Кіріспе
Медициналық мектептер туралы кіріспе ақпарат және басқа елдердегі медициналық мектептер туралы ақпарат. Ұлыбританияда медициналық мектеп әдетте болашақ медицина қызметкерлерін даярлаумен айналысатын университет құрамындағы бөлімді білдіреді. Ұлыбританияның барлық жетекші медициналық мектептері мемлекеттік қаржымен қаржыландырылады және олардың басты мақсаты Ұлттық денсаулық сақтау жүйесі үшін дәрігерлерді даярлау болып табылады. Оқу бағдарламалары әдетте төрттен алты жылға дейін созылады: академиялық ортада клиникалық алдындағы білім беруге екі жыл, ал оқу ауруханаларында және қоғамдық денсаулық сақтау орталарында клиникалық тәжірибеден екі-үш жыл. Медициналық мектептер мен оқу ауруханалары өте жақын байланыста жұмыс істейді. Егер студент басқа мамандық бойынша қосымша білім алса, оқу мерзімі алты жылға дейін ұзартылуы мүмкін.
In the United Kingdom, medical school generally refers to a department within a university which is involved in the education of future medical practitioners. All leading British medical schools are state funded and their core purpose is to train doctors on behalf of the National Health Service. Courses generally last four to six years: two years of pre clinical training in an academic environment and two to three years clinical training at a teaching hospital and in community settings. Medical schools and teaching hospitals are closely integrated. The course of study is extended to six years if an intercalated degree is taken in a related subject.
Қабылдаулар
Ұлыбританияда студенттер әдетте орта білімнен кейін медициналық факультеттерге түседі. Бұл АҚШ және Канада (Квебек провинциясынан басқа) жүйелерінен өзгеше, онда медициналық факультетке қабылдану үшін бакалавр дәрежесі қажет. Ұлыбританияның медициналық факультеттеріне түсу өте күшті бәсекелестікке толы.
Қолдану
Медициналық оқуға түсуге арналған өтініштер (басқа университет курстары сияқты) Университеттер мен колледждердің қабылдау қызметі (UCAS) арқылы беріледі. UCAS медицина бойынша әр өтініш берушіге әдеттегі бесеудің орнына төрт өтініш беруге рұқсат береді. Қалған біреуін бос қалдыруға немесе медициналық емес мамандыққа өтініш беруге болады. Ұлыбританияның көптеген медициналық мектептері енді өтініш берушілерден Университеттердің клиникалық қабілеттерін бағалау тестісі (UCAT) (26 университет талап етеді) және Биомедициналық қабылдау тестісі (BMAT) (8 университет талап етеді) сияқты қосымша кіру емтихандарын тапсыруды талап етеді. 1998 жылдан бері медициналық мектептердегі орын саны 3500-ге артты. Ұлыбританияда медицина және стоматология мамандықтарына студенттерді қабылдаудың санына ұлттық квоталар белгіленген, себебі оқытудың көп бөлігі денсаулық сақтау ортасында жүргізілуі тиіс. 2016 жылы алғаш рет медициналық мектепке түсуге арналған орындар «клиринг» жүйесі арқылы ұсынылды, ал Лондон университетінің Сент-Джордж колледжі бес жылдық медицина бакалавр бағдарламасына орындар ашты. UCAS жеке өтініш хаты өтініш берушіге медицинаға неге лайықты екенін жазуға мүмкіндік береді. Мұндай хаттарда көбінесе жұмыс тәжірибесі, тақырыпты зерттеу және қосымша іс-шаралар талқыланады. Жеке өтініш хаттары университеттердің қабылдау комиссиялары тарапынан қарастырылады және емтихандарда жоғары ұпай жинаған және жақсы өтініш хаты болған үміткерлер әңгімелесуге шақырылады.
Сұхбат
Медициналық мамандыққа түсуге арналған сұхбаттар әрбір университетте өзгеше болады. Көптеген медициналық мектептерге үміткерлерді қабылдау үшін дәстүрлі сұхбат немесе көптеген мини-сұхбат (MMI) форматтары қолданылады. Оксфорд пен Кембридж медициналық мектептері ғылыми сұрақтарға ерекше назар аударатын, өзіндік сұхбаттасу әдісін пайдаланады, ал басқа медициналық мектептер де үміткерлерді бағалау мақсатында топтық тапсырмалар жүргізеді.
