Кіріспе
Тиби аралы – Джорджия штатының Чаттем округінде орналасқан қала және арал. "Тиби аралы" атауы арал мен қаланың екеуіне де қолданылады, бірақ географиялық тұрғыдан олар толық сәйкес келмейді: аралдың аумағының тек бір бөлігі қала шегінде жатыр. Бұл арал Грузияның ең шығыс нүктесі болып табылады. Грузияның географиялық алуандығын көрсететін "Рабун ойысынан Тиби маяғына дейін" деген фраза, штаттың ең солтүстік нүктесіне жақын тау өткелін, жағалау аймағындағы аралдың маяғымен салыстырады. 2020 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 3114 адамды құрады. Аралдың барлық бөлігі Саванна қалалық статистикалық аймағының құрамына кіреді. 1929 жылы жарнамалық мақсатта ресми түрде Саванна Бич деп атауға ие болған Тиби аралы қаласы 1978 жылы бастапқы атына қайта оралды. Саванна тұрғындары үшін ұзақ жылдар бойы тыныш демалыс орны болған бұл кішкентай арал, Саванна аймағынан тыс туристер үшін танымал демалыс мекесіне айналды. Тиби аралы – Days Inn желісінің алғашқы қонақүйі, көп суретке түсірілген Тиби аралы маяғы және Форт Скривен тарихи ауданының орналасқан жері. 1958 жылы әскери оқу барысында АҚШ Әуе күштері Тиби аралының жанындағы теңізге қателікпен атом бомбасын тастап кеткен. "Тиби бомбасы" жарылмағанмен (кейбір мәліметтерге сәйкес, ол ешқашан оқшаулау құрылғысымен жабдықталмаған), апат кезінде жоғалған Mark 15 ядролық бомбаның табылмауы салдарынан үнемі алаңдаушылық туып отыр.
Tybee Island is a city and a barrier island in Chatham County, Georgia, 18 miles (29 km) east of Savannah. The name "Tybee Island" is used for both the island and the city, but geographically they are not identical: only part of the island's territory lies within the city. The island is Georgia's easternmost point. The phrase "From Rabun Gap to Tybee Light", intended to illustrate Georgia's geographic diversity, contrasts a mountain pass near the state's northernmost point with the coastal island's lighthouse. As of the 2020 census, the city's population was 3,114. The entire island is a part of the Savannah metropolitan statistical area. Officially renamed Savannah Beach in a publicity move in 1929, the city of Tybee Island reverted to its original name in 1978. The small island, which has long been a quiet beach getaway for Savannah residents, has become a popular vacation spot for tourists from outside the Savannah area. Tybee Island is home to the first of what eventually became the Days Inn chain of hotels, the oft photographed Tybee Island Light Station, and the Fort Screven Historic District. The U. S. Air Force accidentally dropped an atomic bomb into the sea off Tybee Island during a botched 1958 military training exercise. Though the "Tybee Bomb" did not detonate (according to some reports, it was never armed with a fuse), there has been ongoing concern because the Mark 15 nuclear bomb lost during the mishap was never recovered.
Тарих
Жерлестер, су жолдарымен жүзу үшін қаптар (дугоут) қайықтарды пайдаланып, мыңдаған жылдар бойы Джорджияның жағалау аралдарында аң аулап, мекендеген. 16 ғасырда испандық саяхатшылар келгенге дейін, бұл аралда еучи тайпасы қоныстанған болуы мүмкін. "Тиби" дегені – еучи тілінде "тұз" деген мағынаны білдіреді. 1520 жылы испандықтар қазіргі Тиби аралын өздеріне қаратып, оны Лос-Бахос деп атады. Бұл испан Флоридасының Гуале миссионерлік провинциясының солтүстік бөлігінде орналасқан. Сол кезде аралға өздерін қуғандардан жасырынған қарақорғаздар жиі келіп тұратын. Кейіннен қарақорғаздар аралдың ішкі су жолдарынан тұщы су алуға пайдаланған. 1670 жылы Оңтүстік Каролина құрылғаннан кейін, ағылшындар мен олардың қарақорғаздар одақтастары, испандықтар мен олардың жергілікті американдық одақтастары арасындағы соғыс күшейді. 1702 жылы Оңтүстік Каролинадан Джеймс Мур үнді әскері мен милиция кемелерінің флотымен испан Флоридасына шабуыл жасады. Шабуыл испан Флоридасының астанасы Сент-Огюстинге қол жеткізе алмады, бірақ Гуале және Мокама миссионерлік провинцияларын қиратты. 1704 жылы Оңтүстік Каролинаның испан Флоридасына жасаған келесі шабуылынан кейін, испандықтар Сент-Огюстин мен Пенсаколаға шегінді; Теңіз аралдары босады, бұл Джорджия колониясы сияқты жаңа ағылшын елді мекендерінің құрылуына жағдай жасады.
