Кіріспе

Сингапур Чанги аймағы – Сингапурдың шығыс аймағындағы Тана Мера географиялық аймағында орналасқан жоспарлы аймақ. Батысында Пасир Рис және Тампинес, оңтүстік-шығысында Чанги шығанағы, шығысында Оңтүстік Қытай теңізі және солтүстігінде Серангун портымен шекаралас. Чанги, Сингапурдың екі су жинағыш аймағы мен аралдарын есептемегенде, жер ауданы бойынша ең үлкен жоспарлау аймағы болып табылады. Бүгінде Чанги – авиациялық хаб. Осы жерде Чанги әуежайы мен Чанги әуе базасы орналасқан. Сондай-ақ Чангиде Сингапурдың ең ірі түрмесі – Чанги түрмесі орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сингапурды жаулаған жапон әскерінің тұтқын лагері ретінде пайдаланылған. Бұл түрме – Сингапурдың ең көне, үздіксіз жұмыс істеп тұрған қамау мекемесі.

Этимология

Чангидің ертедегі малайша жер атауы Танджонг Руса (ағылшын тілінде: Deer cape) болған, бұл 1604 жылғы Сингапурдың Годиньо де Эредиа картасында көрсетілген. Чанги атауы 19 ғасырдың басында кеңінен танылған. 1828 жылғы Франклин мен Джексонның картасында аралдың оңтүстік-шығыс ұшы Танджонг Чанги деп аталған. Жохор бұғазынан өтетін кемелер Чангидің жанынан өтуге тиіс болған. Чанги атауының этимологиялық түбіріне қатысты көптеген түсіндірмелер бар. Сингапур ботаникалық бағының алғашқы директоры Генри Ридли оның атын сол жерде көптеп өсетін биік ағаш – Покок Ченгал немесе Ченгалдан (малай тілінде Neobalanocarpus heimii, сондай-ақ Balanscorpus heimii немесе Balano scorpas) алғандығын болжаған. Ол «Ченгай» деп те аталады. Оның тығыз ағашы ғимараттар мен жиһаз жасауға қолданылады, сонымен қатар беріктігімен және терең, бай түсімен ерекшеленеді. Басқа дереккөздер бұл атау аймақта кездесетін шаңғылы өсімдік – чанги улар (Hopea sangal) немесе ченгал асир (Apama corymbosa) сияқты өсімдіктен шыққан деседі. Бүгінгі күні мұндағы демалыс орындарының болуы осы жердегі алғашқы қайта құрулардың куәсі болып табылады. 1920 жылдардан бастап Азия мен Еуропадағы жағдайдың шиеленісуіне байланысты, соғысқа дайындықпен британдықтар бұл аймақтағы әскери күштерін арттыра бастады, бұл әскери казармалар мен танымал Чанги ауруханасының салынуын қамтыды. Қаладан әкелінген қытай және үнді жұмысшылары құрылысқа қатысты. Чангидің оңтүстік жағалауындағы қорғаныс жүйесі де теңізден келетін Жапон императорлық армиясының шабуылына қарсы дайындықпен пулеметтік бекіністер салу арқылы күшейтілді. Ұлы депрессия кезінде құрылыс уақытша тоқтатылды, бірақ Сингапурды қорғау үшін маңызды деп есептелгендіктен, кейін жалғастырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл аймақта одақтас әскерлердің жаппай жұмылдырылуы болды, себебі жапондықтар Малайзиядан көршілес Пулау Убин аралын басып алуға көшкен. Алайда, бұл жапондықтардың басты күштерін Сингапурдың батысына аударған алдамшылық болды, сол жерде олар қонды. Бұл аймақта Джохор батареясы деп аталатын үш алып артиллериялық зеңбірек те қолданылды, бірақ олардың Сингапурды қорғаудағы тиімділігі күмәнді болды. 