Кіріспе

Женева конвенцияларына 1977 жылғы түзету хаттамасы II – Женева конвенцияларына халықаралық емес қарулы қақтығыстардың құрбандарын қорғауға қатысты 1977 жылғы түзету хаттамасы. Ол бір елдің шекараларында болатын ішкі қарулы қақтығыстардың құрбандарын жақсырақ қорғауға бағытталған белгілі бір халықаралық заңдарды анықтайды. Бұл заңдардың қолданылу аясы ұлттық үкіметтердің егемендік құқықтары мен міндеттерін құрметтеу ниетімен Женева конвенциясының қалған бөлімдеріне қарағанда тар. 2020 жылдың шілде айына дейін хаттаманы 169 ел ратификациялаған, АҚШ, Үндістан, Пәкістан, Түркия, Иран, Ирак, Сирия және Израиль ерекше жағдайларға жатады. Дегенмен, АҚШ, Иран және Пәкістан 1977 жылдың 12 желтоқсанында оған қол қойды, бұл оны ратификациялауға бағытталған жұмыстың ниетін көрсетеді. Иранның қол қоюы 1979 жылғы Иран революциясынан бұрын жасалған.

Шолу

Тарихи тұрғыдан алғанда, халықаралық қарулы қақтығыстар туралы заң елдер арасындағы дәстүрлі соғыс жариялауларды қарастырды. 1949 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Женева конвенциялары жаңартылғанда, делегаттар халықаралық соғыс емес, бірақ соғыс сипатына ие жағдайларға қатысты белгілі бір ең төменгі гуманитарлық стандарттарды анықтауға тырысты. Бұл келіссөздердің нәтижесінде 1949 жылғы Женева конвенцияларының төрт негізгі шартының ортақ 3-бабы құрылды. Ортақ 3-бап халықаралық сипаты жоқ, бірақ бір елдің шекараларында жүзеге асырылатын қарулы қақтығыстарға қолданылады. Ол құрбандарға шектеулі қорғауды қамтамасыз етеді, оның ішінде: жаулық әрекеттерге белсенді қатыспайтын адамдарға (ауру, жарақат алу немесе ұстау салдарынан әрекет етуі тоқтатылған әскери қызметкерлерді қоса алғанда) гуманитарлық қарым-қатынас көрсету керек. Жарақат алған және науқас адамдар жиналып, оларға күтім жасалуы тиіс. 1970 жылдарға қарай дипломаттар 3-баптың қысқаша мәтінін түсіндіруге және ішкі қақтығыстар аясында қосымша гуманитарлық құқықтарды қамту үшін халықаралық құқықтың қолданылу аумағын кеңейтуге тырысты. Бұл күш-жігер Женева конвенцияларының II хаттамасын қабылдауға әкелді. Бұл хаттама төңірегіндегі пікірталас екі қарама-қайшы идеяға негізделді. Біріншіден, ішкі және халықаралық қарулы қақтығыстар арасындағы шешім құрбанның көзқарасынан қарағанда жасанды. Гуманитарлық принциптер жауынгерлердің кім екеніне қарамастан қолданылуы керек. Екіншіден, халықаралық құқық халықаралық емес жағдайларға қолданылмайды. Ел өзінің шекараларында егемендікке ие және басқа елдердің сот шешімдерін және бұйрықтарын қабылдауға міндетті емес. Сонымен қатар, 6-баптың 2-тармағы ұжымдық жазалауға тыйым салады.