Дәстүрлі
Дәстүрлі медициналық әңгімелесуде 2–4 әңгімелесуші үміткердің қарсы жағында отырады. Әңгімелесушілер кезекпен үміткерден белгілі сұрақтарды қойып, олардың жауаптарын Лайкерт шкаласы бойынша бағалайды. Әңгімелесу 15–30 минутқа созылады. Сұрақтар болашақ дәрігерлерде болуы тиіс қажетті критерийлерді қамтиды.
Проблемаға негізделген оқыту
Проблемалық оқыту (ПБО) – 1920 жылдардағы француз педагогы Селестен Френетің білім беру философиясына негізделген принцип. Ол медицинаны қоса алғанда, көптеген пәндерде қолданылады. Бұл әдіс алғаш рет 1960 жылдардың соңында Макмастер университетінің медицина мектебінде медициналық білім беруде пайда болды. Оны Ұлыбританияға Манчестер университеті енгізді. Дегенмен, дәрістер, семинарлар және клиникалық сабақтар проблемалық оқытуға үлес қоса алатыны байқалады, бірақ басты назар студенттердің оқу мақсаттарына жету үшін оларды қалай пайдалануға болатынын анықтауында, ал барлық ақпаратты пассивті түрде сіңіруінен емес. Ұлыбританияда ПБО енгізілуі 2003 жылғы Жалпы медициналық кеңестің «Болашақ дәрігерлер» есебімен бірге жүрді, онда оқу үдерісінің көбірек студентке бағытталған және дербес басқарылатын болуы ұсынылды. Бұл медициналық мектептерді ПБО қабылдауға ынталандырды, алайда кейбір мектептер дербес оқуды арттыру үшін басқа әдістерді таңдады, ал басқалары (әсіресе Оксфорд пен Кембридж) студентке бағытталған және дербес оқуды жоғары деңгейде ұстағандықтан ПБО енгізбеді. Манчестер медициналық мектебі 1994 жылы жаңа ПБО оқу бағдарламасын қабылдады, одан кейін Ливерпуль және Глазго медициналық мектептері де осы жолға түсті. Шығыс Англия университетінің Норвич медицина мектебі де ПБО негізіндегі оқу бағдарламасын қолданады. Сол кезден бері құрылған Ұлыбританияның бірқатар медициналық мектептері проблемалық оқытуды қабылдады. Брайтон және Сассекс медицина мектебінде шағын топтармен және дербес жұмыспен толықтырылған дәріс оқу әдісі қолданылады. Сол сияқты, Лондон Императорлық колледжі көбінесе дәріс оқуды пайдаланады, бірақ білім беруді толықтыру үшін ПБО сияқты қосымша оқыту әдістерін де қолданады. «Болашақ дәрігерлер» мен негізгі медициналық ғылымдардағы ПБО тобының түпкілікті шешімді қабылдау құқығы студенттерде болғандықтан, анатомиялық білімнің жеткіліксіздігі түлектерді хирургияға тиісті деңгейде дайындай ма, әлде белгілі бір мамандықтарға қызығушылықты төмендете ме деген мәселе туындайды; оның ішінде академиялық медицина, хирургия, патология және микробиология. Студенттер ПБО арқылы клиникалық медицинадан алшақтау сезімін аз сезінеді, демек, олардың оқуға деген ынтасы артуы мүмкін. Атап айту керек, Монреаль және Макмастер университеттері сияқты сәтті проблемалық оқытуды енгізген оқу орындары клиникалық және академиялық жетістіктерімен әлемдік деңгейде танымал, және бүкіл әлемнен түлектердің ең көп санын қабылдайды. ПБО жоғары білім алған медицина студенттері үшін қолайлырақ болуы мүмкін, олардың бұрынғы білімі мен дербес оқу тәжірибесінен пайда көруі мүмкін, ал қабілеті төмен студенттер мен бакалаврлар үшін қолайсыз болуы мүмкін.