1942 жылы Сингапурдағы британдықтардың капитуляциясынан кейін одақтас әскери тұтқындары (ҰОС) қаладан Чанги түрмесіне және оны қоршаған казармаларға қамауға жіберілді. ҰОС лагерлері тығыз малға толы болды және ондағы тұтқындардың өмірі шыдайсыз болды, Селаранг казармасындағы оқиға сияқты көптеген жағдайлар орын алды. Азаматтық тұрғындар да зардап шекті, негізінен қытай халқына бағытталған Сук Чинг қырғыны Чангидің бірнеше жерінде, әсіресе Чанги жағажай паркінде болды. Осы аймақтарда мыңдаған адамдар атқыланған деп есептеледі. Осы кезеңде жапондықтар Чанги әуе базасын жоспарлау және салуға да қатысты. 1945 жылы соғыс аяқталғаннан кейін британдықтар Чангиді әскери мақсаттар үшін пайдалануды жалғастырды, сонымен қатар тұрғын үйлер, мектептер және демалыс орындарын қайта жаңартуға кірісті. Олар Сингапур 1965 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін де Селетар және Тенгең сияқты басқа аймақтарда осылай істеді. Чангидің шығыс жағалауында мемлекеттік қызметкерлерге арналған мемлекеттік коттедждер мен демалыс орындары ашылды. 1971 жылы британдықтар 1968 жылы жариялаған «Суэц шығысынан» саясатына байланысты Чангиден британдық әскерлерді күрт және көптеп шығарды. Бос қалған аймақта британдық күштерге қызмет көрсетуден көрінетін табысқа сүйенген көптеген адамдар жұмыссыз және тұрақсыз қалды. Алайда, ANZUK әскерлерінің бір бөлігі қалды, ал Жаңа Зеландия үкіметі британдықтардың кетуінен кейін аймақтағы өзінің мүддесін сақтау үшін Сингапурдағы өзінің қатысуын күшейтті. Кейін бұл аймақта Сингапур қарулы күштерінің бірнеше бөлімдері орналасты. Содан кейін Чанги ауылы мен Сомапа жаңартылды, ал жерді қайта құрудан кейін Чанги әуежайы салынды. Алайда, бұл тұрғындардың өміріне одан әрі қиындықтар тудырды, өйткені олар әуежайға және кейіннен аймақтағы көптеген басқа да қайта құруларға, соның ішінде жоғары технологиялық өнеркәсіптік аймақтарға жол беруге тиіс болды. 1989 жылы Жаңа Зеландия әскерлерінің соңғысы шығарылды және оның барлық қалған активтері Сингапур үкіметіне берілді. 21 ғасырда әуежайдың 3 және 4 терминалдарының 2008 және 2017 жылдары ашылуымен, сондай-ақ 2004 жылы жаңа Чанги түрме кешенінің ашылуымен қайта құру жұмыстары жалғасты. Бұл дамудың қарқынды өсуіне қарамастан, Чанги моторспорт хабы сияқты кейбір жобалар тоқтап қалды, ол Сингапурдың тұрақты мотор спорты трассасы болуы күтілген, бірақ 2013 жылы тоқтатылды. Чангидің болашақ дамуы жоспарланған, 2030 жылға дейін пайдалануға берілетін мега-терминал 5 және Чанги шығыс өнеркәсіптік аймағы күтілуде.

География

Чангидің жер бедері көбінесе тегіс, себебі Чангидің көп бөлігі қайта толтырылған жерлерде орналасқан. Дегенмен, Чанги ауылы аймағында үш маңызды төбе бар: Батарея (Биггин) төбесі, Фери Пойнт төбесі және Ғибадатхана төбесі. Чангиде екі суқойма да бар – Чанги өзені суқоймасы және Оңтүстік жақ суқоймасы, олар тиісінше Чанги әуежайының солтүстігінде және оңтүстігінде орналасқан. Қалалық даму басқармасы анықтаған Чанги жоспарлау аймағына Чанги әуежайы, Чанги нүктесі және Чанги батысы кіреді. Алайда, бұл аймақ парламенттік сайлау округтерінен немесе көпшілікке белгілі Чанги иелігінен сәл өзгеше.

