Кіріспе
Айдахо штатының қалалары, АҚШ. Меридиан – Айдахо штатының Ада округінде орналасқан қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 117 635 адамды құрайды, бұл оны округтегі және Айдахо штатындағы Бойседен кейінгі ең көп халқы бар екінші қалаға айналдырды. Меридиан штаттағы ең қарқынды дамып келе жатқан қала және АҚШ-тың ең қарқынды дамып келе жатқан қалаларының бірі саналады.
Meridian is a city located in Ada County, Idaho, United States. The population was 117,635 at the 2020 census, making it the 2nd most populous city in the county and Idaho after Boise, the state capital. Meridian is considered the state's fastest growing city and among the fastest growing cities in the United States.
Тарих
Қала 1891 жылы қазіргі орнының солтүстігіндегі Онвайлер шаруашылығында құрылды және Хантер деп аталды. Екі жыл өткен соң, И.О.О.Ф. ложасы құрылып, Бойз меридианында орналасқандықтан өзін Меридиан деп атады, соның салдарынан қаланың аты өзгертілді. 1892 жылы салынған Қоныс аударушылардың суару каналы құрғақ аймақты өнімді шаруашылыққа айналдырды, ал 1902 жылы қала ресми түрде құрылды. Меридиан 1903 жылы қала мәртебесін алды. Келесі бөлімдердегі (Суару, Ауыл, Теміржол көлігі және Сүт зауыты) ақпарат Меридиан қалалық әкімшілігінің алаңында орналасқан стендтерде ұсынылған.
Суландыру (1890 )
Бұл аймаққа алғашқы қоныс аударушылар келгенде, гравитациялық ағыспен суару туралы ешқандай білімдері болмады. Бұрын олардың туған жерлерінде жаңбыр егін өсіруге қажетті ылғалды қамтамасыз еткен. Бірақ, АҚШ Жер басқармасынан жерді иеленуге патент алу үшін су көзі болуы міндетті болғандықтан, суару тез қажеттілікке айналды. Nampa Meridian және Settlers сияқты суару аудандары, Мердиан аймағын сумен қамтамасыз етуді бүгінгі күнге дейін жалғастырып келеді.
Ауыл (190341)
Бастапқы Меридиан қаласының орны 1893 жылы Элиза Энн Зенгерге тиесілі жер грантында тіркелді. Оның күйеуі Кристиан қала жоспарын округтік шенеуніктерге тіркеп, оны Меридиан деп атады. Алғашқы қоныс аударушылардың көпшілігі туысқандары болды, олар Миссуридегі үйлерін тастап, батысқа арбамен, пойызбен немесе көшпенділер вагонымен аттанды, өздерімен бірге қоғамдық бірлестіктер мен шіркеу таңдауларын әкелді. Олар келгеннен кейін көп ұзамай жергілікті мекемелер құрып, жер телімдеріне үміткерлік білдірді. 20 ғасырдың басында қоныс аударушылар жеміс бақтарын орнатып, темір жол бойында жеміс жинау және құрғату кәсіпорындарын ашты. Жергілікті бауларда алманың және итальяндық құрманың көптеген сорттары өсірілді. Өндіріс 1940 жылдардың ортасына дейін жалғасты, бірақ ол кірісті болдырмады, соның салдарынан кәсіпорындар жабылды. 1941 жылы Меридианның мәртебесі ауылдық елді мекеннен қалаға өзгертілді.