Лекцияларға негізделген оқыту
Лекцияға негізделген оқыту (ЛНО) – ақпараттың негізінен үлкен лекциялар немесе семинарлар арқылы жеткізілуінен тұрады. Бұл әдіс Ұлыбританияның көптеген медицина мектептерінде «Ертеңгі дәрігерлер» енгізілгенге дейін клиникалық алдындағы медициналық білім берудің басым әдісі болды. Оқыту бірнеше жүз студент қатысатын үлкен оқу шаралары арқылы жүзеге асырылады, бұл оқу процесін бағыттайды. Студенттер лекциялар арасында өздігінен оқуға ынталандырылады, себебі лекциялар тек негізгі мәселелерді қамтиды. ЛНО-ны қолдаудың негізгі аргументтері студенттердің жетекші клиникалық қызметкерлерді немесе ғалымдарды тыңдау мүмкіндігіне ие болуын қамтиды, ал ПВО оқытушылары жеткіліксіз пайдаланылуы мүмкін. Лекцияға негізделген оқытуды ұйымдастыру да салыстырмалы түрде арзан, өйткені сегіз студенттен тұратын шағын топтарға проблемалық оқытуды жүзеге асыру үшін қажетті көптеген жеке оқытушылардың орнына, бірнеше студентке бірден дәріс бере алатын қызметкерлердің саны азаяды. Лекцияға негізделген оқытуды сынға түсетіндер студенттердің оқытушылармен де, әріптестерімен де өте аз қарым-қатынасқа ие екенін, лекцияларда ақпаратты сұрақ қою және жауап іздеудің орнына пассивті түрде сіңіретінін айтады. Қарым-қатынастың жоқтығы оқытушыларға жеке студенттердің қиындықтарға тап болып жатқанын анықтауды қиындатады, өйткені олар студенттердің емтихандарда лекцияларды түсінбегенін білген кезде ғана хабардар болады, бұл, әрине, тым кеш. Ал проблемалық оқытуда оқытушы әр студенттің апталық семинарларға қатысуына сүйене отырып, қаншалықты білім алғанын бағалай алады және қиындық көріп жатқан студенттерге ертерек көмектесе алады. ЛНО студенттерді «қасықпен тамақтандыру» деп сынға түсті, осылайша оларды болашақтағы үздіксіз медициналық білім беруге дайындамайды, ол қажеттілік бойынша өздігінен бағытталған. Дегенмен, көптеген лекцияға негізделген оқу бағдарламалары студенттердің лекциялар арасында өздігінен оқуға белсенді қатысуын қамтиды. Кейбірлер лекцияға негізделген оқытуды студенттерді клиникалық тәжірибедегі алғашқы жылдарына қатысы жоқ ақпаратпен жүктегені үшін де сынға алды.
Курстың құрылымы
Бакалавриат медицина оқу бағдарламалары анатомия, физиология, этика, психология және биохимия сияқты теориялық білімді медицина, хирургия, акушерлік, педиатрия сияқты клиникалық салалардан қалай біріктіру немесе бөлу негізінде жіктеледі. Дәстүрлі түрде медициналық курстар теориялық білімді толық бөліп, оны 2–3 жыл бойы алдын-клиникалық курста оқытады, содан кейін студенттер клиникалық пәндерді тағы 3 жыл бойы клиникалық курста оқиды. Кейбір жағдайларда олар географиялық тұрғыдан бөлек орындарда немесе тіпті жеке университеттерде оқытылды, әр курс үшін толыққанды бөлек штат жұмыс істеді, кейде алдын-клиникалық курстың соңында BA немесе BSc дәрежесі беріледі. Сент-Эндрюс, Кембридж және Оксфорд университеттері – ең дәстүрлі алдын-клиникалық медицина мектептерінің үштігі. Мысалы, Кембридж Медицина ғылымдарының бірінші курсы анатомия, биохимия және физиологияға бөлінеді. Курста студенттер нақты пациенттермен сөйлесетін «Пациенттерге дайындық» деген номиналды аспекті бар, бірақ ол жыл бойына бар болғаны үш сағатты құрайды. Соңғы кезде университеттер «пәнге негізделген оқытудан» гөрі «жүйеге негізделген оқытуға» көшуге бейімделді. Мысалы, анатомия, физиология, этика, психология және биохимия бойынша жеке модульдерді оқығаннан гөрі, студенттер «жүрек және өкпе» немесе «нерв жүйесі» сияқты әртүрлі дене жүйелері бойынша модульдерді оқиды, олардың ішінде осы жүйеге қатысты анатомия, физиология, биохимия, психология және т.