Ыңғайлылықтар

Чангидің айналасында көптеген ыңғайлы жайлар орналасқан. Олардың ішінде Чанги Сити Пойнт сияқты сауда орталықтары және тіпті Чанги әуежайы бар, ол әуежайдың транзиттік аймағында салықсыз сауда мүмкіндігімен саудагерлердің жұмағы деп есептеледі. Бұдан басқа, Чанги ауылындағы тағам сататын орталық тамақ таңдауларымен әйгілі, ал аумақтың тұрғындары үшін ыңғайлы болу үшін айналасында дүкендер де орналасқан. Тағам және тұрмыстық жағдайларды қамтамасыз ететін орталықтар өндірістік аймақтардың барлығында, соның ішінде әуе жүктер орталығының маңында да табылады. Аймақтағы құдайға табыну орындарына Чанги Бетани шіркеуі, Мараната Киелі кітап пресвитериан шіркеуі, Шри Рамар индуист ғибадатханасы және Ян Кит ауылының қытай ғибадатханасы кіреді.

Бос уақыт

Чангиде демалыс орындары, курорттар, табиғат және спорттық жақсырақ жабдықталған нысандар бар. Бұл нысандар көбінесе Сингапурлықтардың демалыс күндерін өткізуіне мүмкіндік береді.

Әуе компаниялары

Чанги әуежайы FedEx Express, Jetstar Asia Airways, Qantas, Scoot, Singapore Airlines, Singapore Airlines Cargo, Tiger Airways және Valuair әуе компаниялары үшін хаб болып табылады. Осы әуе компанияларының бас кеңселерi келесідей орналасқан: Singapore Airlines – Airline House-та, Singapore Airlines Cargo – SATS Airfreight Cargo Terminal 5-те, ал Jetstar Asia, Scoot және Valuair – әуежайдың 1-терминалында.

Әуежай саласы

Чанги әуе жүктері орталығы (бұрынғы атауы – әуежай жүк кешені) және әуежай логистикалық паркі (ALPS) терминалы – әуежайға қатысты тауарлар мен қызметтерді күнделікті өңдейтін екі негізгі нысан. Бұл кірген және шыққан жүкті, сондай-ақ ұшақтарды күтіп-жөндеуге байланысты қызметтерді қамтуы мүмкін. Иммиграция және бақылау басқармасы (ICA) Сингапурға әкелінетін тауарларды кедендік бақылаудан өткізу, тексеру және тіпті карантинге алу үшін онда өз жұмысын жүргізеді. Чангидегі жолаушылар терминалдарына жақын орналасқан DNATA және SATS Inflight Catering Centre сияқты басқа да шағын өнеркәсіптер де бар, олар әуежайдың қажеттіліктерін қамтамасыз етеді, мысалы ұшақтарға тамақ дайындау, операциялар үшін жұмыс күші мен материалдармен қамтамасыз ету, сондай-ақ әуежайдың күтілуіне қатысты жұмыстарды атқарады. 2030 жылға қарай Чанги шығыс индустриалды аймағының құрылысы аяқталуы күтілуде, бұл 5-терминал ашылғанда жүк көлемінің артуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Басқа салалар

Чанги бизнес-паркі мен Чанги Солтүстік индустриялық паркі – Чанги аумағында орналасқан өнеркәсіптік аймақтар. Оларда Collins Aerospace сияқты авиация саласына қатысты кәсіпорындар орналасқан, бірақ бұл индустриялық паркте Чанги әуежайының жұмысына тікелей қатысы жоқ көптеген басқа да компаниялар бар. Олар логистика, электроника және тіпті банк саласындағы кәсіпорындарды қамтиды. Бұдан өзге, компаниялар конгресс пен көрмелер өткізуге арналған Сингапур Экспо орталығы да бар.

