Кіріспе

Бёрли ( /b//ʊ//r//l//iː///) – АҚШ-тың Айдахо штатының оңтүстігіндегі Кассия және Минидока округтерінде орналасқан қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қала халқы 11 704 адамды құрайды.

Бёрли – Бёрли, Айдахо микрополитендік статистикалық аймағының орталық қаласы, бұл аймақ Кассия және Минидока округтерін қамтиды. Бёрли Кассия және Минидока округтеріндегі ең ірі қала (жинақтап "Мини Кассия" деп аталады) және Айдахо штатының Magic Valley аймағындағы Твин-Фоллс және Джером қалаларынан кейін үшінші орында тұр.

Тарих

Бұл аймақтың алғашқы тұрғындары 15-16 мың жыл бұрын осы жерге қоныстанған палеоиндейлер болды. Кейіннен Солтүстік Шошон және Солтүстік Пайют тайпалары осы аймақта қоғамдар құрды. Орегон жолы мен Калифорния жолы қазіргі Берли қаласынан өтті. Орегон қысқа желілік темір жолы да қазіргі Берли арқылы салынды. 1905 жылдан бері «Берли» деген пошта бөлімшесі жұмыс істеп келеді. Бұл қала теміржол қызметкері Дэвид Эллсворт Берлидің құрметіне аталған. Қала 1909 жылы құрылып, 1918 жылы Кассия округінің орталығы болды. Жақын орналасқан Хейберн қаласындағы Simplot картоп өңдеу зауыты 1960 жылы ашылғаннан бастап 2003 жылы жабылғанға дейін 650-ге жуық жергілікті тұрғынға жұмыс берді және аймақтың экономикалық тірегі болды. Зауыт жабылғаннан кейін Берли қаласы мүлікті өз иелігіне алды. Қазіргі уақытта ол жерде өнеркәсіптік парк қызмет етеді. Зауыттың жабылуынан кейін Берли, Руперт және Хейберн қалаларының сайлаушылары сарқынды суларды тасымалдау инфрақұрылымын кеңейту және жаңарту үшін облигациялар беруге келісті. Бұл басқа азық-түлік өңдеу компанияларының аймаққа келуіне жағдай жасады, бұл жергілікті экономиканы тұрақтандырып, әртараптандырды. 2008 жылы жергілікті фермерлер тобы Айдахо штатының Жерді басқару бюросына (BLM) сот ашты, себебі Берлидегі Жерді басқару бюросының қызметкерлері олардың жерлеріне шашыған пестицидтер желдің күшімен фермерлердің егістіктеріне жетіп, егінді жойды.

Экономика

Ауыл шаруашылығы және азық-түлік өңдеу Бурли және оның төңірегіндегі аймақтың экономикасында маңызды рөл атқарады. Бурли сүт және егін өндірісімен танымал, кеңірек Magic Valley аймағының бір бөлігі болып табылады. Мұздатылған картоп өнімдерін өндіруші жетекші компания Маккейн Фудс Бурлиде өңдеу зауытына ие. Шәкәр қызылшасын өңдейтін Amalgamated Sugar Company компаниясы жақын жердегі Пол қаласынан тыс жерде зауытты басқарады, ал Dot Foods компаниясы Бурлиде таратпалық зауытты басқарады. Бурлиде орналасқан High Desert Milk кооперативі – Айдахо штатындағы ірі сүт өңдеушілердің бірі; 2021 жылы олар Бурлидегі зауытында 50 миллион долларлық кеңейту жүргізді. 2023 жылға қарай, жергілікті Suntado компаниясы Бурлиде көп миллиондық сүт өнімдерін сақтау фабрикасын салуда. Бурли экономикасының тағы бір маңызды саласы – банк ісі. Активтері 2,9 миллиард долларға жететін аймақтық D. L. Evans Bank банктерінің бас кеңсесі Бурлиде орналасқан. Key Bank, Zions Bank, US Bank, Idaho Central Credit Union, First Federal Savings Bank және Wells Fargo банктері де Бурлиде филиалдар желісін ұстап тұр. Қаланың меншігіндегі және басқаруындағы Бурли қалалық әуежайы бар. Соңғы жылдары әуежайды жаңа нысанмен алмастыру туралы ұсыныстар түсті, себебі қазіргі әуежай қаржыландыру және қауіпсіздік мәселелеріне тап болды. Алайда, әуежайды көшіру жоспарлары жергілікті халықтың қарсылығына ұшырады және қаржыландыруды қамтамасыз етуде қиындықтар туды.