Маяк
Тайби аралының Саванна өзенінің сағасына жақын стратегиялық орны, Грузияның алғашқы қоныстану кезеңінен бастап аралдың солтүстік ұшын маяк орнату үшін өте қолайлы жерге айналдырды. 1736 жылы салынған алғашқы маяк кірпіштен және ағаштан тұрғызылып, 90 фут (27 метр) биіктікте болды, сол кезде Америкадағы ең биік құрылым еді. Алғашқы маяк бірнеше рет жаңартылды. Екінші маяк 1742 жылы, жағажай эрозиясы бірінші маяққа қауіп келтірген кезде салынды. 1773 жылы салынған үшінші маяқтың бір бөлігі, қазіргі маяқтың төменгі 60 футы (18 метр) ретінде әлі де тұр. Ағымдағы маяқтың 29 метрлік жоғарғы бөлігі 1867 жылы қосылды. Бүгінде Тайби маяғы танымал туристік орынға айналды, оның барлық көмекші құрылыстары тарихи тұрғыдан сақталған. Қазіргі қара-ақ түсті мұнара белгілері 1916 жылы алғаш рет қолданылған төртінші күндік белгіге оралу болып табылады. Тайби аралы маяк станциясы Солтүстік Америкадағы 18 ғасырға жататын, әлі де жұмыс істеп тұрған санаулы маяктардың бірі.
Азаматтық соғыс
Азамат соғысы кезінде Одақ әскері Тиби аралының солтүстік жағалауында қоршау батареяларын орналастырды, олар 1862 жылдың 10-11 сәуір күндері Форт-Пуласкиді сәтті бомбалауға және басып алуға көмектесті. Бұл қамал қабырғалы бекіністерге қарсы ұңғылы зеңбіректердің алғашқы маңызды қолданылуы болды және қамал қабырғалы бекіністердің қолданыстан шыққанын көрсетті. Соңғы кезде Тиби аралының қаласы Азамат соғысында Тибидің тарихи маңызын еске алу үшін шаралар қабылдады. 2005 жылы қала федералдық грант алып, Одақ әскері Форт-Пуласкиге шабуыл жасаған екі жер учаскесін сатып алды.
Форт Скривен тарихи ауданы
Форт Скривен алғаш рет 1898 жылы қолданысқа берілді және 1778 жылы Джорджия штатының Мидуэй қаласының жанында қаза тапқан Революциялық соғыстың батыры, бригадир генерал Джеймс Скривеннің құрметіне аталды. Форт 1947 жылы қолданыстан шығарылғанға дейін жағалау қорғанысында маңызды рөл атқарды. Форт Скривен ең әйгілісі – оның бұрынғы қолбасшыларының бірі, армия генералы Джордж С. Маршалл, кейіннен Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс Еуропаны қайта құруға көмектескен Маршалл жоспарының авторы болды. Форттың 70-ке жуық ғимараты бүгінгі күнге дейін сақталған. 1982 жылы Форт Скривен ауданының барлығы Ұлттық тарихи тізілімге енгізілді. Ең маңызды құрылыстардың бірі – 1930 жылы салынған Тиби Пост Театры. Бұл Грузиядағы дыбыспен жабдықталған алғашқы театрлардың бірі және форттың ойын-сауық орталығының маңызды бөлігі болды. Сақталған басқа ғимараттарға жақында қайта жаңартылған қарауыл үйі, нан пісіретін орын (қазір жеке үй) және казармалар (қазір пәтерлер) кіреді. Жағажай бекіністерінің қираған қалдықтары да сақталған, ал алты бастапқы батареяның ішінде Батарея Гарланд (1899 жылы салынған) жұртшылыққа ашық. Батарея Гарландта Тайби мұражайы орналасқан. Тағы бір сақталған аймақ – Офицерлер қатары, мұхитқа қарай керемет көрініс ашатын бастапқы үйлер тобы, олардың бірі қазір қонақ үй ретінде пайдаланылуда.