б. зерттеледі. Клиникалық пәндерде де осыған ұқсас жағдай орын алды, мысалы, «медицина» және «хирургияны» бөлек оқығаннан гөрі, студенттер «жүрек» модулінде клиникалық кардиология мен кардиоторакалды хирургияны бірге оқи алады. Кейбір медициналық мектептерде клиникалық және алдын-клиникалық пәндер біріктіріледі, мысалы, «жүрек» модулінде жүрек анатомиясы, жүрек физиологиясы, клиникалық тексеру, клиникалық кардиология және кардиоторакалды хирургия бір модульде оқытылады. «Болашақтың дәрігерлерінен» кейін сынға түсетін мәселелерге, бірінші курс студенттерінің денсаулық сақтау ортасындағы орны бар ма, әлде нақты клиникалық білім жоқ па деген сұрақтар жатады. «Болашақтың дәрігерлері» студенттердің оқу бағдарламасын өздері таңдау мүмкіндігін, яғни студенттер таңдаған компоненттерді енгізуге де ықпал етті.
Бітіруден кейінгі кезең
Медицинаны бітіргеннен кейін студенттер Фонд үйінің қызметкері (FHO) ретінде ақылы жұмысқа орналасады, оның ішінде олар Фондтық оқытудың бірінші жылын аяқтайды. Фондтық оқыту МКМ-нің жеті қағидасына негізделеді: оқытушыға бағытталған, біліктілігі бағаланатын, қызмет көрсетуге негізделген, сапасы кепілдік берілген, икемді, тәлімгерлікпен қамтамасыз етілген және құрылымдалған, сондай-ақ оңайлатылған. Бітірушілерге Жалпы медициналық кеңесте толық тіркеуден өтуіне әлі бір жыл қалды. Осы жыл ішінде тағылымдамадан өтушілер заңды түрде белгілі бір қадағалаудағы жұмыстарында ғана, яғни Foundation House Officer 1 (FHO1) ретінде жұмыс істей алады және заңды түрде өз бетінше жұмыс істей алмайды. Олардың осы жылы Жалпы медициналық кеңесте толық тіркелгенге дейін медициналық мектеп бақылайды. Соңғы курста оқитын студенттер жұмысқа орналасу үшін өтініш беру процесін бастайды. Жаңа жүйе, Ұлыбританияның Foundation Programme деп аталады (NHS Modernising Medical Careers жүзеге асырады) интернеттегі оңайлатылған өтініш беру процесін қамтиды, сұхбатсыз, сәйкестендіру схемасына негізделген. Студенттер өздерінің таңдаған Foundation Schools (көбінесе екі немесе үш қаланың аймағын қамтиды) рейтингін жасайды. Олардың рейтингісі өтініш нысанындағы жауаптары мен студенттік кезеңде алған бағалары бойынша анықталады. Нәтижесіндегі ұпай саны студенттің бітіргеннен кейін қандай жұмысқа орналасатынын анықтайды. Foundation School-ға іріктелгеннен кейін үміткерлер әрбір Foundation School-да жергілікті деңгейде анықталатын іріктеу процедурасы бойынша нақты жұмысқа іріктеледі, бұл сұхбат, өмірбаянды ұсыну немесе MTAS-та алған ұпайларды пайдалануды қамтуы мүмкін. Бұрын Ұлыбританияның кейбір аймақтарында Foundation бағдарламасына өтініш беру үшін Көпдекандық өтініш процесі (MDAP) деп аталатын тағы бір онлайн жүйе қолданылған. Бұл жүйе ақпарат құралдарында және кейбір медициналық басылымдарда сынға ұшырады және 2006 жылы Медициналық оқытуға қосымша жүйемен алмастырылды.