География

Қаланың көп бөлігі Кассия округінде орналасқан, ал кішкентай бөлігі солтүстікке қарай Минидока округіне дейін созылады. Жылан өзені екі округтің арасындағы шекараны құрайды. Өзеннің солтүстік жағында Бурли қаласы шығысынан Хейбёрн қаласымен шектеседі. АҚШ 30-шы тас жолы Бурлидің орталығы арқылы шығыстан батысқа қарай өтеді, солтүстік-шығысқа қарай Хейбёрнге дейін 84-ші мемлекетаралық автокөлік жолына және батысқа қарай 53 шақырымға Кимберли қаласына дейін жетеді. Айдахо штатының 27-ші тас жолы Бурлидің орталығынан өтеді, солтүстікке 8 шақырым (5 миль) Паул қаласына және оңтүстікке 34 шақырым (21 миль) Оуклидегі соңғы аялдамасына дейін, ал 81-ші мемлекеттік тас жолы Бурлиден шығысқа қарай 14 шақырым (9 миль) Декло қаласына дейін барады. I 84 Бурлидің солтүстік жағынан өтеді, батысқа қарай 60 шақырымға Твин-Фолс аймағына және оңтүстік-шығысқа қарай 233 шақырымға Огден, Юта штатына дейін жетеді. Бурлиден тыс және жақын жердегі Хейбёрндегі I 84 қиылыстары 2024-2026 жылдар аралығында ауыстыру және жаңарту мақсатында салынуы жоспарлануда; қазіргі қиылыстар 1961 жылы салынғаннан бері пайдаланылуда. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, Бурлидің жалпы ауданы 18 км², оның ішінде 17 км² жер және 1 км² немесе 4,71% су құрайды.

Үкімет және саясат

Берли саяси тұрғыдан сенімді түрде консервативті. Ол кемінде 2000 жылдан бері өткен барлық сайлауда президенттікке республикалық үміткерге дауыс берді. Бёрли қалалық кеңесі алты адамнан тұрады, олардың барлығы жалпы сайлау арқылы сайланады. Әрқайсысы төрт жылдық мерзімге қызмет етеді. Қазіргі қала әкімі – Стив Ормонд. Бёрли Кассия округінің орталығы болып табылады. Кассия округінің соты, Бёрлиде орналасқан, 1987 жылдың 27 қыркүйегінде Ұлттық тарихи орындар тізіміне қосылды.