Қауіпсіздік

Чанги, оның әуежайынан басқа, Бедок полиция бөлімінің қарауында болады, және Лоянг өрт сөндіру бекеті 2-ші Сингапур азаматтық қорғаныс күштерінің бас штабымен күшейтілген. Барлық паром терминалдарындағы иммиграциялық және кедендік бақылау ICA-ның бақылауында жүзеге асырылады.

Әуежай

Аэропорт полиция бөлімшесі Чанги әуежайының жалпы қауіпсіздігіне жауапты. Оған AETOS, Certis CISCO және SATS Security сияқты қосымша полиция күштері көмек көрсетеді, олар көбінесе багаж мен персоналды тексеру, сондай-ақ транзит аймақтарына, оның ішінде әуе жүк орталығына кіретін бақылау бекеттерінде бірінші желідегі офицерлер ретінде жұмыс істейді. Әуежай полициясына Полиция K9 Чанги базасы және 9 SIR жаяу әскерлері әуежайды қорғауға көмектеседі. ICA әуежай полициясынан тәуелсіз жұмыс істейді және барлық терминалдар мен әуе жүк кіретін жерлерде иммиграциялық және кедендік бақылауды жүзеге асырады. Ол кеден және акциздік мәселелер бойынша Сингапур кеденімен бірлесіп жұмыс істейді. Әуежайда өрт сөндіру және құтқару қызметінің өзінің бөлімшесі бар – Аэропорт Төтенше Жағдайлар Қызметі (AES), ол әуежайдың ұшу-қону жолағы маңында орналасқан екі өрт сөндіру станциясы мен бір өрт сөндіру қосалқы станциясын пайдаланады. Сонымен қатар, Чанги әуежайының отын құбырлары орнатылған жерінде (CAFHI) екі жарақат алғандарды эвакуациялау станциясы және бір теңіз құтқару базасы бар. AES 18 өрт сөндіру машинасы, екі аэроглиссер және екі өрт сөндіру кемесін пайдаланады.

Әскери

Чангиде Сингапур қорғаныс күштерінің үш тармағының да бірнеше әскери нысандары орналасқан. Аймақтағы армиялық нысандарға Хендон лагері және SAF Чанги паром терминалы кіреді, ал әуе күштері үшін – Чанги әуе базасының Шығыс және Батыс бөлімдері, сондай-ақ әскери-теңіз күштері үшін Чанги әскери-теңіз базасы кіреді. 2030 жылға қарай Пая Лебар әуе базасын Чангиге көшіру жоспарлануда. Бұған қоса, Чанги әуежайының 5-терминалын салумен бірге, Чанги әуе базасында үлкен қайта құрылыс жұмыстары жүргізілуде, оның ішінде ұшу-қону жолағының ұзартылуы да бар. SAF паром терминалы сонымен қатар жаңа сарбаздардың 24 шақырымдық әйгілі маршының бастапқы нүктесі болып табылады, олар The Float @ Marina Bay-ға қарай жорыққа шығып, түлектер парадына қатысады. Бұл, сондай-ақ Пулау Теконг пен Сингапур арасында саяхаттайтын әскери қызметшілер үшін де дәстүрлі байланыс нүктесі болып табылады.