Араласқан дәрежелер
Кейбір медицина студенттері медициналық мектепте бір немесе екі қосымша жыл (бес жылдық курсты алты немесе жеті жылға дейін ұзартып) интеркаляциялық дәреже алуға оқиды. Бұл медициналық біліміне қосымша берілетін, студенттерге қосымша біліктілік алу мүмкіндігі беретін қосымша диплом. Осы аралық жылдың соңында студенттерге университеттен, марапаттау деңгейінен және зерттеген пәнінен тәуелді BSc, BA, MSc, BMSc (Hons), BMedSci (Hons), MA, MPH, MClinEd сияқты дәреже беріледі. Әдетте студенттер медициналық курстың екінші немесе үшінші курсын аяқтағаннан кейін бір жыл ішінде бакалавр дәрежесін аяқтайды. Кейбір мектептерде төртінші жыл медицина курсын бітірген студенттерге магистр дәрежесі ұсынылады. Жоғары ғылыми-зерттеу магистрлері мен академиялық докторлық дәрежелер әдетте курстың бесінші жылының соңында қорғалады. Фармацевтикалық компаниялар сияқты сыртқы мекемелерден қаржыландыруды алу үшін күшті бәсекелестік бар, себебі мұндай зерттеулерге байланысты интеркаляциялық дәрежелер студенттің ұзақ мерзімді қызығушылығы аз болатын салаға қатысты болуы мүмкін, бұл жиі сынға ұшырайды. Интеркаляциялық дәреже алудың басты артықшылығы – академиялық медицина немесе хирургия сияқты бәсекелестікке толы мамандықтарға іріктелу мүмкіндігінің артуы. Бағдарламаны іске асыру тәсілі ел бойынша әр түрлі: кейде интеркаляциялық диплом медицина студенттері үшін арнайы болады (мысалы, жетекшінің басқаруымен жүргізілген ғылыми жоба және диссертациямен аяқталады), ал кейде интеркаляциялық студент соңғы жылдағы бакалавр немесе магистр студенттеріне ұсынылатын оқу курстарын аяқтайды, немесе олардың үйлесімін таңдайды. Кейбір медициналық мектептерде интеркаляциялық дәреже белгілі бір пәндер бойынша (мысалы, иммунология, патология, жүрек-қан тамырлары, тыныс алу жүйесі, әлеуметтік медицина, менеджмент, медицина тарихы, гуманитарлық ғылымдар және т.б.) жүзеге асырылуы мүмкін, ал басқа медициналық мектептерде барлық интеркальді студенттер үшін ортақ оқу бағдарламасы бар (көбінесе оның ішінде таңдау мүмкіндігі қарастырылған). Көптеген медициналық мектептерде жыл факультативті болып табылады және студенттердің салыстырмалы түрде аз пайызы оны оқуға ниет білдіреді. Ноттингем университетінде барлық студенттер Медицина және денсаулық сақтау факультетінің мектептерінің қадағалауымен ғылыми жоба мен диссертация жасайды, нәтижесінде үшінші жылы BMedSci (Hons) дәрежесін алады. Бұл қосымша дәреже бес жылдық оқу кезеңінде ғана беріледі, ал Ноттингем медицина студенттері BMedSci және ерте клиникалық тәжірибе алу үшін 48 аптаға дейін ұзақ үшінші және төртінші жылдарды оқиды. Бұған қарағанда, Лондон университетінің колледжінде, Лондон императорлық колледжінде, Бут медицина мектебінде (Сент-Эндрюс), Оксфорд университетінде, Эдинбург университетінде және Кембридж университетінде барлық студенттер медициналық біліміне қосымша BSc/BA дәрежесін алады. Бұл бес медициналық мектепте алты жылдық оқу бағдарламасы бар, онда студенттер үш жылдық клиникалық курсты бітіреді, ол BSc немесе BA дәрежесіне жетеді, содан кейін үш жылдық клиникалық курс, ол BSc немесе BA дәрежесімен бірге толық медициналық біліміне жетеді. Оксфорд пен Кембридж университеттерінде BA (кейіннен MA) және басқаларында BSc дәрежесі беріледі. Бұл бес медициналық мектепте кейде қосымша факультативтік жылдарды оқуға болады, онда барлық студенттер алатын BSc/BA-дан басқа, магистрлік немесе докторлық дәреже алуға болады, мысалы, Кембридж университеті тоғыз жылдық жалпы ұзақтықтағы MB PhD бағдарламасын ұсынады, ол клиникалық дайындық, интеркальді BA (жоғарыда қараңыз), клиникалық дайындық және клиникалық дайындық кезеңінде докторлық диссертацияны қамтиды. Лондон университетінің колледжі де MB PhD бағдарламасын ұсынады, оны тоғыз жыл оқу барысында аяқтауға болады. Дәрежелер британдық бакалавриаттық дәрежелерді жіктеу жүйесі бойынша жіктеледі. Бұл туралы Foundation Schools өтініш формасында ескеріледі, онда жоғары сыныптық дәрежеге үміткерлерге қосымша ұпай беріледі. 2012 жылдан бастап, интеркальді дәрежелер 1-ші жылды негіздеуге ең көп 4 балл қоса алады. Берілетін ұпайлар саны мынадай: бірінші сынып үшін - 4, 2.1 сынып үшін - 3, 2.2 сынып үшін - 2 және 3-сынып үшін - 1 ұпай.
