Кіріспе

XrML – бұл кеңейтілген құқықтар таңбалау тілі, сонымен қатар MPEG 21 үшін Құқықтарды Білдіру Тілі (REL) ретінде де стандартталған. XrML ContentGuard компаниясына тиесілі. XrML XML-ге негізделген және хабарламаның толықтығы мен нысанды куәландыру ақпаратымен қатар құқықтарды, төлемдерді және шарттарды сипаттайды.

Xerox PARC және DPRL

Xerox PARC зерттеушісі Марк Стефик XrML тіліне айналған түсініктердің бастаушысы ретінде танымал. Стефик қауіпсіз цифрлық коммерция үшін сенімді жүйелер тақырыбында зерттеулер жүргізді, оның бір бөлігі – жүйе пайдаланушыларына цифрлық ресурстармен орындауға рұқсат етілген құқықтарды білдіретін тіл болды. XrML болып дамыған құқықтарды білдіру тілінің алғашқы нұсқасы Xerox PARC-те жасалды және Digital Property Rights Language (DPRL) деп аталды. DPRL 1994 жылдың қарашасында Xerox компаниясы тіркеген (және 1998 жылдың ақпан айында патенттелген) патентте келтірілген: "Қолданылу құқықтарының грамматикасымен анықталған қолданылу құқығына ие цифрлық жұмыстың таратылуын және қолданылуын басқару жүйесі" (US Patent 5,715,403, Xerox Corporation компаниясына берілген). 1994-1998 жылдар аралығында Xerox патентте көрсетілген жұмысты жалғастыру үшін Құқықтарды басқару тобын құрды. 1998 жылдың қарашасында Xerox Digital Property Rights Language (DPRL) бағдарламасының алғашқы XML нұсқасын, 2.0 нұсқасы деп атап шығарды. Осыған дейін DPRL LISP бағдарламалау тілінде жазылған. DPRL 2.0 құжаттамасы DPRL-дің машиналар арасындағы өзара әрекеттесу үшін жасалғанын, ал құқықтар машина орындай алатын функциялар түрінде берілгенін нақты көрсетеді. Сондай-ақ, DPRL негізіндегі құқықтарды түсіндіру кезінде, тек тікелей берілген құқықтар ғана қолданылуға тиіс екені айқын түрде көрсетілген. Құқықтарды білдіруде үнсіз қалған жағдайлар берілмеген құқықтар ретінде қарастырылуы керек, демек құқықтарды қорғайтын бағдарламалық жасақтама олардан бас тартуы тиіс.

XrML 1.0

1999 жылы DPRL-дің 2-нұсқасы Microsoft және Xerox компаниялары құрған ContentGuard атты жаңа компанияға лицензияланды, ол DPRL-ді eXtensible rights Markup Language (XrML) тіліне дамытты. XrML-дің 1-нұсқасы 2001 жылы жарияланды. XrML 1.0 – DPRL-дің дамуы болды. Ол DPRL-дің басқару құрылымының көп бөлігін кеңейтіп, бірегей идентификаторларды, жеке және ашық кілттерді, сондай-ақ ресурс иесі мен пайдаланушының нақтылығын анықтау және тексеруге арналған басқа да механизмдерді қосты. Бұған қоса, сенімді ортаның бір бөлігі болатын аппараттық және бағдарламалық құралдарды сертификаттау мүмкіндігі де енгізілді. Құқықтар тізімі өзгеріссіз қалды, бірақ жеке құқықтардың анықтамалары шамалы өзгерді. Атап айтқанда, XrML 1.0 жаңа ресурс жасауға және қолданыстағы ресурсты өңдеуге қатысты құқықтарды нақты ажыратты.

XrML 2.0

XrML 2.0 нұсқасы бұрынғыларынан түбегейлі өзгеше болды. DPRL және XrML 1.0 машиналық орындалатын құқықтарды ("көшіру", "ауыстыру", "сақтау", "орнату" сияқты) нақты білдіретін тіл болған, ал 2.0 нұсқасы – негізгі элементтерінің саны азайтылған, абстрактілі құқық тілі болды. XrML 2.0-ның негізгі элементтері жүйелер арасында сенімділік орнатып, транзакциялардың жүзеге асуын қамтамасыз етуге қажетті жағдайларды құруға бағытталған. Оларға лицензияны ұсынған тұлға, лицензияға қатысушы басқа тараптар, сондай-ақ ресурстар мен құқықтарды, цифрлық қолтаңбаларды қосу мүмкіндігі кіреді. Бұл нұсқа ешқандай ортаға немесе ресурс түріне тәуелді емес, цифрлық ресурстарға, қызметтерге немесе кез келген басқа да цифрлық объектіге құқықтарды басқару үшін жасалған.

XrML және стандарттар

2002 жылдың наурызында ContentGuard компаниясынан Хари Редди OASIS ұйымының құқықтар тілдері жөніндегі жаңа техникалық комитетінің төрағасы болды. 21 мамырда өткен отырыста ContentGuard XrML-дің 2.1 нұсқасын комитеттің жұмысының бастапқы нүктесі ретінде ұсынған көрінеді. Алайда, сол жылдың соңында топ жұмыстың бағыты бойынша келісе алмай таратылды. ContentGuard 2000 жылы Электрондық кітап алмасу (EBX) және кейіннен Ашық электрондық кітап форумы (OeBF) ұйымдарымен электрондық кітаптарға арналған цифрлық құқықтарды басқару стандарттарын әзірлеу бойынша да жұмыс істеді. 2003 жылы OeBF-тің "Құқықтар мен ережелер" жұмыс тобы XrML 2.0 негізіндегі құқықтарды білдіру тілінің жобасын жасады, бірақ бұл стандарттау жұмысы тоқтатылып, қазірге дейін қайта жаңғыртылмады. Осы кезеңде ContentGuard MPEG 21 стандарттау комитетіне қатысып, XrML-ді MPEG 21 стандартының 5-бөліміне (ISO/IEC 21000) – құқықтарды білдіру тіліне негіз ретінде ұсынды. Халықаралық стандарттау ұйымының мүшелерінің дауыс беруі нәтижесінде MPEG 21 стандарты, оның ішінде 5-бөлігі, ресми халықаралық стандартқа айналды. ContentGuard XrML бойынша жұмысты оның ресми стандарт ретінде қабылданған сәтінде тоқтатты; ISO/IEC 21000 5 – оның қазіргі түрі.