Кіріспе

Ядролық мембранада жатқан фибрилляциялық желі. Биологияда ядролық матрица – нақты химиялық экстракция әдісі арқылы жасуша ядросының ішінде табылған талшықтардың желісі. Кейбір ғалымдардың пікірінше, ол жасуша цитоскелетіне шамалы ұқсас. Алайда, цитоскелеттен өзгеше, ядролық матрица динамикалық құрылым болуы мүмкін деп ұсынылған. Ядролық ламинамен бірге, ол жасуша ішіндегі генетикалық ақпаратты ұйымдастыруға көмектеседі делінеді. Бұл құрылымның нақты функциясы әлі де даулы, тіпті оның өмірбарысы да күмәнді. Мұндай құрылымға дәлелдер 1948 жылға дейін танылған, содан бері матрицамен байланысты көптеген ақуыздар ашылды. Жасуша ішіндегі ақуыздардың болуы – барлық ғалымдардың келісімдігінде, және эшафолд немесе матрицалық белдіктер (SAR немесе MAR) сияқты ақуыздар тірі жасушадағы хроматиннің ұйымдастырылуында белгілі бір рөл атқарады деп саналады. Arabidopsis thaliana-да ядролық матрицаның ген экспрессиясын реттеуге қатысы бар екеніне дәлелдер бар. Осыған ұқсас құрылым тірі жасушаларда табылатыны әлі де талқылау тақырыбы болып қалуда. Кейбір деректерге сәйкес, ядролық матрицада табылған көптеген, мүмкін тіпті барлық ақуыздар – тірі жасушалар ядросында кездесетін құрылымдардың ақуыздарының жиынтығы. Мұндай құрылымдардың бірі – ядролық ламина, ол ламина деп аталатын ақуыздардан тұрады және олар ядролық матрицада да кездеседі.

Ядролық матрицаның жарамдылығы

Ұзақ уақыт бойы полимерлік тордың, "ядролық матрицаның" немесе "ядролық эшафолдтың" немесе "NuMat" тірі организмдегі ядролық архитектураның қажетті компоненті болып табылатыны мәселесі пікірталас тудырып келді. Хромосомалық аумақтардың (ХА) салыстырмалы орналасуы, интерфаза кезіндегі конденсацияланған метафазалық хромосомаларға баламасы, КТ беттерінің күрделі құрылымына байланысты стерикалық кедергілер немесе электростатикалық итергіш күштердің әсерінен сақталуы мүмкін деген аргументтер бар. Алайда, бұл тұжырымды классикалық матрицалық экстракция процедураларынан өткен жасушалардың, қышқыл ядролық матрица ақуыздарының шағын тобы босатылғанға дейін анықталған аумақтарын сақтайтынына қатысты байқаулармен үйлестіру қажет. Ядролық матрица протеомы құрылымдық ақуыздардан, шаперондардан, ДНК/РНК байланыстырушы ақуыздардан, хроматин мен транскрипция факторларын өзгертуден тұрады. NuMat-тың күрделілігі оның ақуыздарының әртүрлі құрылымдық және функционалдық маңыздылығын көрсетеді.

Ерекшеліктері:

S/MAR (матрицалық-матрицалық жалғау аймақтары), геномдық ДНК-ны әртүрлі ядролық ақуыздарға байланыстыруымен белгілі ДНК аймақтары, қалыптасқан биологиялық қызметтердің кеңейіп келе жатқан спектрін көрсетеді. Осы үлкен топтағы тізбектердің LAD (ламиналық байланыс домендері) деп аталатын тізбектермен үлестік жапсарласатындығы мәлім. S/MAR-лар гендік терапия мен биотехнологияда кең қолданылатын векторларды рационалды жобалауда маңызды рөл атқарады. Бүгінде S/MAR функцияларын өзгертуге, жақсартуға және жаңа векторлық жүйелердің нақты қажеттіліктеріне қарай бейімдеуге болады.

Ядролық матрица және қатерлі ісік

Адам жасушаларының ядролық матрицасының құрамы жасуша түріне және ісікке тән екені дәлелденді. Ісіктегі ядролық матрицаның құрамы қалыпты жасушалардағыдан өзгеше екені нақты көрсетілді. Бұл факт қатерлі ісік маркерлерін анықтауға және ауруды одан да ертерек болжауға көмектеседі. Бұл маркерлер зәр мен қанда табылды және адам қатерлі ісіктерін ерте анықтау және оның барысын болжау үшін қолданылуы мүмкін.