Түрме

Сингапур түрме қызметі (СТҚ) Чангиде орналасқан, және оның көптеген бөлімдері бас кеңсесінің жанында орналасқан, мысалы, түрме логистикасы бөлімі. СТҚ Чангиде екі түрме – Чанги түрме кешені мен Танах Мерах түрме мектебін басқарады. Чанги түрмесі – Сингапурдағы сотталғандар үшін негізгі мекеме. Қазіргі уақытта ол әртүрлі топтарда әртүрлі жіктемедегі қылмыскерлерді ұстайтын жаңа құрылыс алаңында жұмыс істеп тұр. Сонымен қатар, 2011 жылы Каки Букит түрме мектебінің қызметін жалғастырған Танах Мерах түрме мектебі – Сингапурдағы тұтқындардың GCE 'O', 'N' немесе 'A' деңгейлі емтихандар тапсыра алатын жалғыз түрме мектебі. Түрмелерден басқа, Чангиде Ллойд Лис қоғамдық бақылау орталығы сияқты оңалту орталықтары да бар, соңғы кезде жақын орналасқан Селаронг Парк қоғамдық бақылау орталығы оған көшірілді, осылайша бұл жерді жартылай үйге қайта жаңартуға болады. Бұл аймақта бұрын Абингдон түрмесі/есірткіге қарсы оңалту орталығы және Чанги әйелдер түрмесі болған. Чанги әйелдер түрмесі 2017 жылдың қазан айында жаңа Чанги түрме кешенімен біріктірілді.

Ауа

Чангиде Сингапур Чанги халықаралық әуежайы орналасқан, ол аймақтағы басты авиациялық орталық саналады және көптеген аймақтық және халықаралық бағыттарға рейстерді жүзеге асырады. Сингапурдың халықаралық келген және кеткен рейстерінің көп бөлігі осы әуежай арқылы тасымалданады. Бұл Сингапурдың екі азаматтық әуежайының бірі, екіншісі – Селетар әуежайы.

Автобус

Чангиде үш автобус терминалы бар: Чанги Бизнес-паркі автобус терминалы, Чанги Бизнес-паркі автобус терминалы және Чанги ауылы автобус терминалы.

Чанги бизнес-паркінің автобус терминалы

Чанги әуежайының негізгі автобус терминалы 2-терминалдың жертөлесінде орналасқан. Дегенмен, осы автобус терминалына қызмет көрсететін 24, 27, 34, 36, 53, 110 және 858 нөмірлі автобустар әуежайдың 1, 2 және 3-терминалдарына да қызмет көрсетеді. 4-терминалдан тек 24, 34, 36 және 110 нөмірлі автобустар ғана жүреді. Жеке автобустар мен автобустар да арнайы автобус аялдамалары арқылы әуежайдан қатынайды, оның ішінде Жохор-Бахру, Малайзияға Transtar Cross Border Service (TS1) сияқты қызметтер де бар.

Чанги бизнес-паркінің автобус терминалы

Чанги бизнес-паркінің автобус терминалы СУТД-нің солтүстігінде орналасқан. Осы автобус терминалына тек 47 және 118 номерлі екі автобус маршруты ғана тоқтайды. Дегенмен, Чанги бизнес-паркі ішінде осы терминалда тоқтамайтын, 20 номерлі қоғамдық автобус және басқа жеке автобус маршруттары да бар.

Чанги ауылының автобус аялдамасы

Чанги ауылының автобус терминалы Чанги ауылының тағам сататын орталығымен (hawker centre) іргелес орналасқан. Осы автобус терминалынан 2, 29, 59 және 109 номерлі автобустар қатынайды. Бұрын қазіргі Экспо көрмесінің жанында Сомапах автобус терминалы болған. Ол 1981 жылы ашылып, 1989 жылы Экспо аймағындағы жаңа құрылыстар үшін бұзылды. Ол кездегі автобустар шығысқа, соның ішінде жаңа салынған Чанги әуежайына да қызмет көрсетті, онда сол кезде автобус терминалы болмаған. Чанги аймағының барлық бөлігінде тағы да көптеген автобус бағыттары бар. Автобустармен жүретін маңызды орындардың бірі – Чанги әуе жүгі орталығы, онда 9, 19 және 89 номерлі автобустар қатынайды. Әуе жүгі орталығына кіру шектеулі, сондықтан барлық автобустарды полиция қызметкерлері тексеріп, жолаушылардың барлығында қажетті билеттері бар екеніне көз жеткізеді. Әуе жүгі орталығына кіргісі келетін, бірақ қажетті билеттері жоқ жолаушылар полиция билеттерін алу кеңсесінің аялдамасында түсіп, билет алуы керек. Әуе жүгі орталығының жанындағы ALPS терминалы мен Танах Мерах паром терминалына тек 35 номерлі автобуспен ғана жетуге болады. Алайда, екі орынға да кіру еркін.