Қайта пайдалану мерзімі
XIX ғасырдың соңында, өнеркәсіптік революцияның қақ ортасында, ірі, ластанған қалалардағы тұрғындар жазғы демалысқа шалғай жағажайларды іздеуге жиі мұрағаттайтын. Таза, тұзды судың желдері көптеген ауруларға, соның ішінде астма мен кейбір аллергияларға ем болатынына сенген. Азамат соғысынан кейін кемелер Тиби аралына науқастар мен туристерді тасымалдай бастады. 1920 жылдары Тиби аралын құрлықпен байланыстыратын 80-ші АҚШ тас жолы салынды. Тибриса павильоны үлкен музыкалық топтардың танымал тоқтау орны болды, онда Бинг Кросби, Томми Дорси және Блю Стил секілді әртістер өнер көрсетті. Павильонда боулинг және роликті конькимен сырғанау үшін де алаңдар болды. Аралдың оңтүстік бөлігіне құрылыс жұмыстары жалғасты. 1940 жылға қарай аралда төрт қонақ үй болды, оның ішінде Desoto және Tybee қонақ үйлері, сондай-ақ көптеген шағын пансионаттар. Тибриса павильоны 1967 жылы өртеніп, 1996 жылы Тиби пирсі мен павильонымен ауыстырылды. Сесил Б. Дей 1970 жылы Тиби аралында алғашқы Days Inn желісін ашты.
Тиби бомбасы
1958 жылдың 5 ақпанында АҚШ Әуе күштерінің B-47 Stratojet ұшағы Флорида штатындағы Хомстед әуе базасынан ұшып, Тиби аралының жағалауында АҚШ Әуе күштерінің F-86 Sabrejet ұшағымен бірге оқу-жаттығулар кезінде ядролық қаруды (нақтырақ айтқанда, Mark 15 сутекті бомбасын) тастап кетті. Ұшақтар соқтығысып, истребитель ұшқышы катапульданып шықты, ал бомбалаушы экипажы жақын орналасқан Хантер әуе базасына шұғыл түрде қонды. "Тиби бомбасы" деп белгілі болған жоғалған қару бірнеше жыл бойы қауіпсіздікке қатысты алаңдатушылық тудырды, бірақ Әуе күштері бомбада ядролық капсула жоқ екенін және ешқандай қауіп төндірмейтінін мәлімдеді. 2004 жылы АҚШ Әуе күштерінің отставкадағы подполковнигі Дерек Дьюк бомбаны жеке іздеуге қатысты. "Savannah Morning News" газетінің хабарлауынша, Дьюк Тиби жағалауының жанындағы Уассау шығанағының белгілі бір бөлігінде "радиацияның жоғары деңгейі мен магнитометрдің ерекше көрсеткіштерін" анықтады. Ол осы көрсеткіштерге сүйене отырып, бомба "Литтл-Тибидің оңтүстік ұшына жақын" орналасқан болуы мүмкін деген қорытындыға келді.
