Кіріспе

Крестшілер мен Португалияның бірлескен сәтті шабуылы Лиссабонды бағындырды. Лиссабон қамалы 1147 жылдың 1 шілдесінен 25 қазанға дейін мұсылмандық Бадахоз тайфасына қарсы жүргізілген әскери операция болды, нәтижесінде Лиссабон қаласы жаңа христиандық держава – Португалия Корольдігінің толық бақылауына көшті. Лиссабон қамалы Екінші крест жорығының сирек кездесетін христиандық жеңістерінің бірі болды. Тарихшы Гельмольдтың айтуынша, бұл "паломник армиясының жалғыз табысы", яғни Екінші крест жорығы болды, бірақ басқалары оның осы крест жорығының бір бөлігі болғанына күмән келтірді. Бұл кең ауқымды Реконкистаның шешуші шайқасы саналады. 1144 жылы Эдессаның құлауынан кейін 1145 және 1146 жылдары Папа Евгений III жаңа крест жорығын жариялады. 1147 жылдың көктемінде Папа Иберия түбегіндегі крест жорығына рұқсат берді және Леон мен Кастилияның Альфонсо VII-ге морилерге қарсы жорықтарын Екінші крест жорығымен теңестіруге құқық берді. 1147 жылдың мамырында крестшілер тобы Англия Корольдігінің Девон графтығындағы Дартмут портынан жолға шықты. Олар тікелей Киелі жерге баруды жоспарлаған, бірақ ауа райының нашарлауына байланысты кемелер 1147 жылдың 16 маусымында Португалияның солтүстік порты – Порту қаласында тоқтауға мәжбүр болды. Сол жерде олар 1139 жылы Португалия Корольдігінің патшасы деп жариялаған Афонсу I-мен кездесуге көндірілді. Крестшілер Лиссабонға шабуыл жасауға патшаға көмектесуге келісті, оған қатысты шарт бойынша қаланың мүліктерін тонауға және болжамды тұтқындар үшін алынатын құнық ақыға ие болуға келісті. Қамалдау 1 шілдеде басталды. Лиссабон қаласына келген кезде онда алпыс мың отбасы болды, оның ішінде көршілес Сантарем және басқа қалалардан христиан шабуылынан қашқан босқындар да бар еді. De expugnatione Lyxbonensi еңбегінде айтылғандай, қамал ішінде әйелдер мен балаларды есептемегенде 154 000 адам орналасқан; ортағасырлық деректерде көрсетілгендей, 17 апталық қамалдаудан кейін "қала тұрғындары тоналып, қала тазартылды". Лиссабон билеушілері төрт айдан кейін, 24 қазанда, қаладағы аштық салдарынан капитуляциялауға келісті. Крестшілердің көп бөлігі жаңадан бағындырылған қалада қоныстанды, бірақ кейбіреулері кемеге отырып, Киелі жерге сапарды жалғастырды. Лиссабон 1255 жылы Португалия Корольдігінің астанасы болды.

