Ян Элиассон: Швециялық дипломат және БҰҰ қызметкерінің өмірбаяны

Кіріспе

Jan Kenneth Eliasson (17 қыркүйек 1940 жылы туған) – швед дипломаты, 2012 жылдың шілдесінен 2016 жылдың желтоқсанына дейін Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысының орынбасары болды. Швецияның Социал-демократиялық партиясының мүшесі Элиассон 2006 жылдың 24 сәуірінен 6 қазанына дейін Сыртқы істер министрі қызметін атқарды. 2017 жылдың сәуірінде Элиассон Стокгольм халықаралық бейбітшілік зерттеу институтының басқару кеңесінің төрағасы болып тағайындалды және 2017 жылдың 1 маусымынан бастап қызметін бастады.

Өмірбаян

Ян Элиассон Швецияның Гётеборг қаласында жұмысшы отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Джон такси жүргізушісі, бұрын SKF зауытында металл жұмысшысы болған, ал анасы Карин тігінші болды. Әкесі көлік саласындағы кәсіби одақ қызметімен айналысқан. 1957-1958 жылдары АҚШ-тың Индиана штатында AFS бағдарламасы бойынша оқыды және 1962 жылы Швеция Корольдік Әскери-теңіз академиясын бітіргеннен кейін резервтегі теңіз офицері болып тағайындалды. АҚШ-та болып тұрғанда бір рет Джон Ф. Кеннедимен кездескен. 1965 жылы Гётеборг университетінің Бизнес, Экономика және Құқық мектебінде экономика магістрі дәрежесін алды, сонымен қатар жергілікті AIESEC комитетінің президенті болды. Ол сондай-ақ Америка университетінен (1994), Гётеборг университетінен (2001) және Уппсала университетінен (2005) құрметті доктор дәрежесін алды. Элиассон көптеген кітаптар мен мақалалардың авторы және сыртқы саясат және дипломатия тақырыбында жиі дәріс оқиды. 1988 жылдан бастап Уппсала университетінде делдалдық, қақтығыстарды шешу және БҰҰ реформасы бойынша қонақ лекторы болып жұмыс істейді. Элиассон дипломатиялық мансабын 1965 жылы Швеция Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істей бастады. 1982-1983 жылдары Швеция Премьер-министрі Олоф Пальменің дипломатиялық кеңесшісі, ал 1983-1987 жылдары Сыртқы істер министрлігінде саяси істер жөніндегі бас директор болып қызмет етті. 1980-1986 жылдары Элиассон Иран-Ирак соғысында делдалдық жасаған БҰҰ миссиясының құрамында болды. 1988-1992 жылдары Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымында Швецияның тұрақты өкілі болып қызмет етті, сондай-ақ Бас хатшының Иран/Ирак мәселесі бойынша жеке өкілі болды. 1991 жылы Элиассон БҰҰ Бас Ассамблеясының төтенше жағдайларға жедел әрекет ету жөніндегі жұмыс тобының төрағасы және 1991-1992 жылдары БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесінің (ЭКОСОС) вице-президенті болды. 1992 жылы ол БҰҰ-ның гуманитарлық істер жөніндегі бірінші Бас хатшысының орынбасары болып тағайындалды. Ол Сомали, Судан, Мозамбик және Балқан елдеріндегі операцияларға қатысты. Ол сондай-ақ миналарды жою, алдын алу және гуманитарлық көмек көрсету сияқты мәселелер бойынша бастамалар көтерді. 1993-1994 жылдары Элиассон Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ) атынан Таулы Қарабақ қақтығысында делдалдық жасады. 1994-1999 жылдары Элиассон Швецияның сыртқы істер жөніндегі мемлекеттік хатшысы болды. 2000-2005 жылдары ол Швецияның Вашингтондағы елшісі болды. 2005 жылдың 13 маусымында ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының алпысыншы сессиясының президенті болып сайланды. Ол 2005 жылдың 13 қыркүйегінен 2006 жылдың 11 қыркүйегіне дейін президент қызметін атқарды. 2006 жылдың желтоқсан айында БҰҰ Бас хатшысы Кофи Аннан Элиассонды Суданның Дарфур аймағына арнайы елші етіп тағайындады. Ол 2008 жылдың маусым айында бұл қызметтен кетті. 2017 жылдың 23 қазанында Талльберг қоры өзінің жаһандық көшбасшылық сыйлығының енді Ян Элиассонның есімімен аталатынын жариялады. 2017 жылдың 27 сәуірінде Швеция Үкіметі Ян Элиассонды SIPRI Басқару кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Элиассон 2017 жылдың 1 маусымынан бастап ресми түрде осы лауазымға кірісті. 2022 жылдың 13 мамырында Элиассон "Сөздер мен іс-қимыл: дипломатия қызметінде өткен өмір" ("Ord och Handling : ett liv i diplomatins tjänst") атты естеліктер жинағын жариялады.

