Кіріспе

1975 жылдың қараша айында мына оқиғалар орын алды:

1975 жылдың 1 қарашасы (сенбі)

АҚШ президенті Джеральд Форд қыркүйек айында оған қастандық жасауға тырысқан Линетт Фроммның ісін қарау кезінде бейнежазбада куәлік берді. Бұл жазба баспасөзге ұсынылмады және халыққа қолжетімді болған жоқ.

1975 жылдың 2 қарашасы (жексенбі)

Бір өртқосушы Англияның ең танымал туристік орындарының бірі – Брайтон қаласындағы Корольдік павильонды өртеп жіберді. 22 жастағы күдікті, сәулетші Джон Нэш жобалаған және IV Георг үшін теңіз жағасындағы демалыс орны ретінде салынған ғимараттың музыкалық залының терезесінен отты бомба лақтырды. Өрт сөндірушілер өрттің ғимараттың қалған бөлігіне таралуына жол бермей, сөндірді. Бұл ғимарат әртүрлі Азия сәулеттік стильдерінің үйлесімділігімен танымал, ал келген зиян кем дегенде 100,000 фунт стерлинг (210,000 АҚШ доллары) деп бағаланды. Қайтыс болды: 53 жастағы итальяндық кинорежиссер Пьер Паоло Пазолини, 17 жастағы ұлмен болған жанжалдан кейін өлтірілді. Джузеппе Пелоси, Пазолини өзіне жыныстық зорлық талғағанын айтып, Пазолинидің бас сүйегін бірнеше рет ағашпен ұрып, содан кейін оның көлігін алып, режиссердің денесін басып кетті. Өзін қорғаған деген оның талабы қабылданбады және ол кісі өлтіргені үшін түрмеге кесілді.

1975 жылдың 3 қарашасы (дүшәмбе)

Генерал Халед Мошарраф Бангладеш үкіметіне қарсы төңкеріс жасады, Армия штабының бастығы Зиаур Рахманды тұтқындады және өзін жаңа басшы деп жариялады. Мошарраф төрт күннен кейін Зиаурдың жақтастары қарсы төңкеріс кезінде өлтірді. Ұлыбританиядағы алғашқы мұнай құбыры Шотландияда Круден шығанағы мен Грангемут арасында ашылды. "Хэллоуин қырқыны" деп аталған оқиға Хэллоуиннен үш күн өткен соң болса да, АҚШ президенті Джеральд Форд ЦРУ директоры Уильям Э. Колбиді және Қорғаныс министрі Джеймс Р. Шлезингерді қызметтен босатты. Колбидің орнына Пекиндегі АҚШ өкілі, болашақ АҚШ президенті Джордж Буш келді, ал штаб бастығы Дональд Рамсфелд Шлезингердің орнын иеленді. Кабинетті қайта құрудан кейін, 1976 жылы президент Фордтың сайлау кампаниясындағы серігі болуы күтілген АҚШ вице-президенті Нельсон Рокфеллер Фордқа жолдаған хатында "көп ойланғаннан кейін, менің атым Республика партиясының алдағы үміткерлігіне қарастырылмасын деп шештім" деді. Рокфеллер 1972 жылы Спиро Агню сайланған мерзімнің қалған бөлігін аяқтайтынын мәлімдеді; Агню отставкаға кеткеннен кейін Форд, содан кейін Рокфеллер – АҚШ вице-президенті қызметіне тағайындалған жалғыз адамдар болды. "Жақсы таң, Америка!" бағдарламасы Дэвид Хартман мен Нэнси Дюссоны жүргізушілер ретінде алғашқы эпизодын көрсетті, бұл ABC телеарнасының таңғы жаңалықтар бағдарламасы болды. Хартман мен Дюссо бұрынғы сәтсіз "AM America" бағдарламасы мен оның Билл Бьютель мен Стефани Эдвардс командасын алмастырды. Сол күні таңертең "The Price Is Right" ойын шоуы CBS телеарнасында жарты сағаттық форматтан бес минуттық ерекше форматқа дейін ұзартылды. Оңтүстік Америка мен Антарктиданың оңтүстігінде күннің ішінара тұтылуы байқалды, бұл Solar Saros 123 циклының 51-ші күн тұтылуы болды.