География
Тиби аралы (32.006672, 80.849374) координаталарында орналасқан. Арал – Грузияның төменгі жағалаулық жазық аймағының сыртқы бөлігін құрайтын Теңіз аралдарының ең солтүстік-шығыс бөлігі. Тиби, басқа Теңіз аралдары сияқты, шығыс жағалауында құмды жағажайдан және батыс жағалауында тұзды батпақтан тұрады. Ішкі аймағы теңіз ормандарынан (дами жөнелгендіктен тығыздығы азайған) және тұщы сулы ойыстардан құралған. Саванна өзені Тиби аралының солтүстігінде Атлант мұхитына құяды, бұл аралды стратегиялық тұрғыдан маңызды жерге орналастырады. Батысқа қарай, сазды Лазаретто сағасы аралды Маккуинс аралынан бөліп тұрады (Тиби аралының батыс жағалауы мен Лазаретто сағасы арасындағы 3 км (2 миль) көбінесе батпақтан тұрады). Тиби сағасы Тиби аралының оңтүстік жағалауымен ағып, аралдың оңтүстік-шығыс ұшында Атлант мұхитына қосылады. Кішкентай Тиби аралы, көбінесе қорғалған ылғалды жерлерден тұрады, оңтүстік-батыста Тиби сағасының ар жағында жатыр. Тиби аралының оңтүстік ұшындағы құмды жағалаудың мөлшері толқындарға байланысты айтарлықтай өзгереді. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың ауданы шамамен 74,5 км², оның ішінде құрлық және 74,5 км², немесе 27,2% - су құрайды. Аралдың толық ауданы (осы аттас қаладан ерекшеленеді) – құрлықтың ауданы шамамен .
Демография
+Тайби аралының 2020 жылғы нәсілдік құрамыRaceNum. Перк. Ақ (испан тілді емес) 2,859 91.81%Қара немесе африкалық американдық (испан тілді емес) 270 0.87%Жергілікті американдықтар 15 0.48%Азиялықтар 37 1.19%Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар 3 0.1%Басқа/Аралас 112 3.6%Испан тілділер немесе латиноамерикандықтар 61 1.96%2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша қалада 3,114 адам, 1,305 үй шаруашылығы және 831 отбасы тұрады.
As of the 2020 United States census, there were 3,114 people, 1,305 households, and 831 families residing in the city.
Қылмыстық деңгейі
Тайбидегі қатыгез қылмыстар деңгейі Джорджия деңгейінен төмен, бірақ мүлік қылмыстары деңгейі жоғары. Төмендегі кесте 100 000 адамға шаққандағы қылмыс көрсеткіштерін көрсетеді. СтатистикаТайби аралы/100 мың адамДжорджия/100 мың адамҰлттық/100 мың адамҚырқыс өлтіру0.06.65.3Зорлау0.034.040.4Торқындау32.0118.4102.8Шабуыл96.0238.5248.5Қатыгез қылмыстар128398386Бұзушылық192.1614.4468.9Ұрлық3,713.22,130.11,745.0Көлік ұрлығы96.0259.9236.9Мүлік қылмыстары4,0013,0052,451
Оқиғалар
1987 жылдан бері Тиби аралында әр жыл сайын Май айында, Естелік күні демалысынан бұрынғы апта соңында Beach Bum парады өтіп келеді. Парадтың жолы Тайбидің басты көшесі – Батлер даңғылы арқылы жүреді, және парадтық платформалар өте жатқанда, көрермендер бір-бірін су тапаншаларымен шашыратып алуға бейім. 2005 жылы басталған Tybee Pirate Fest әдетте Колумб күніне дейінгі апта соңында ұйымдастырылады. Тиби аралы бұрын "Orange Crush" атты жыл сайынғы жағажайлық кештің орны болған, ол тарихи түрде афроамерикандық колледждер мен университеттерінен мыңдаған студенттерді тартқан. 2019 жылғы шара ұйымдастырушысы қамауға алынғаннан кейін тоқтатылды, ал келесі шаралар Флорида штатының Джексонвилл жағажайына көшірілді, ұйымдастырушылар "ресурстардың жетіспеушілігі, шектеулі тұрақ, азаматтық құқықтардың бұзылуы және саяси әділетсіздіктер" деп түсіндірді.
Білім
Тайби аралы Саванна-Чатем округі мемлекеттік білім беру жүйесінің құрамына кіреді. 2009-2010 оқу жылында округте шамамен 34 668 оқушы оқыды. Аралда сондай-ақ мемлекеттік жекешелендірілген мектеп те бар.