Jan Eliasson was born in a working class family in Gothenburg in Sweden. His father John was a taxi driver, previously a metal worker at SKF, and his mother Karin was a seamstress. His father was engaged in the labor union for transport. He was an AFS exchange student in Indiana, United States, from 1957 to 1958 and was commissioned a naval officer in the reserve after training at the Royal Swedish Naval Academy in 1962. During his time in the United States, he once met John F. Kennedy. In 1965 he earned a master's degree in economics from the School of Business, Economics and Law at the University of Gothenburg where he was also a president of the local AIESEC committee. He also holds honorary degrees from American University (1994), University of Gothenburg (2001) and Uppsala University (2005). Eliasson has authored and co authored numerous books and articles and is a frequent lecturer on foreign policy and diplomacy. Since 1988 he has been a visiting lecturer on mediation, conflict resolution and UN reform at Uppsala University. Eliasson started his diplomatic career in 1965, when he was employed at the Swedish Ministry for Foreign Affairs. From 1982 to 1983 he served as Diplomatic Advisor to the Swedish Prime Minister Olof Palme, and from 1983 to 1987 as Director General for Political Affairs in the Ministry for Foreign Affairs. From 1980 to 1986, Eliasson was part of the U. N. mission, mediating in the Iran–Iraq War. From 1988 to 1992 he served as Sweden's Permanent Representative to the United Nations in New York, where he also served as the Secretary General's Personal Representative on Iran/Iraq. In 1991, Eliasson was chairman of the U. N. General Assembly's working group on emergency relief and Vice President of the U. N. Economic and Social Council (ECOSOC) from 1991 to 1992. In 1992 he was appointed as the first U. N. Under Secretary General for Humanitarian Affairs. He was involved in operations in Somalia, Sudan, Mozambique and the Balkans. He also took initiatives on issues such as land mines, prevention and humanitarian action. In 1993–94 Eliasson served as mediator in the Nagorno Karabakh conflict for the Organization for Security and Co operation in Europe (OSCE). From 1994 to 1999, Eliasson served as Swedish State Secretary for Foreign Affairs. From 2000 to 2005 he served as Sweden's Ambassador to Washington, D. C., United States. On 13 June 2005 he was unanimously elected President of the United Nations General Assembly, for its sixtieth session. He served as president from 13 September 2005 to 11 September 2006. In December 2006, then U. N. Secretary General Kofi Annan announced Eliasson as Special Envoy to Darfur, Sudan. He left this mission in June 2008. On 23 October 2017, the Tallberg Foundation announced that its Global Leadership Prize will henceforth be named after Jan Eliasson. On 27 April 2017, the Swedish Government appointed Jan Eliasson as Chair of the SIPRI Governing Board. Eliasson has formally assumed the position as of 1 June 2017. On 13 May 2022, Eliasson published a memoir titled Ord och Handling : ett liv i diplomatins tjänst ("Words and Action : a life in service of diplomacy").

Жеке өмір

Элиассон бұрынғы Швецияның Білім және ғылым министрі Керстин Элиассонға үйленген. Олардың үш баласы бар: Анна, Эмили және Йохан. Ол ГАИС клубының жанкүйері.