1975 жылдың 7 қарашасы (жұма)

Телевизиялық сериал «Wonder Woman», продюсері Дуглас С. Крамер, және Wonder Woman рөлінде Линда Картер ойнаған, АҚШ-тағы ABC және CBS телеарналарында маусым ортасындағы ауыстыру ретінде көрсетілді. Нидерландының Гелеен қаласындағы мұнай өңдеу зауытындағы бу бұлтының жарылысынан 14 адам қаза тауып, 109 адам жарақат алды, ал өрт бес күн бойы тоқтамады. Нидерланды индустриалы Тиде Херрема 36 күн қамауда болғаннан кейін Ирландияның Монастеревин қаласында аман-есен босатылды. Ангола тәуелсіздік алғанға төрт күн қалғанда, Кубадан 4000 сарбаз, танк және жабдықтары бар екі кеме шықты. Психиатрлар тобы бұрын ұрланған, кейін қылмыскерге айналған Патти Херст сотқа қатысуға қабілетті деп шешті.

1975 жылдың 9 қарашасы (жексенбі)

"Сторожевой" фрегатындағы бүлік туралы хабар КГБ-ға жеткен соң, вице-адмирал Анатолий Косов Кеңес Балтық флотына бұл кемені іздеуге, қуып жетуге және тоқтатуға бұйрық берді, ол КСРО-дан жылдамдықпен қашып бара жатқан еді.

1975 жылдың 10 қарашасы (дүшәмбе)

Осимо келісім-шарты Италия мен Югославия арасында екі ел де таластыратын Триест дауын шешу үшін қол қойылды. Келісім бойынша 233 км² (90 шаршы миль) және 302 000 тұрғыны Италияға, ал қалған 340 км² (130 шаршы миль) және 73 500 тұрғыны Югославияға өтті. Анголаның Португалиядан тәуелсіздік алу алдында марксистік MPLA Луанда қаласын бақылау үшін болған күресте FNLA-ны жеңіп, FNLA қолбасшысы Холден Робертоның орнына Агостиньо Нетоны жаңа мемлекеттің бірінші президенті етіп белгіледі. 72–35 дауыспен (32 қалыс дауыспен) Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 3379 қаулысы қабылданды, ол сионизмді расизммен теңестірді. Он алты жыл өткен соң, 1991 жылдың 16 желтоқсанында Бас Ассамблея 1975 жылғы қаулыны жойған тағы бір қаулыны қабылдады, оны 111 ел мақұлдады. "Эдмунд Фицджеральд" жүк кемесі кешкі сағат 19:20-да Супериор көліндегі Уайтфиш шығанағындағы дауыл кезінде батып, 29 адамнан тұратын экипажбен бірге суға кетті. Кейін әнші Гордон Лайтфут кеменің қазасына арналған баллада жазды.

1975 жылдың 11 қарашасы (сексенбі)

Ангола бес ғасыр бойы Португалияның отарлығында болғаннан кейін тәуелсіздік алды. Соңғы жоғарғы комиссар, адмирал Леонель Кардосо, күн батқанда португал туын түсіруге және қалған португал әскерін тасымалдайтын кемелердің түн ортасына дейін Ангола суларынан кетуіне бұйрық берді. Луандада ақын Агостиньо Нето президенттік қызметке ант берді. Австралияның генерал-губернаторы сэр Джон Керр, Гоф Уитламды премьер-министр лауазымынан босатып, оның орнына оппозициялық Либералдық партияның жетекшісі Малкольм Фрейзерді тағайындады, бұл конституциялық дағдарысқа алып келді. Керр, номиналды түрде мемлекет басшысы болып, королева Елизавета II атынан әрекет еткенімен, үкімет басшысы емес, Австралия Конституциясының 64-бабында оған берілген өкілеттікті пайдаланды. Қайтыс болды: 88 жастағы Ричард Пол Павлик, 1960 жылдың 11 желтоқсанында АҚШ президенті сайланған Джон Ф. Кеннедиді өлтіруге сөз байластырған зейнеткер почта қызметкері.

1975 жылдың 12 қарашасы (сәрсенбі)

