Кіріспе

1822 жылғы Сингапур қала құрылысы жоспары

Джексон жоспары немесе Раффлз қала жоспары, 1822 жылғы «Сингапур қаласының жоспары» деп аталатын қала құрылысы жоспары – үш жыл бұрын құрылған, бірақ қарқынды дамып келе жатқан колонияның қала құрылысында тәртіп орнату мақсатымен жасалған ұсыныс. Бұл жоспар колонияның инженері және жер өлшеушісі, лейтенант Филипп Джексонның есімімен аталады, өйткені ол Стамфорд Раффлздің Сингапурге қатысты көзқарастарына сәйкес қаланың физикалық дамуын бақылауға міндеттенген. Сондықтан бұл жоспар Raffles Town Plan деп те жиі аталады. Раффлс 1822 жылдың қараша айында нұсқауларын берді, жоспар 1822 жылдың соңында немесе 1823 жылдың басында жасалып, 1828 жылы жарияланды. Фаркуар 1819 жылдан 1823 жылға дейін Сингапурды басқарды. Шешімді қаржылық мүмкіндіктерге ие болмағандықтан, ол колонияның гүлденуіне мүмкіндік беру үшін прагматикалық тәсілді таңдады. Бірақ порты арқылы өткен сауданың көптігіне байланысты кейбір нұсқаулар орындалмады және қала хаостық түрде өсті. 1822 жылдың қазанында колонияға қайтып келген Раффлс қаланың тәртіпсіздігіне және Фаркуардың берген нұсқауларын мұқият орындамағанына наразы болды. Мысалы, Фаркуар саудагерлерге мемлекеттік жерлерге қол сұғуға рұқсат берді – ол Паданг және Сингапур өзенінің жағалауында Раффлз жеке меншікке бермеуді талап еткен аймақта үйлер мен қоймалар салуға рұқсат берді. Оған жауап ретінде Раффлс қалалық комитет құрды, оған саудагер Александр Лори Джонстон, мемлекеттік қызметкер Джордж Бонам және Бенгалиялық тума жаяу әскерінің капитаны Чарльз Эдвард Дэвис кірді. Капитан Дэвис комитет төрағасы болды. Оларға лейтенант Филипп Джексон көмектесті, ол Раффлстың нұсқауларына сәйкес қаланың жоспарын жасады. Ескі шекаралар (Раффлз заманында көрінетін ежелгі Сингапурдың қираған қала қабырғасы, қазіргі Стамфорд жолының орнында) мен Сингапур өзені арасындағы аумақ, сондай-ақ Ескі шекаралардан шығысқа қарай 200 метрге дейінгі кеңістік (қазіргі Брас Басах жолының орнында) үкіметтік қажеттіліктерге арналды. Еуропалықтарға арналған аумақ үкіметтік аумақтан шығысқа қарай, солтанға тиесілі жерлерге дейін орналасты. Еуропалық және басқа саудагерлердің саудасы үшін теңізге қараған жағалау және Даңғыр жол мен Телок Айер шығанағы арасындағы өзеннің оңтүстік-батыс бөлігі пайдаланылатын болды. Раффлс қытайлықтардың ең ірі қауымды құрайтынын күткендіктен, Сингапур өзенінің оңтүстік-батысындағы үлкен аумақ саудалық мақсаттағы аймақтан басқа қытайлықтарға арналды. Үндістер өзеннің жоғарғы ағысында қоныстанды. Бугилер (бұрыннан Кампонг Гламға, Рохор өзенінің сағасына дейін қоныстанған) және арабтар солтанның жеріне жақын аумақтарға орналастырылуы керек еді. Раффлс малайлардың көп саны болатынына сенбеді, бірақ олар өзеннің жоғарғы жағалауында, шағын шығанақтар мен иендерде қоныстанатын болады деп ойлады. Теңіз жағалауы қоғамдық мақсаттарға арналды. Жерді бөлуден басқа, Раффлс басқа ұсыныстар да берді, мысалы, базарды қайда көшіру керектігін (бұл Телок Айер базары болды) және зираттарды қаладан біраз қашықтықта орналастыру керектігін айтты. Раффлс сонымен қатар көшелер мен ғимараттардың біркелкі және жүйелі түрде орналасуын талап етті, мысалы, көшелердің ең аз ені болуы керек және тік бұрышпен қиылысуы керек, сондай-ақ әр көшеде белгілі бір саны ғимараттар болуы керек. Оның ұсыныстарына ғимараттардың құрылыс материалдары мен ерекшеліктері де кірді. Раффлстың нұсқаулары жоспарға енгізілді, бірақ олардың барлығы іске асырылмады. Жоспар 1822 жылдың желтоқсанында немесе 1823 жылдың қаңтарында жасалды және ол алғаш рет 1828 жылдың маусым айында Джон Кроуфурдтың мақаласында жарияланған гравюра ретінде жарық көрді.

