. Сомерсет ойынды бір иннингпен жеңді. Бұл иннинг Гимблттті бірден танымал есімге айналдырды. Футтың өмірбаянында Fleet Street жазушылары мен фотографтары Бикноллердегі Гимблтт фермасына келгені жазылған; бұрынғы крикетші Джек Хоббс Гимблттті газет бағанында құттықтады, бірақ мұндай бастаманы сақтап тұру қиын болатынын ескертті. Осылай болды. Гимблтт келесі матчта, Миддлсекке қарсы Лордста, тек бір ойыншының жарақаттануына байланысты орнын сақтады, және екінші иннингте 53 ұпай жинап, ең көп ұпай жинаған ойыншы болғанымен, өзі де жарақат алды және келесі айды қатыса алмады. Маусымның ортасында командаға оралғанда, ол көп жетістікке жете алмады, бірақ орташа жылдамдығымен бірнеше жүлде алды, соның ішінде Глостерширге қарсы Бафта 10 ұпайға төрт жүлде алды, бұл оның ең жақсы бірінші сыныпты боулингтік көрсеткіші болып қала береді. Wisden Cricketers' Almanack 1936 жылы оның бірінші сыныптық маусымын қорытындылап, "алғашқы формасын сақтап қала алмағанын" атап өтті. Ол былай деп жалғастырды: "Көптеген жағдайларда алға қарай ойнайтын ол қорғанысқа көп көңіл бөлмейтін сияқты, ал тәжірибесіздік оның сәтсіздігіне себеп болды. Дегенмен, көреген байқаушылар оның әлеуеті бар екенін және одан әрі мүмкіндіктер болса, ол команданың пайдалы мүшесі бола алатынын айтады".

Тесттік крикетші

Бұл бағалау 1936 жылғы маусым басталғаннан кейін бірнеше апта ішінде тым қарапайым болып көрінді. Тұрақты ашылушы Джек Лиге Сомерсеттен Милл Хилл мектебінің жаттықтырушысы болуға рұқсат берілді, ал Гимблетт Сомерсеттің маусымның алғашқы матчында Индияға қарсы иннингті ашуға тағайындалды. Ол 103 және содан кейін жеңіліссіз 46 ұпай жинады, Сомерсет матчты тоғыз қақпамен жеңіп, индиялықтарды қайтадан ойнауға мәжбүр етті. Ол Олд Траффордта Ланкаширге қарсы келесі матхта бірінші иннингте 93, ал екіншіде жеңіліссіз 160 ұпай жинады, Сомерсеттің соңғы ойыншыларымен бірге Ланкаширдің жеңісіне кедерес жасады. Бұл оған маусымдық орташа ұпайды 200-ден астам деңгейге көтеруге мүмкіндік берді, содан кейін бір аптадан соң Нортгемптонширге қарсы үшінші ғасырлық көрсеткішке қол жеткізді. Бұл көрсеткіш Гимблеттің Индияға қарсы сериядағы сынақ матчына іріктелуіне әкелді, бұл Лордста өткен Солтүстік және Оңтүстік арасындағы матч болды, онда беделді сынақ ойыншылары мен жас дамып келе жатқан ойыншылар қатысты. Гимблетт матчта сәтсіз өтті, жалғыз иннингінде тек төрт ұпай жинады. Дегенмен, ол 1936 жылғы серияның бірінші тесті үшін Англия құрамасына іріктелді, Йоркширден Артур Митчеллмен тәжірибелік ашылу серіктестігін құрады. Гимблеттің алғашқы тестілік ойыны оның қысқа тестілік мансабындағы ең табыстысы болды. Индия құрамасы бірінші иннингте Англияны 13 ұпаймен басып өткен төмен ұпайлы матчта, Гимблеттің екінші иннингте жинаған 67 ұпайы оның командасына жеңіс сыйлады. Англия жеңіске 107 ұпайға жетті, бірақ ылғалды жасырғыш және ауа райының белгісіздігімен "тапсырманы оңай деп санауға болмайды" деді Уизден. Ол былай деп жалғастырды: "Гимблетт жасырғыштың қарқынын сезіне бастағанда, ол күшті соққы беру қабілетін дамытты және керемет соққы берді". 