Медицина студенті өмірі
Ұлыбританияның медицина студенттерінің көпшілігі студенттік одақтарға мүше болады, немесе университет студенттік одағының құрамында құрылған және медицина студенттерімен, олар үшін жұмыс істейтін топтарға қатысады. Олар көбінесе әлеуметтік шараларды (мысалы, гала-кештер/ресми кештері), спорттық жарыстарды (мысалы, Медиктердің ұлттық спорт қауымдастығы (NAMS)) және академиялық немесе мансаптық шараларды ұйымдастырады. Төрт медициналық мектепте медицина студенттері үшін жеке студенттік одақтар бар: Империялық колледж Медицина студенттерінің одағы, Эдинбург Корольдік медициналық қоғамы, UCL (RUMS: Royal Free, University College және Middlesex Medical Students' Society) және Бартс пен Лондон студенттік қауымдастығы. Біріккен Корольдік Медицина студенттері қауымдастығы (UKMSA) – Ұлыбританияның әртүрлі университеттеріндегі медициналық қоғамдар мен олардың студент мүшелерін біріктіретін ұлттық студенттік дәрігерлер бірлестігі. Қазіргі (2017) президенті – Эндрю Коул, ал вице-президенті – Майкл Грант. Meducation – бүкіл әлемдегі медицина студенттері арасындағы әлеуметтік өзара әрекеттесуді ынталандыратын онлайн қайта қарау және оқу құралы. Оның 30 000 пайдаланушысы бар. Ұлыбританиядағы медицина студенттері үшін ең ірі тегін басылым – жүлделі Medical Student Newspaper. Ол толығымен медицина студенттерімен жазылып, шығарылып, Лондонның бес медицина мектебінде қағаз түрінде таратылады және барлығына онлайн қолжетімді. Көптеген студенттер сабақтан тыс академиялық қызметке де белсенді қатысады, мысалы, Ұлыбританияның көптеген мектептерінде жергілікті ауданда әртүрлі іс-шаралар арқылы және бүкіл әлемде денсаулықты жақсартуға бағытталған студенттік қоғамдар бар. Medsin – денсаулық сақтау студенттерімен толыққанды жұмыс істейтін студенттік желі және Халықаралық медицина студенттері қауымдастығының Ұлыбританиядағы мүшесі. Басқа қоғамдар хирургия және жалпы тәжірибе сияқты мамандықтардағы мансапты насихаттауға арналған. Әртүрлі беделі бар, жергілікті университеттерден бастап ұлттық сыйлықтарға дейін көптеген студенттік сыйлықтар бар. Ұлыбританиядағы медицина студенті үшін ең беделді сыйлық – қазіргі уақытта Корольдік медицина қоғамы мен Корольдік психиатрлар колледжі ұйымдастырған «Жылдың үздік медицина студенті». Бұл негізінен басқа колледждерде мұндай сыйлықтар жоқ, ал әдеттегі ұлттық сыйлықтар сол саланың сарапшыларының есімдерімен аталады.