Андрей Сахаровқа 1975 жылы Нобель сыйлығын алу үшін Кеңес Одағынан кетуіне рұқсат берілмеді. Сахаров – ядролық физика ғылымы бойынша маман болған және КСРО үшін сутекті бомба жасауды қадағалаған, кейіннен елдің ең танымал диссидентіне айналды. Оған «мемлекеттік құпияларды біледі» деген сылтаумен виза берілмеді. Сол күні жазушы Владимир И. Максимов та Кеңес Одағынан азаматтығынан айырылды; Максимов сол кезде Францияда тұрып жатқан еді. Уильям О. Дуглас, АҚШ Жоғарғы Сотының судьясы ретінде 36 жыл қызмет еткен, бұл тарихымыздағы ең ұзақ мерзім, 77 жасында зейнетке шықты. 31 желтоқсанда инсульт алған Дуглас «Мен өз міндетімді толыққанды орындай алмадым» деген мәлімдеме жасады. Дуглас 1939 жылдың 17 сәуірінен бері Сотта қызмет етіп келді. Алабама штатының губернаторы Джордж Уоллес 1976 жылғы АҚШ президенттік сайлауына Демократиялық партиядан кандидат болуға ниет білдірген онінші адам болды. Уоллес 1968 жылы үшінші партиядан кандидат ретінде қатысқан, ал 1972 жылы оны өлтіруге талпынған кезде номинацияға үміткер болған еді. Overseas National Airways рейсі 32 Нью-Йорктегі Кеннеди халықаралық әуежайынан Франкфуртқа ұшып, ұшу-қону жолағында үлкен қанағатты кездестірді. Құстар 3-ші қозғалтқышқа сорылып, ұшақта өрт шығып, ол өрттің қалған бөлігіне тарады. Қызығы, борттағы 139 адамның барлығы жарақатсыз аман қалды, себебі олардың барлығы ONA қызметкерлері болғандықтан, төтенше жағдайларға дайындықтан өткен еді. 40 миллион доллар тұратын DC 10 ұшағы қирады. ONA үш жылдан кейін банкротқа ұшырады.

1975 жылдың 15 қарашасы (сенбі)

"Алтылық тобы" (G6) өнеркәсіптік дамыған елдер Франциядағы Рамбуйе шатосында өткен алғашқы саммитте құрылды. Франция, Батыс Германия, Жапония, Италия, Ұлыбритания және АҚШ басшылары Парижден 48 шақырым қашықтықтағы сарайда экономикалық саммитті бастады.

1975 жылдың 16 қарашасы (жексенбі)

Үшінші балық соғысы Ұлыбритания мен Исландия арасында басталды және 1976 жылдың маусымына дейін созылды.

1975 жылдың 17 қарашасы (дүшәмбе)

Совет Одағының "Союз-20" ұшқышсыз ғарыш кемесі, аппараттың төзімділігін және биологиялық жүктерді сынау мақсатымен ұшырылды. Ол 90 күн орбитада болды және 1976 жылдың 16 ақпанында жерге қайтті.

1975 жылдың 23 қарашасы (жексенбі)

Испания диктаторы Франсиско Франконың қосылу рәсімі Мадридте өтті. Эдмонтон Эскимостары Грей кубогын және Канада футбол лигасының чемпионатында жеңіске жетті, Монреаль Алуэттс командасын 9:8 есебімен тікелей соңғы минутта жеңді. 0:45 қалғанда және 9:7 есебімен ұтылып бара жатқанда, Монреаль 19 ярдтық сызықта 10:9 есебімен ойынды жеңіп беретін соққыны жасауға дайындалды, бірақ нашар пас, дұрыс емес орналасу және нашар соққы салдарынан Дон Свиттің соққысы оң жаққа бұрылып, қақпа аймағына түсті, нәтижесінде бір ұпай қосылды.

1975 жылдың 25 қарашасы (сексенбі)

Бұрын Голландия Гвианасы болған Суринамға Нидерланд Корольдігінен тәуелсіздік берілді. Бұрынғы губернатор Йохан Ферриер Оңтүстік Америка мемлекетінің тұңғыш президенті, ал Хенк Аррон – тұңғыш премьер-министрі болды. Испания монархы ретінде алғашқы маңызды қадамында король Хуан Карлос өлім жазасын күтіп отырған барлық тұтқындар үшін жойды және қыркүйек айында қабылданған терроризмге қарсы заң бойынша тұтқындалған 500 адамды қоспағанда, саяси тұтқындарға жалпы кешірім жариялады. Шамамен 9 мың тұтқын босатылуға тиіс болды. Португалияда көтерілісшілердің әскери-десант бөлімдері төңкеріс жасауға тырысып, елдің төрт әуе базасын басып алды. Лейтенант-полковник Антонио Рамалхо Эанес қарсы төңкеріске жетекшілік етті. Майор Отелио Сараива де Карвальо және 200 төңкеріске қатысушы тұтқындалды; Эанес кейінгі екі президенттік сайлауда Карвальоны жеңді.

