Кіріспе
Freifunk (неміс тілінде: "еркін радио") – Германия аймағындағы тегін компьютерлік желілерді қолдауға бағытталған коммерциялық емес, ашық және халықтық бастама. Freifunk – сымсыз қоғамдық желілерді құруға бағытталған халықаралық қозғалыстың бір бөлігі. Бұл бастамаға 41 000-нан астам кіру нүктесі бар 400-ге жуық жергілікті қауымдастық кіреді. Олардың ішінде Мюнстер, Ахен, Мюнхен, Ганновер, Штутгарт және Уэльзен – әрқайсысында 1000-нан астам кіру нүктесі бар ең ірі қауымдастықтар.
Мақсат
Freifunk-тың басты мақсаттары – кең ауқымды, орталықтандырылмаған, оны басқаратындарға тиесілі және жергілікті байланысты қолдайтын тегін сымсыз Wi-Fi желісін құру. Бұл бастама Пикоперинг келісіміне негіделген. Осы келісімде қатысушылар желінің бейтараптылығы тұрғысынан, кемсітушілікке ұшырамайтын желіге келіседі. Австрия мен Швейцарияда FunkFeuer және Openwireless сияқты ұқсас халықтық бастамалар бар.
Технология
Көптеген басқа да еркін, қауымдық желілер сияқты, Freifunk бірнеше сымсыз LAN-дарды өзара байланыстыру арқылы желілік технологияны пайдаланып, арнайы желілер құрады. Wi-Fi мобильді арнайы желіде барлық маршрутизаторлар арнайы маршрутизациялық бағдарламалық қамтамасыз етуді қолдана отырып, бір-бірімен байланысады. Маршрутизатор істен шықса, бұл бағдарлама автоматты түрде мақсатқа жаңа жол есептейді. Бұл бағдарламалық жасақтама, Freifunk микропрограммасы, OpenWrt және басқа да еркін бағдарламалық жасақтамаларға негізделген. Жергілікті қауымдастықтар қолданатын аппараттық құралдар мен протоколдарға байланысты микропрограмманың бірнеше түрлі нұсқалары бар. Тохтың көрсетуінше, алғашқы Wi-Fi ad hoc желісі 1999 жылы АҚШ-тың Джорджия штатында жасалды. Бұл Linux ядросы мен WAVELAN WiFi-де Associativity Based Routing протоколын қолдайтын алты түйінді жүзеге асыру болды. Бірақ ABR патенттелген протокол еді. Осы тәжірибеден кейін Freifunk стандартты IETF протоколдары бойынша жұмыс істеді – екі кең таралған стандартты ұсыныс OLSR және B.A.T.M.A.N. болып табылады. B.A.T.M.A.N. дамуын Freifunk белсенділері ерікті түрде жүзеге асырады.
Тарих
2002 жылдың қазан айында Берлин мен Лондон қалаларында өткен тегін сымсыз қоғамдық желілерге арналған BerLon семинарының бір нәтижесі Picopeering келісімі болды. Бұл келісім тегін желілердің мақсат-мұратын сипаттайды және басқа адамдардың деректері тегін желіде қалай тасымалданатынын анықтайды, сондай-ақ қауымдастықтың негізгі келісіміне айналды. Семинар барысында қатысушылар өздерінің тегін Wi-Fi желісін құру үшін Берлинде үнемі кездесулер өткізуге келісті. Осыдан бері әр сәрсенбі сайын Hackerspace базасында апталық кездесулер өткізіліп келеді. Сонымен қатар, неміс тіліндегі freifunk.net сайты іске қосылды. 2003 жылдың қыркүйегінде Freifunk белсенділері тегін байланыс инфрақұрылымын қолдау мақсатында Förderverein Freie Netzwerke e. V. коммерциялық емес қауымдастығын құрды. Келесі жылдары бұл бастама Германия бойынша кеңінен танылып, сәттілікке жетті, себебі Freifunk микропрограммасын стандартты сымсыз маршрутизаторларға орнату жеңілдеді. Жыл сайын Берлиндегі c base орталығында Сымсыз қоғамдық демалыс күні шарасы өтеді.
Құқықтық мәселелер
2012 жылы Берлин Freifunk қауымдастығы Freifunk Freedom Fighter Box деп аталатын жобасына байланысты көптеген БАҚ назарын аударды. Жоба екіншілік жауапкершілікке қарсы күреседі: Екіншілік жауапкершілік – бұл ашық/шифрланбаған сымсыз қолжетімділік нүктелерінің иелері өздерінің интернет-байланысы арқылы басқа пайдаланушылардың әрекеттері үшін жауапты болуы (яғни, кінәсіздігі дәлелденгенге дейін кінәлі деп есептелуі) заңдық жағдайы, бұл 2007 жылы соңғы рет ратификацияланған заңның бөлігінде көрсетілген. Осылайша, меншік иелері үшінші тұлғалардың авторлық құқықтарын бұзуына байланысты төлем жасауға мәжбүр болуы мүмкін, себебі олар өз желісін жұртшылыққа ашты. Бұл заңдық тәжірибе қорқыныш пен белгісіздікке әкеліп соқты, көптеген адамдар мен кәсіпорындар интернет және Wi-Fi қолжетімділік нүктелерін, мысалы, кафелерде немесе қоғамдық орындарда жапты. Freifunk Freedom Fighter Box – бұл барлық деректерді VPN арқылы Швецияға жіберген алдын ала конфигурацияланған қолжетімділік нүктесі. Швецияда (басқа көптеген елдердегідей) екіншілік жауапкершілік жоқ. Екіншілік жауапкершілікке қатысты жағдай 2016–2018 жылдары Еуропалық Соттың (ЕСС) және Германияның Федералды сотының (Bundesgerichtshof) бірнеше заңдық шешімдерінің нәтижесінде ғана нақтыланды, олар Германиядағы екіншілік жауапкершіліктің ауқымын күрт шектеді және Германияда Wi-Fi ашық нүктелерін қайта құруды заңды түрде мүмкін етті.
Нәтиже
2013 жылы Гамбургтегі Freifunk қауымдастығы 300-ден астам түйіннен тұратын желі құрды, олар VPN туннельдерін Нидерландыға қолданды. Көптеген жаңа Freifunk қауымдастықтары пайда болды. Берлинде қауымдастық ұзын қашықтыққа микротолқынды таратуға негіделген магистральдық желі салып жатыр. Бұл жобаны жергілікті хабар тарату корпорациясы Medienanstalt Berlin Brandenburg қаржыландырып, Германияда әлі де жалғасуда.