Пойыз

Чангиде 3 МРТ станциясы бар: Шығыс-Батыс МРТ желісіндегі Чанги әуежайы, Орталық МРТ желісіндегі Жоғарғы Чанги және екі желіде де алмасу станциясы болып табылатын Экспо. Барлық станциялар Чангидің оңтүстігінде немесе орталық бөлігінде орналасқан, сондықтан Чанги ауылының немесе солтүстікте орналасқан әуе жүгі орталығының жанында МРТ станциялары жоқ. Силин МРТ станциясы Орталық желінің кеңейтілуінің аясында салынып жатыр және 2026 жылы ашылғанда Чанги бизнес-паркіне қосымша байланыс әкеледі. Дегенмен, Чангидің солтүстік бөлігі және болашақтағы Чанги әуежайының 5-терминалы Крос-Айленд МРТ желісі және Томсон-Ист-Кост МРТ желісі арқылы байланыстырылатын болады. Чанги әуежайы ішінде Чанги әуежайының Skytrain жүйесі 1, 2 және 3-терминалдар арасында, транзиттік және қоғамдық аймақтарда қызмет көрсетеді. 3-терминалда жолаушылардың ыңғайлылығы үшін терминалдың екі шетінің арасында транзиттік аймақта қосымша Skytrain бар. Skytrain тегін, сағат 5:00-ден 2:30-ға дейін жұмыс істейді, ал қалған уақытта жолаушылар шаттл автобустармен немесе жаяу жүріп терминалдар арасында жүре алады. 4-терминалда Skytrain байланысы жоқ, ал 2-терминалдан шаттл автобусы мүмкін байланыс ретінде қолжетімді. 1930-1940 жылдары британдықтар қолданған Чанги темір жолы болған, ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның кезінде қолданылды. Оның басты міндеті – Фейри Пойнт төбесіндегі пирстерден Чанги маңындағы Джохор бекіністеріне оқ-дәрі тасымалдау. Бірақ ол кейіннен бұзылыпты.

SAF Чанги паромдық терминалы

SAF Чанги паром терминалы, сонымен қатар Сингапур қарулі күштері паром терминалы (SAFFT) деп белгілі, Сингапурдың бас аралдары мен SAF әскери дайындық орталығы орналасқан Pulau Tekong аралы арасында паром қызметтерін ұсынатын кемежай.

Оқиғалар

2012 жылдың 17 наурызында Чанги әуежайының бюджеттік терминалында қытай азаматы ұрлаған таксидің соққысынан Малайзиялық үндістандық тазалаушы қаза болды. Ол қайтыс болғаннан кейін оның жесірі мен балалары шамамен бір миллион доллар көлемінде қайырымдылық көмек және сақтандыру төлемдерін алды. Бірақ екі жыл өткен соң, жесірінің барлық ақшаны жұмсап кеткені белгілі болды. 2015 жылдың 29 қарашасында Батамнан Сингапурға бағыт алған паромдағы 97 жолаушы кешкі сағат 19:40 шамасында судағы бір затқа шағылысқаннан кейін құтқару салдарына көшірілді. Алайда, олардың құтқару салдары да су жинап алды, соңында ауыл тұрғындарының қайықтарымен Индонезия жағалауына жеткізілді. Жолаушылар ертесі күні сағат 12:20-де Танах-Мерах паром терминалына, көздеген жерлеріне жетті. 2017 жылдың 21 желтоқсанында Малайзияның Десару қаласынан келген паромдағы 49 жолаушы Чанги паром терминалында екі сағаттан астам уақытқа тоқтап қалды, себебі кедендік баржа терминалға кіруге кедері келтірді. Жолаушылардың қауіпсіз түсуіне көмектесу үшін полиция шақырылды.