Кіріспе

Көрінетін спектрдің ең қызыл шегіндегі жарық диапазоны.

Қиыр қызыл жарық – көрінетін спектрдің ең қызыл шегіндегі, инфрақызыл жарықтан бұрынғы жарық диапазоны. Әдетте 700 және 750 нм толқын ұзындығы аралығындағы аймақ ретінде қарастырылады, ол адам көзімен көрінеді, бірақ әлсіз. Хлорофиллдің сіңіру спектріне байланысты өсімдіктер көбінесе оны шағылыстырады немесе өткізеді, ал оны өсімдік фоторецепторы – фитохром қабылдайды. Дегенмен, кейбір организмдер оны фотосинтезде энергия көзі ретінде пайдалана алады. Қиыр қызыл жарықты кейбір организмдер, мысалы, терең теңіз балықтары мен мантис-шаяндардың кейбір түрлері көру үшін қолданады.

Бағбандықта

Өсімдіктер сәулені ішкі фоторецепторлар арқылы қабылдайды, белгілі бір толқын ұзындығындағы сигналдарды сіңіріп (фотоморфогенез) немесе энергияны өсімдік процестеріне (фотосинтез) жеткізеді. Өсімдіктерде криптохром және фототропин фоторецепторлары көк спектрдегі сәулеленуді сіңіреді (B: λ=400–500 нм) және гипокотилдің тежелуі, гүлдену уақыты және фототропизм сияқты ішкі сигналдауды реттейді. Фитохром деп аталатын қосымша рецепторлар қызыл (R: λ=660–730 нм) және алыс қызыл (FR: λ>730 нм) спектрлеріндегі сәулеленуді сіңіреді және өсімдік дамуының көптеген аспектілеріне әсер етеді, мысалы, өніп шығу, көшеттердің этиоляциясы, гүлденуге өту, көлеңкеден қашу және тропизмдер. Фитохром өзі қабылдаған жарықтың мөлшері мен сапасына байланысты конформациясын өзгертуге қабілетті және оны фитохром қызылынан (Pr) фитохром алыс қызылына (Pfr) фотоконверсия арқылы жүзеге асырады. Pr – фитохромның белсенді емес түрі, қызыл жарықты қабылдауға дайын. Жоғары R:FR ортасында Pr конформациясын фитохромның белсенді түрі Pfr-ге өзгертеді. Белсенді болғаннан кейін Pfr жасушалық ядроға жылжып, фитохроммен өзара әрекеттесетін факторларға (PIF) байланысып, PIF-тарды ыдырау үшін протеасомаға бағыттайды. R:FR төмен ортаға ұшырағанда Pfr FR сіңіріп, конформациясын белсенді емес Pr-ге қайтарады. Белсенді емес конформация цитозольде қалады, бұл PIF-тарға геномдағы байланыс орнын анықтап, экспрессияны тудыруға мүмкіндік береді (яғни жасушалық созу арқылы көлеңкеден қашу). FR сәулеленуі өсімдік иммунитетіне зиян келтіріп, патогенге сезімталдықты арттыруы мүмкін. FR ұзақ уақыт бойы фотосинтездегі минималды үлес ретінде қарастырылып келді. 1970 жылдардың басында PhD физигі және топырақ егістігінің профессоры доктор Кит Дж. МакКри фотосинтетикалық белсенді сәулеленудің (PAR: λ=400–700 нм) стандартты анықтамасын қабылдау үшін күш салды, оған FR кірмеді. Соңғы кезде ғалымдар фотобиологиялық белсенді сәулелену (PBAR: λ=280–800 нм) деп аталатын кеңірек спектрдің көбірек қолданылатын терминология екенін дәлелдеді. Бұл толқын ұзындығының диапазоны FR-ды ғана емес, сонымен қатар UV A және UV B-ны да қамтиды. Эмерсон эффектісі қызыл және жасыл балдырлардағы фотосинтез жылдамдығы R және FR әсерінен екі элементтің жекелеген қосындысынан жоғары екенін көрсетті. Бұл зерттеу өсімдіктердегі екі фотожүйені түсінуге негіз салды. I фотожүйе (PSI) және II фотожүйе (PSII) бірлесіп жұмыс істейді; фотохимиялық процестер арқылы PSII электрондарды PSI-ге тасымалдайды. R және FR арасындағы тепе-теңдіксіздік PSI және PSII арасындағы теңсіз қоздыруға алып келіп, фотохимияның тиімділігін төмендетеді.