Темір жол көлігі (1908-1928)
Онвайлерден (Меридиан және Устик жолдары) қалааралық темір жол желісін салу үшін 4000 доллар жиналғаннан кейін, жолдар ауыл орталығына дейін толықтырылды. Бродвейден шығысқа бұрылып, Шығыс Екінші көшеде аяқталатын соңғы вагондар түнді Меридианда өткізіп, ертесі күні таңертең жолаушылар мен жүкпен Бойске қайтатын болды. Қалааралық станция және генератор ғимараты (Меридиан және Айдахо көшелеріндегі ескі кітапхананың батыс бөлігінің үштен бірі) 1912 жылы салынды, ал желі Меридиан арқылы Нампаға дейін жалғасты. Бродвейдегі жолдар 1912 жылдан кейін қолданылмады. Қалааралық компания 20 жыл бойы көршілес қалаларға үздіксіз көлік қызметі көрсеткеннен кейін 1928 жылы банкротқа ұшырады. Бұл Меридианның жергілікті қауымдастықтан тыс аймақтармен байланысуының негізгі жолы болды. Юнион Пасифик темір жолының тармағы 1900 жылы ашылды және қазіргі уақытта Бойз Вэлли темір жолы басқарады. Көптеген өнеркәсіптік тұтынушылар осы дәліз арқылы орман, ауыл шаруашылығы және химия өнімдерін тасымалдауды жалғастыруда.
Кремдік өнімдер (1929 70)
Ұлы депрессияның ең ауыр жылдары Ада округінің сүт шаруашылығы кооперативтік май зауыты 1929 жылы жұмыс істей бастағанда, аймақтың сүт өндірушілері үшін үміт сыйлады. Кооператив мүшелеріне сүт ақысын төлеп, оларға салық төлеуге және отбасыларын азық-түлікпен қамтамасыз етуге көмектесті. Басқа адамдар да май зауытына сүт жеткізіп, онда жұмысқа орналасты, ал зауыттың өнімі – "Challenge Butter" майы болды. Май зауыты 40 жыл бойы аптаның жеті күні үздіксіз жұмыс істеді. Өндіріс толыққанды жүріп тұрғанда, зауытқа жаңа бөлімдер қосылып, жақсартулар жасалды. Кейіннен Wyeth Laboratories компаниясы май зауытымен бірігіп, SMA балалар қорегін шығара бастады. 1970 жылы май зауыты жергілікті қызметін тоқтатқаннан кейін, сүт шаруашылықтары сүтін өңдеу үшін Калдвелл май зауытына жіберді.
География
Meridian (43.614229, 116.398963) координаталарында орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 26,84 шаршы миль (70 км²), оның ішінде 26,79 шаршы миль (69 км²) құрлық және 0,05 шаршы миль (0 км²) су құрайды. Меридианның көп бөлігі Теңіз аңғарының солтүстік-орталық бөлігінде жатыр. Қаланың оңтүстік-шығыс жиегінде төменгі жазық дала орналасқан. Қала арқылы оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай жүретін бірнеше суару каналдары өтеді. Бойз өзені қаланың солтүстігінен ағып өтеді. Қаланың оңтүстігіндеғы жылан өзені алысқа орналасқан. Сквау-Бут тауы солтүстікке қарай 1790 метр биіктікте көрінеді. Шафер Бут тауы солтүстік-шығыста 2308 метр (7,572 фут) биіктікте көрінеді. Оңтүстікте Оуихи таулары көрінеді.