1975 жылдың 26 қарашасы (сәрсенбі)

American Airlines DC 10 ұшағының пилотының шапшаң әрекеті TWA Lockheed Tri Star ұшағымен әуедегі соқтығысуды болдырмады, бұл 308 адамның өмірін қиюы мүмкін еді. Капитан Гай Эби әуе қозғалысын бақылаушының екі ұшақтың бір-біріне қауіпті жақындап келе жатқаны туралы ескерткеннен кейін, DC-10 ұшағын күйреуге жіберіп, борттағы 194 адамның 24-іне жарақат келтірді. American Airlines рейсі 182 Чикагодан Ньюаркқа, ал TWA рейсі 37 Филадельфиядан Лос-Анджелеске 114 жолаушысымен бет алған еді. Екі ұшақ та Карлтон, Мичиган қаласының үстінде кездескен кезде 35 000 фут биіктікте ұшып бара жатқан. Жергілікті уақыт бойынша сағат 19:22-де Кливленд әуе қозғалысын бақылау орталығының бақылаушысы «American 182, дереу 330 футқа төмен түсіңіз» деген бұйрық берді. Кешіккен тергеу көрсеткендей, қателік бақылаушылардың бірінде болды, ол екі ұшақтың бірдей биіктікте екенін білген, бірақ мәселені шешпеді және бұйрық берілгенге бір минут бұрын оның орнын бастан алған адамға ескертпеді. АА 182 Детройтқа шұғыл түрде қонды, ал TWA 37 жолаушылары өлімге жуық болғанын білмей, Филадельфияға қарай ұшты. Нью-Йорк қаласын банкроттықтан құтқару туралы бұрынғы шешімнен бас тартып, президент Форд 2,3 миллиард долларға дейін қысқа мерзімді несиелерді ұсынылатын федералдық бағдарламаны ұсынды. Калифорния штатының Сакраменто қаласында Линнетт Фромм АҚШ президентіне қастандық жасауға талпыныс жасағаны үшін федералдық заң бойынша сотталған алғашқы адам болды. 8 әйел және 4 ер адамнан тұратын қазылар алқасы үш күн бойы 19 сағатқа жуық кеңесе отырып, кінәлі деп таныды. «Мансон отбасы» және Чарльз Мансонның басқа да жақтастарынан кек алудан қорқып, қазылар алқасы сұхбат беруден және суретке түсуден бас тартты.

1975 жылдың 28 қарашасы (жұма)

Португалиялық Тимор Португалиядан тәуелсіздігін Шығыс Тимор Демократиялық Республикасы деп жариялады, FRETILIN жетекшісі Франсиско Ксавье до Амарал елдің тұңғыш президенті болды. 7 желтоқсанда көршілес Индонезия аралдың өзінің жартысынан, Батыс Тимор провинциясынан шабуыл жасап, жаңадан құрылған мемлекетті басып алып, 100 мың адамды өлтіріп, оны Индонезияның 27-ші провинциясы ретінде қосып алды. Шығыс Тимор 2002 жылдың 20 мамырында тәуелсіздігін қайта иеленді.

1975 жылдың 29 қарашасы (сенбі)

Жаңа Зеландияда өткен сайлауда премьер-министр Билл Роулинг басқарған Лейбористік партия Өкілдер палатасындағы 55-32 көпшілігін жоғалтты, нәтижесінде 23 орын Роб Малдун басқарған Ұлттық партиясына бұйырды. Қорытындысы нақты кері қайтым болды, енді Ұлттық партия 55-32 үстемдікпен палатаны бақылайды. Қайтыс болды: 46 жастағы ағылшын автокөлік жарысшысы Грэхам Хилл, екі мәрте Formula One әлем чемпионы (1962 және 1968 жж.) және 1966 жылғы Индианаполис 500 жеңімпазы, Лондон қаласының Барнет ауданындағы гольф алаңына қонбастан бұрын ағаштарға құлап, оның Piper Aztec ұшағымен бірге тағы бес адам қаза тапты. Хиллдің ұшағы Эльстридегі шағын аэродромға қонуға әрекеттенген болып көрінеді.

1975 жылдың 30 қарашасы (жексенбі)

Президент Матье Керекудің жарлығымен Африка мемлекеті Дагомеяның атауы Бенин Халық Республикасы деп өзгертілді. ФРЕТИЛИН тәуелсіздік қозғалысы Шығыс Тимордың тәуелсіздігін жариялағаннан кейін екі күн өткен соң, қарсыласты UDT және APODETI саяси партиялары "Португалдық Тимордың барлық бұрынғы колониялық аумағының тәуелсіздігі және Индонезия Республикасымен бірігу туралы декларация қабылдады, бұл Португалдық Тимор халқының нағыз тілегіне сай келеді".