Демография

Соңғы тридцать жылда Бёрли тұрақты түрде өсті. АҚШ халық санағы бойынша, 2020 жылы Бёрлиде 11 704 адам тұрды. Халық тығыздығы 4293 тұрғын үй бірлігіне бөлінген Бёрли халқының орташа тығыздығын құрады. 2021 жылғы Американдық қоғамдық сауалнамаға сәйкес, Бёрлидің нәсілдік және этникалық құрамы: 60,3% ақ, 33,8% испан тілді (кәнсіз нәсіл), 0,9% американдық үндістер, 0,0% қара немесе афроамерикандық, 0,4% азиялық және 4,0% екі немесе одан көп нәсілді. 2010 жылғы санақтағы белгілі кемшіліктерге, қаланың әдеттегі өсу қарқынына, сондай-ақ белгілі бизнес, тұрғын үй және коммерциялық дамуға сүйене отырып, 2019 жылы Бёрли халқының саны шамамен 14 320 адамды құрады деп есептелді. 2010 жылы қалада 10 345 адам, 3644 үй шаруашылығы және 2499 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 3885 тұрғын үй бірлігін құрады. Қаланың нәсілдік құрамы: 77,2% ақ, 0,4% афроамерикандық, 1,0% американдық үндістер, 0,7% азиялық, 17,4% басқа нәсілдер және 3,3% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан тілділер немесе латиноамерикандықтар халықтың 33,4% құрады. 3644 үй шаруашылығының 40,1% 18 жасқа дейінгі балалары бар, 49,7% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 13,0% күйеуі жоқ әйелдер, 5,9% күйеуі жоқ еркектер және 31,4% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 26,9% жеке тұлғалардан тұрады, ал 12,8% 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,76 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,37 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 30,8 жас. Тұрғындардың 31,8% 18 жасқа дейін, 9,7% 18 мен 24 жас аралығында, 24,9% 25 пен 44 жас аралығында, 20% 45 пен 64 жас аралығында және 13,6% 65 жасқа толған немесе одан асқан. Қаланың жыныстық құрамы 49,6% еркек және 50,4% әйел. Қала әкімшілігінің мәліметінше, 2010 жылғы санақта шамамен 2000 адам кем тіркелген.

Өнер, мәдениет, демалыс және туризм

Бёрлиде атақты "Спадман" триатлоны өтеді. "Спадман" жыл сайын мыңдаған қатысушыны тартады және жергілікті "Лайонс" клубына қаржы жинауға көмектеседі. Бёрлиде сондай-ақ Айдахо регаттасы ұйымдастырылады. 1975 жылы құрылған регаттаға әдетте 60-тан 70-ке дейін қайық қатысады. Бёрли орта мектебінде орналасқан Король атындағы Көркемөнер орталығы – 1200 орындық сахналық өнер орталығы, онда тұрақты түрде спектакльдер, концерттер мен қоғамдық шаралар өтеді. Кассия округінің жәрмеңке алаңы Бёрлиде орналасқан, онда жыл сайын Кассия округінің жәрмеңкесі мен родео ұйымдастырылады. Бёрли қаласы 14 парк (оның ішінде скейтпарк), 18 лункалы гольф алаңы, қалалық бассейн және кітапханаға ие. Ол Померелл тау шаңғысы курортына, Рокс қаласының ұлттық қорығына және Саутут ұлттық орманындағы аң аулау және балық аулау аймақтарына жақын орналасқан. Орегон жолының демалыс аймағы Бёрли қала шегінде демалыс орталығын басқарады. Орталық жастар мен ересектерге арналған ұйымдастырылған спорт түрлерін ұсынады, олардың ішінде волейбол, футзал, софтбол, бейсбол, пикбол, футбол, теннис және баскетбол бар.

Білім

Бёрлидің Кассия округі бөлігі Кассия округі мектеп округінің құрамына кіреді. Оқу орындарының ішінде Бёрли жоғары мектебі және жасөсперімдер мектебі, сондай-ақ үш бастауыш мектеп бар. Бёрлидің Минидока округі бөлігі Минидока округі мектептерінің құрамына кіреді. Бёрлидегі Минидока округіның тұрғындары Хейбёрн бастауыш мектебіне, Батыс Минико орта мектебіне және Минико жоғары мектебіне бекітілген. Бёрли қалалық кітапханасы Бёрлиде орналасқан. Оңтүстік Айдахо колледжі Кассия және Минидока округтерін өз ықпал аймағында қамтиды, бірақ олардың екеуі де салық салу аймағына кірмейді. Колледж Бёрлидегі Мини Кассия орталығын басқарады, ол Бёрли жоғары мектебінің бұрынғы ғимаратында орналасқан филиал кампусы.