Климат
Меридианның климаты жартылай құрғақ, төрт айқын маусымға ие. Меридианда температурасы көбінесе 100°F (38°C) жоғарылайтын ыстық және құрғақ жаздар, сондай-ақ кейде жеңіл қар жауатын суық қыстар болады. Жауын-шашын көбінесе сирек және аз мөлшерде жауады, әдетте айына орташа есеппен 25,4 мм-ден кем. Желтоқсан айы орташа жауын-шашын мөлшері бойынша ең ылғалды ай, ал тамыз айы ең құрғақ ай. Көктем мен күз мезгілдері әдетте қоңышқыл болады.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы санақ бойынша қалада 75 092 адам, 25 302 үй шаруашылығы және 19 916 отбасы тұрды. Халық тығыздығы болды, ал тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы – 26 674. Қаланың нәсілдік құрамы: 92,0% ақ нәсілді, 0,8% афроамерикалық, 0,5% американдық үндістер, 1,8% азиялық, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,9% басқа нәсілдер және 2,9% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 6,8% құрады. 25 302 үй шаруашылығының 47,6% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 63,9% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 10,4% күйеуі жоқ әйелдер, 4,4% күйеуі жоқ еркектер және 21,3% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 16,6% жеке адамдардан тұрды, ал 6% 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,96 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,33 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 32,5 жас. Тұрғындардың 33,4% 18 жасқа дейін, 6,6% 18 мен 24 жас аралығында, 30,5% 25 пен 44 жас аралығында, 20,7% 45 пен 64 жас аралығында және 8,9% 65 жасқа толған немесе одан асқандарды құрады. Қаланың жыныстық құрамы: 49,0% еркек және 51,0% әйел.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы санақ бойынша қалада 34 919 адам, 11 829 үй шаруашылығы және 9 515 отбасы тұрды. Халық тығыздығы шаршы шақырымға 2 962,1 адамды құрады. Шаршы мильге орташа есеппен 1 042,8 тұрғын үйден 12 293 тұрғын үй бірлігі болды. Қаланың нәсілдік құрамы: 96,3% ақ нәсілді, 0,7% афроамерикалық, 1% американдық үндістер, 2% азиялық, 0,3% Тынық мұхиты аралдарынан, 1,9% басқа нәсілдерден және 2,12% екі немесе одан көп нәсілділерден тұрды. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 3,7% құрады. 11 829 үй шаруашылығының 49%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 68,4%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 8,8%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарды, ал 19,6%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 14,5%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 4,3%-ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,93 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,26 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 33,7%-ы 18 жасқа дейінгілер, 6,9%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 37,1%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 15,8%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 6,4%-ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Орташа жас 30 жас болды. Әр 100 әйелге 96,4 еркек, ал 18 жастан асқан әр 100 әйелге 93,7 еркек шалысты. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 53 276 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 57 077 долларды құрады. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 40 360 доллар, ал әйелдердің 27 174 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 20 150 долларға тең. Халықтың 5,6%-ы және отбасылардың 4,6%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 7,0%-ы және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 7,6%-ы.
Экономика
Айдахо штатының Blue Cross, Джексонның азық-түлік дүкендері және Scentsy Мердиан қаласында орналасқан. Айдахо штатының полициясының бас кеңсесі Мердианда орналасқан, ал штаттық полиция академиясы оның кампусында орналасқан. Штат бойынша барлық полиция қызметкерлері осы оқу орталығында негізгі дайындықтан өтуге міндетті.
Үкімет
Меридианда төрт жылдық мерзімге сайланатын және 2018 жылы жылына 90 956 доллар жалақы алатын мэр бар. Меридиан қалалық кеңесінде алты мүше бар. Екі жыл сайын қалалық кеңестің үш орыны сайлауға ұсынылады. Ричард Пол Эванстың "Майкл Вей" кітап сериясы ішінара Меридианда өтеді, ал серияның бірінші кітабында – "Майкл Вей: 25-төбедегі тұтқын" – маңызды оқиғалар осы аймақта болады.
Саябақтар мен демалыс
Қаланың парктер және демалыс департаменті Меридиан қаласының барлық аймағындағы он жеті мемлекеттік паркті басқарады, оның ішінде жаз айларында тегін ашық ауада кино көрсетілетін Меридиан қоныс аударушылар аймақтық паркі де бар. Меридиан спидвейі Ескі қала Меридианның оңтүстігінде орналасқан. Меридиан Айдахо штатындағы ең үлкен және үшінші ірі қалалармен – шығысында Бойз, батысында Нампамен шектеседі. Сондықтан Меридиан тұрғындары көбінесе осы қалалардағы демалыс және спорт мүмкіндіктерін пайдаланады. Eagle Island штатының паркі Меридианнан шамамен 4 шақырым солтүстікте орналасқан және жағажайы бар, атпен және жаяу серуендеуге арналған жолдары, балық аулауға болатын және су сырғанағы бар жасалма көлді қамтиды. Snake River құстарының ұлттық сақтау аймағы Меридианның оңтүстігінде орналасқан.