Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Атомдардан шығатын рентген сәулелеріне қатысты заң
Law concerning X rays emitted by atoms
Мозли заңы – атомдар шығаратын сипаттамалық рентген сәулелеріне қатысты эмпирикалық заң. Бұл заңды 1913-1914 жылдары ағылшын физигі Генри Мозли ашқан және жариялаған. Қысқаша айтқанда, заңда шығарылған рентген сәулесінің жиілігінің квадрат түбірі атомдық санға шамамен пропорционалды екендігі айтылған:
Moseley's law is an empirical law concerning the characteristic X rays emitted by atoms. The law had been discovered and published by the English physicist Henry Moseley in 1913–1914. In brief, the law states that the square root of the frequency of the emitted X ray is approximately proportional to the atomic number:
Тарих
Тарихи периодтық кесте атомдық салмақтың өсу ретімен шамамен реттелген, бірақ бірнеше белгілі жағдайларда екі элементтің физикалық қасиеттері ауыр элементтің жеңіл элементтен бұрын келуі тиіс екенін көрсетті. Мысалы, кобальттың атомдық салмағы 58,9, ал никельдің атомдық салмағы 58,7. Генри Мозли және басқа физиктер элементтерді зерттеу үшін рентгендік сәулелердің дифракциясын пайдаланды, ал олардың тәжірибелерінің нәтижесінде периодтық кесте протон саны бойынша ұйымдастырылды.
The historic periodic table was roughly ordered by increasing atomic weight, but in a few famous cases the physical properties of two elements suggested that the heavier ought to precede the lighter. An example is cobalt having the atomic weight of 58.9 and nickel having the atomic weight of 58.7. Henry Moseley and other physicists used X ray diffraction to study the elements, and the results of their experiments led to organizing the periodic table by proton count.
Құрылғы
Жеңіл элементтердің спектральдік шығарылымдары қатаң рентген сәулелерінің (ауа тарапынан сіңірілетін) диапазонында болғандықтан, спектрометриялық құрал вакуум ортасында орналастырылуы тиіс. Тәжірибелік орналымның толық сипаттамасы "Элементтердің жоғары жиілікті спектрі" атты мақалалардың I және II бөлімдерінде келтірілген.
Since the spectral emissions for the lighter elements would be in the soft X ray range (absorbed by air), the spectrometry apparatus had to be enclosed inside a vacuum. Details of the experimental setup are documented in the journal articles "The High Frequency Spectra of the Elements" Part I and Part II.
Нәтижелер
Мозли сызықтардың (Зигбан нотациясы бойынша) атомдық сан Z-мен байланысты екенін анықтады. Мозлидің экранилеуді түсіндіруіне қатысты сынға толы талқылауды Уитакердің мақаласында табуға болады, ол көптеген қазіргі заманғы оқулықтарда қайта жарияланған. Эксперименттік және теориялық есептелген рентген сәулесінің энергиялары тізімі NIST сайтында қолжетімді. Бүгінде теориялық энергиялар Мозли заңынан гөрі әлдеқайда жоғары дәлдікпен есептеледі, мысалы Дирак-Фок әдісі (релятивистік эффектілер ескерілген Хартри-Фок әдісі) сияқты қазіргі заманғы есептеу модельдерін қолдану арқылы.
Moseley found that the lines (in Siegbahn notation) were indeed related to the atomic number, Z. An elaborate discussion criticizing Moseley's interpretation of screening can be found in a paper by Whitaker which is repeated in most modern texts. A list of experimentally found and theoretically calculated X ray transition energies is available at NIST. Nowadays, theoretical energies are computed with a much greater accuracy than what Moseley's law provides, using modern computational models such as the Dirac–Fock method (the Hartree–Fock method with the relativistic effects accounted for).