37 ұпай жинаған Морис Тернбуллмен серіктесіп, Гимблетт "шеберлік пен құлшыныспен" 100 минутта ұпайларды жинады. Гимблеттің ағылшын крикетінің болашақ жұлдызы екендігі оның Лордста өткен Gentleman v Players матчы үшін Players құрамасына іріктелуімен расталды, бұл ағылшын крикет маусымының орталық оқиғаларының бірі болды. Ол сәттілікке жете алмады, тек үш және бір ұпай жинады. Бірақ ол Олд Траффордтағы екінші тесті үшін Англия құрамасында өз орнын сақтап қалды, бұл жолы тестілік дебютін жасаған Кент ойыншысы Артур Фэггпен ашылды. Бұл жолы Гимблетт Англияның жалғыз иннингінде тек тоғыз ұпай жинады. 1936 жылғы маусымның соңындағы мақсат - 1936-1937 жылғы маусымда Австралия мен Жаңа Зеландияға MCC командасымен саяхаттауға іріктелу болды, команда тамыздың басында таңдалды, бірақ Гимблетттің аты аталмады, жас ашылушылар Фэгг және Чарльз Барнетт таңдалды, олар Үндістанға қарсы үшінші және соңғы тестілік матчта Гимблеттің орнын басты. Шындығында, Гимблеттің 1936 жылғы маусымның екінші жартысындағы көрсеткіштері тұрақсыз болды, мамыр айында 200-ден астам ұпай жинағаннан кейін маусым соңында 32,81 орташа есеппен 1608 ұпай жинады, бұл Фэгг пен Барнеттен әр иннингке шамамен алты ұпайға аз болды. Уизден оның алғашқы тестіндегі "керемет" 67 ұпайынан басқа маңызды матчтарда "ештеңеге қол жеткізе алмағанын" атап өтті. Ол былай деп жалғастырды: "Оның алаңға шығарып салуы халықаралық стандарттан төмен болғандықтан, оны Англия ойыншысы деп атауға болмайтыны анық болды". Ал ол бір жыл бұрын айтқан дискреттілік туралы сынды қайталады: "Горизонтальды найзаны үлкен еркіндікпен пайдаланып, ол дұрыс допты таңдауда кемсітушілікке ұшырап, аяқ жағына ұстап алатын қателіктерге жиі тап болды. Дегенмен, оның қателіктерінің көбісі тәжірибесіздігіне байланысты болды, және ол әлі 22 жаста болғандықтан, оның мансабы өз аймағынан тыс жерлерде де қызығушылықпен бақыланатын болады". Фут: "Лордс және Олд Траффорд тестілері бағалы естеліктер емес, қайғылы естеліктерге айналды, ол енді таңдалмауын үндемей тіледі". 1936 жылғы драмадан айырмашылығы, 1937 және 1938 жылдар Гимблетт үшін тыныш болды. Өз жасындағы Леонард Хаттон сияқты басқа ұрысшылар тестілік реті бойынша одан алдыда болды, ал кейде ол толық жарамды емес еді. Ол екі маусымда да 1000-ға жуық ұпай жинады, сондай-ақ, кейде керемет ойын көрсетті: 1937 жылы Уэллсте 150 минутта 141 ұпай жинады, Хэмпширге қарсы тоғыз алты және 16 төрт ұпаймен. 1938 жылы Уизден кейде ол бұрынғыдан да қорғанысқа көбірек ие болатынын және оны маусымда 2000-нан астам ұпай жинаған оның ашылу серіктесі Фрэнк Ли көлеңкелеп кеткенін атап өтті. Алайда, Уизден оның қазір "өзін бірінші рет алдыңғы қатарға шығарған электрлі әдістерден азырақ" көрсететінін айтты. Екінші иннингте Англия жеңіске жеткізу үшін жылдам ұпайларға мұқтаж болғанда, ол жылдам атқыш Лесли Хилтонның алғашқы екі шарына төрт және алты ұпай соқты. Ол Тест командасына қайта іріктеле алмады, бірақ Лордста өткен Gentleman v Players матчында Players құрамында 52 ұпай жинады. Маусым бойынша ол 40,89 орташа есеппен 1922 ұпай жинады.