Жалпы орналасуы

Бұл жоспар Сингапурдың қалай құрылуы мүмкін екендігінің идеалды жобасы; колонияның көшелері көбінесе торлы жүйемен салынған, бірақ теңіз жағалауының және өзендердің иілген сызықтары, сондай-ақ төбелердің жер бедері ескерілген. 1825 жылғы карта көрсеткендей, сол кездегі қаланың нақты жоспары өзеннің оңтүстігінде дұрыс емес болған, ал Джексон жоспарында көрсетілген Сингапур өзенінің оңтүстік жағындағы (қытайлық кампонг) торлы көшелер әлі құрылмаған. Оңтүстік көпір жолының батысындағы аймақ 1829 жылы Кольман жүргізген және 1836 жылы жарияланған сараптамада әлі дамылмаған батпақты жер болып келген, бірақ 1846 жылғы Джон Тернбулл Томсонның карталарында құрылыс жүргізілген. Көшелерді одан да жүйелі етуге жасалған әрекет 1836 және 1846 жылдардағы карталарда да көрініп тұр.

Әкімшілік және сауда аймақтары

Еуропалық қаладан батысқа қарай, Форт-Кэннинг төбесі мен теңіз арасындағы Сингапур өзенінің жағалауы үкіметтік пайдалану үшін резервтелді, ал өзеннің оңтүстік-шығысындағы аймақ коммерциялық аудан деп белгіленді. Джексон жоспары іске асырылғанға дейін кейбір еуропалық саудагерлер үкіметтік және қоғамдық пайдалануға арналған аумақта ғимараттар салғанмен, одан әрі жеке меншік ғимараттар салуға рұқсат берілмеді. Дегенмен, бұл ереже біраз уақыт бойы сақталмады, мысалы, Ескі Парламент үйі бастапқыда жеке үй ретінде салынған, бірақ кейіннен отаршылдық үкімет сатып алды. Қазіргі уақытта бұл аймақта көптеген мемлекеттік және қоғамдық ғимараттар орналасқан, оның ішінде Виктория театры мен концерт залы, Ұлттық галерея, Азия өркениеттері мұражайы, Сент-Эндрю соборы, Өнер үйі, Парламент үйі және Сингапурдің Жоғарғы соты бар. Дегенмен, Сингапур өзенінің оңтүстік жағалауы батпақты болды, сондықтан коммерциялық мақсаттар үшін пайдалануға батпақты жерлерді толтырып, өзеннің жағалауын нығайтқаннан кейін ғана мүмкіндік туды. Бір кезде қазіргі Раффлс Плейс пен Батери Роуд арасында кішкентай төбе болған; 1823 жылы Раффлстың жеке бақылауымен төбе тегістеліп, алынған топырақ өзеннің оңтүстік-батысындағы батпақты жерді толтыруға және қайта жаңартуға пайдаланылды. Батери Роудтың биіктігі көтеріліп, өзен жағалауы қайық тұрағы (Boat Quay) және айналма жол (Circular Road) аймағына айналды. Ортасында бақпен ашық алаң құрылды, ол Коммерциялық алаң деп аталды, кейін Раффлстың құрметіне Раффлс Плейс болып өзгертілді. Бұл аймақ бүгінгі күні Сингапурдың қаржылық орталығы болып табылады және әкімшілік аймақпен және жоспардағы басқа да аудандармен бірге қазіргі Downtown Core-ға айналды.

Этникалық аймақтар

Сингапурдың жоспары қаланы этникалық және функционалдық бөлімшелерге бөлді. Бұл этникалық тұрғын үйлер төрт аймаққа бөлінуі тиіс еді. Еуропалық қалада еуропалық саудагерлер, еуразиялықтар және бай азиялықтар тұрды. Сингапур өзенінің оңтүстігіндегі аймақ Қытай Кампоны деп белгіленді; Қытай аймағы бастапқыда өзеннің төменгі ағысында орналасқан, бірақ жаңа сауда ауданы үшін орын ашу мақсатында өзеннің жоғарғы ағысына көшірілді. Үнді аймағына жақын, "Клинг часовнясы" деп белгіленген аймақ үнділердің құдайға табыну орны үшін сақталды, алайда үнді мешіттері мен Шри Мариамман ғибадатханасы қытай аймағының ішінде салынды. Этникалық аймақтарды бөліп қарау қағидасы кейіннен тоқтатылды, бірақ әр ауданның ерекшелігі бүгінге дейін байқалады.

Сәулет

Раффлс Сингапур қаласын жоспарлау туралы ұсынысынан өзге, ғимараттарды салу қағидалары бойынша да ұсынулар жасады. Раффлстің көптеген ұсынымдарының ішінде, өрт қаупін азайту үшін үйлер кірпіштен және черепицадан салынуы тиіс еді. Ол сондай-ақ, бұл ғимараттардың біркелкі және реттелген фасады болуы керектігін, ал алдынан үздіксіз, жабық қоғамдық жол салу қажеттігін ұсынды. Осы ұсыныс Сингапур мен Малайзияның жергілікті сәулетіндегі ерекше бес футтық жолдардың пайда болуына себеп болды, онда мұндай жолдарды міндетті етуді қарастыратын заңдар қабылданды. Бұл үлгі Таиланд, Филиппиннің бір бөліктері, Тайвань, Гонконг және Оңтүстік Қытайдың порты қалалары сияқты басқа елдерге де тарады.