Екінші крест жорығы

Реконкистаның дәстүрлі басталуы 722 жылы Ковадонга шайқасында мұсылмандардың жеңілісімен байланыстырылады. 1095–1099 жылдардағы Бірінші крест жорығынан кейін Папа Паскаль II Иберия кресткерлерін (португалдықтар, кастильдіктер, леондықтар, арагондықтар және басқалары) өз отандарынан кетуге шақырды, себебі олардың өзінің соғысы Иерусалимге жорыққа шыққан кресткерлердің соғысымен бірдей құнды деп есептелді. 1142 жылы Лиссабон қамалы кезінде (1142), Афонсу Энрикеш қасиетті жерге бет алған ағылшын-норман крестшілерінің тобы пайда болғанда, мұсылмандар билеген Лиссабон қаласын жаулауға тырысты. Бұл әрекет толығымен сәтсіз аяқталып, крестшілер арасында күмәндік тудырса да, португал монархына болашақ әрекеттерде осындай күштердің тиімділігін көрсетті. 1144 жылы Эдессаның құлауы Папа Евгений III-ті 1145 және 1146 жылдары жаңа крест жорығын жариялауға итермеледі. 1147 жылдың көктемінде Папа Иберия түбегінде де крест жорығын бастауға рұқсат берді, онда "маврларға қарсы соғыс жүзжылдар бойы жүріп келеді". Папа Евгений Марсель, Пиза, Генуя және басқа да Жерорта теңізі қалаларын Иберияда соғысуға шақырды. Ол сондай-ақ Леон және Кастилияның Альфонсо VII-ге маврларға қарсы жорықтарын Екінші крест жорығының қалған бөлігімен теңестіруге рұқсат берді. 19 мамыр 1147 жылы Англиядағы Дартмуттан Фландрия, Фризия, Франция, Англия, Шотландия және кейбір неміс мемлекеттерінен келген крестшілерден тұратын крестшілер тобы аттанды. Экспедицияны хан немесе патша басқармады, және оның қатысушыларының көп бөлігі ант беру арқылы ұйымдасқан қала тұрғындарынан құралған секілді. Басқа крестшілер командирлерінің арасында Рейнландтықтарды басқарған Арно IV, Ааршот графы, Фламанд және Булонь күштерін басқарған Кристиан Гистел, сондай-ақ Довердің Симоны, Лондонның Эндрю және Аршельдің Сахер басқарған ағылшын-норман күштері болды. Маңызды шешімдер командирлер тарапынан бірлесіп қабылданды.

Қайта бағытталған күш-жігер

Одо Деуилдің айтуынша, Киелі жерге 164 кеме бағыт алған, ал Иберия жағалауына жеткен кезде олардың саны 200-ге дейін жеткен болуы мүмкін. Құйылыс жағдайлар кемелерді 1147 жылдың 16 маусымында Португалия жағалауында, солтүстік Порту қаласында тоқтатуға мәжбүр етті. Сол жерде оларды Порту епископы Педро II Питоэс патша Афонсомен кездесуге көндірді. Тагос өзеніне жетіп, 15 наурызда Сантаремді бағындырған король, сонымен қатар, папамен өзінің корольдік атағын мойындату үшін келіссөздер жүргізіп жатқан. Ол алғашқы топтың келгені туралы хабардар болды және оларды қарсы алуға асықты. Афонсо патша бағындырылған аймақтарды басшыларға феодтар ретінде бөлуге уәде берді. Ол адвокаттың құқығын сақтап, қамалға қатысқандар мен олардың мұрагерлерін Португалияда сауда жасағандары үшін "педиката" деп аталатын салықтан босатты. Англиялық крестшілер бастапқыда жоспардың өзгеруіне ынтасыз болды, бірақ Гервей де Гланвилл оларды қатысуға көндірді. Дегенмен, Уильям Виел мен оның бауыры бастаған бір топ 1142 жылы Лиссабонды басып алуға жасалған бұрынғы бірлескен әрекетке байланысты қатысудан бас тартты. Анттардың кепілдігі ретінде кепілдер алмастырылды. Ұзаққа соқпаған бүлік пен көтерілістен кейін, англо-нормандық жылнамашы оны "Кельн және фламандтарға" жатқызып, қала 25 қазанда христиан басып алушылармен бірге кірді. Қарсыласу шарттары бойынша қаланың мұсылман гарнизонына өмірін және мүлкін сақтауға рұқсат етілді, бірақ христиандар қалаға кіргеннен кейін бұл шарттар бұзылды.

Салдары

Кейбір крестшілер теңізге шығып, Пиреней түбегінің айналасында саяхаттарын жалғастырды және Барселона графы Рамон Беренгуер IV оларды Эбродағы Тортоса қаласын жаулап алуға шақырды. Лиссабон 1255 жылы Португалия Корольдігінің астанасы болды. Бұл жеңіс Португалия тарихында және 1492 жылы аяқталған Реконкиста тарихында шешуші кезең болды.