Соғыстан кейінгі округтің абыройы

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі сегіз маусымда Гимблтт Сомерсеттің шабуыл шебінің тірегі болды. Өзінің агрессивті инстинкттерін тоқтамай, ол соққы таңдауда сақтық танытты, және мансабының соңына дейін матчтың бірінші добын алтылыққа соғуға бейім болса да, әдетте шабуылда нашар болатын Сомерсет командасында аға ойыншы рөлін атқарды. 1946 жылғы маусымда Сомерсет 50 жылдан астам уақыттан бері ең жақсы көрсеткішін көрсетті, ол 1947 рет бір инингке орташа есеппен 49,92 ұпай жинады, бұл оның мансабындағы ең жоғары маусымдық орташа көрсеткіші. 1947 жылғы көрсеткіш төмен болды, бірақ 1948 жылы Сомерсеттің шабуыл шебі оған одан да көп тәуелді болғандықтан, ол жазғы маусымда команда салған төрт жүздіктің барлығымен жауап берді, олардың бірі оның ең жоғары ұпайы және Сомерсет ойыншысының сол кезге дейінгі ең жоғары иннингі болды: Истборнда Суссекске қарсы 310 ұпай. Сомерсеттің бұрынғы рекорды 292 ұпайды құрады, оны Виктория дәуірінің соңындағы әуесқой Лионель Палере орнатқан. Гимблтт өзінің биографы Дэвид Футке, биографияның негізін құрайтын таспаларда Истборн алаңында Сассекс ойыншысы Джеймс Лэнгриджке: "Бұл біздің округтің рекордтар кітабынан бір әуесқойдың атын алып тастады" дегенін айтты. Гимблтт бұл жетістікті атап өту үшін ақша жинау науқаны ұсынылғанын, бірақ Сомерсеттің хатшысы бұл идеяны қабылдамағанын айтты. "Менің ойымша, сол кезде мен Сомерсеттегі мансабымның аяқталатынын бірінші рет сезіндім. Бұл мені қатты ренжітті", - деді ол. Бірақ бұл әлі аяқталмады. 1949 жылы Гимблтт өзінің мансабында алғаш рет маусымда 2000 ұпайдан асты, оның 2093 ұпайы сол кезде Сомерсет үшін жаңа рекорд болды. "Егер ол шығып кетсе, барлығы аяқталғандай сезім тудырмады", - деп түсіндірді Уайзден маусым бойы оның күш-жігеріне қатысты. 1950 жылы да осы үрдіс қайталанды, бірақ маусымның ортасында ерекше жағдай болды. Англияның тестілік командасы Вест-Индияға, әсіресе бұрын белгісіз болған екі спин-боулер, Сонни Рамадин мен Альф Валентинге есе жіберді. Лордста өткен екінші тестіде ауыр жеңілгеннен кейін Англия селекционерлері Гимблттті үшінші матчқа шақырды. Бұл 11 жылдан бері Гимблтттің алғашқы тестісі болатын және Футтың айтуынша, бұл қадам өте танымал болды, және бұл Сомерсетте ғана емес. Бірақ матчтан бұрын Гимблтттің мойнында үлкен іріңді ісік пайда болды. Оған пенициллин салды және Ноттингемге жөнелтілді. "Бір елдің спорт баспасөздері карбункулдың соғуы туралы егжей-тегжейлі жазып, оның пульсін қадағалады", - деп жазады Фут. Бұл нәтиже бермеді: Гимблтт матчтан бас тартты және қайтадан таңдалмады. 1950 жылғы ағылшын маусымының соңында ол алғаш рет шетелге шығып, Үндістан мен Шри-Ланканың Комонвелл турнесіне қатысып, барлық бес өкілді ойындарда соққыны ашты. Ол турда сәттілікке қол жеткізді, бір жүздік соғып алды, бұл оның 50 жүздігінің жалғыз біреуі болды, ол Сомерсет үшін соғылмаған. Мүмкін, ол үйді сағынған және бақытсыз болған: "Басында мен бір жұқпалы ауруға шалдыққан жоқ па деп ойладым. Бірақ бұл тек психологиялық мәселе болды", - деді ол өзінің өмірбаянында жазылған аудиотаспада. 12 кг-ға жеңілдеп, ол 1951 жылғы маусымда әдеттегіден көбірек қиналды және шілдеде крикеттен ұзақ үзіліс жасады, кейіннен қандай да бір формаға оралды. Сомерсет Гимблттке 1952 жылы пайдалы матч ұйымдастырды, бірақ ол Глостерширмен мүмкін табысты банктік мерекелік жергілікті дерби матчы емес, Гластонберидегі Нортгемптонширмен ойынға тағайындалды деп күңкілдеді. Гимблтт сол матчта бір жүздік соғып, 1952 жылы жалпы ұпай бойынша ең жақсы маусымын өткізді. Ол барлық матчтарда 39,51 орташа есеппен 2134 ұпай жинады. 1952 жыл Гимблтт үшін жақсы болса, команда үшін нашар болды. Бірнеше жылдан кейін команда болжауларға қарсы шығып, округтік чемпионатта ортаңғы орынға ие болды, Сомерсет 1952 жылы төменгі орынға түсіп, төрт жыл сол жерде қалды. Бірақ Гимблтттің жеке өнер көрсетуі ойынның мақтаныштарының бірі болды: 1953 жылы Wisden басылымында ол Том Грейвени, Дэвид Шепард, Стюарт Сурридж және Фред Труманмен бірге Жылдың бес крикетшісінің бірі атанды. 1953 жылғы маусымда 19 Чемпионатта жеңілгені 1952 жылға қарағанда тіпті нашар болды: Гимблтттің жеке өнер көрсетуі сақталды, бірақ жарақаттанған үш матч оның жиынтығы сәл төмендеді, бірақ ол "әріптестерінен жеткілікті қолдау алмады" деп жазды Wisden. Таунтонда Нортгемптонширге қарсы ұтылмаған 167 ұпаймен бірінші сыныптық карьерасының 50-ші ғасыры болды. 1953 жылғы маусымның соңында ол Гастингс пен Кингстонда фестивальдық крикет ойнады және 1954 жылы Сомерсет...