Кіріспе

Уоллес, Айдахо – Айдахо штатының Шошон округінің орталығы және Сильвер Вэлли тау-кен ауданында орналасқан қала. 1884 жылы негісталған Уоллес Кьор-д'Ален өзенінің Оңтүстік саласының (және 90-шы тас жолының) жанында жатыр. Осы ауданның тау-кен өндірісінің орталық орны қала құруға зор мүмкіндіктер ұсынып тұрды. Шындығында, сол кездегі газеттер қаланың жақсы болашағына толы сенім білдірді, себебі ол "Муллан жолында орналасқан, Биттер Рут аймағындағы көшпенділердің басты жолында" еді. Уоллес жаңа жобасына сеніммен қарады және қалаға қол жеткізу жолдарын салуға, учаскелерге қоршау қоюға және басқа да жақсартулар жасауға қаржы салды. 1885 жылдың көктеміне қарай Пласер орталығында азық-түлік дүкені және бірнеше шағын кәсіпорын ашылды. Бір жылдың ішінде жалпы дүкен, ағаш кесетін тіс машинасы, қонақ үй және тағы да басқалары пайда болды. Уоллес пен Ричард Локи Вашингтон штатының Спокан қаласындағы банктерден "Сиу аралас текті иелігіне құқық беретін құжат" сатып алып, болашақта Уоллес қаласына айналатын жерді сатып алды. Мұндай құжат иесіне бос және зерттелмеген мемлекеттік жерді "иеленуге" (талап етуге) құқық берді. Уоллес 1886 жылдың 5 маусымында Коур-д'Алендегі АҚШ Жер басқармасына (GLO) жерге құқық беру туралы өтінішін тапсырды. Елді мекен гүлденді, ал 1887 жылдың күзінде алғашқы мектеп ашылғанда, онда көптеген салон, сыра зауыты, қоғамдық залмен бірге үлкен пәтерлер үйі, қонақ үй және көптеген дүкендер мен сауда орындары болды. 1887 жылдың 10 қыркүйегінде тар тарамды теміржол желісі Уоллеске жетіп, одан әрі дамуға мүмкіндік берді. Екі жылдың ішінде теміржол тұрақты кесте бойынша қызмет көрсететін болды. 1888 жылдың 2 мамырында азаматтар тобы Шошон округінің округтік комиссарларына қаланың құрылуы туралы өтініш жасады, енді ол полковник атымен "Уоллес" деп аталатын болды. Уоллес жаңа қаланың бес сенімді тұлғасының бірі болып тағайындалды. Бұл туралы хабарлаған хатта осы қадамға не себеп болғаны айтылмады. Алайда, түпнұсқа құжаттың иесі "өзінің бастапқы құжатынан ешқашан айырылмағанын және ешкімге басқа жерде өз атын пайдалануға рұхсат бермегенін" мәлімдеді. Газеттер бұл шешім Батыстағы жерлерге қатысты талаптарға әсер етуі мүмкін екенін жазды. Кейбір иелер өздерінің учаскелерін қорғап, меншік құқығын сақтауға тырысты. Жергілікті тарихшы Ричард Магнусон судья: "Таңғы сағат 2-ге дейін барлығы иеленді және асығушылық басылды" деп жазды. Агрессивті ұстанымын жалғастыра отырып, Уоллес Таунсайт Компаниясы 13 сотқа шағымданып, өздерінің жерлеріне заңсыз кірген азаматтардан 1000 доллар талап етті. Барлық даулар толық шешілгенге дейін бірнеше жыл өтті. Әскери жағдай жарияланды және шамамен төрт айға созылды, бірақ билік тарапынан қозғалған ешбір айыптың ешқайсысы расталмады. 1899 жылдың сәуір айында осыған ұқсас, бірақ одан азырақ қанды қақтығыс болды. Ол Уоллестің солтүстік-шығысында жұмыс істейтін кеншілер арасында қайтадан басталды. Алайда, кәсіподақтың нысанасы – "Банкер Хилл және Салливан" тау-кен компаниясы болды, ол тау-кеншілер одағын танудан және олармен келіссөздер жүргізуден бас тартты. Көптеген адамдар компанияның Уорднердегі зауытын басып алып, жарып жіберді. 1899 жылғы Кьор-д'Алендегі еңбек даурызында шабуылдаушылар кәсіподаққа мүше емес шахтерді өлтіріп, өздерінің бірін "достық отпен" өлтірді. Шабуылдаушы күштердің мөлшерінен алаңдаған губернатор Франк Штуенберг әскери жағдайды жариялады. Шамамен мың адам ұсталды және "боксерлер" деп аталған қарапайым түрмеге қамалды. Бірақ соңында бір ғана кәсіподақ мүшесі қылмыс жасады деп айыпталды, ол екі жылдан кейін кешіріліп босатылды.

Уоллес өседі

1893 жылы Уоллес сенімгерлер кеңесінің басқаруынан қалалық жарғыға көшті. Алғашқы ресми қала әкімі Уильям С. Хаскинс болды, ол көп ұзамай Айдахо штатының алғашқы мемлекеттік кен инспекторы болып тағайындалды. Хаскинннің орнын полковник Уоллестің ұлы Оскар Уоллес басты. Апатқа ұшырағанына қарамастан, қала өсуін жаңартып, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қорғасынға жоғары сұранысқа байланысты дамыды. Соғыстан кейінгі тоқыраудан кейін, өнеркәсіп 1920 жылдары қайтадан өркендеді.

Әдепсіздіктерімен танымал

"Еңбек ет, ойна" қағидасымен өмір сүрген кеншілер қауымы Уоллес ішімдікке, құмар ойындарға және қылмыстық жазадан босатылған жезөкшелікке жол беру арқылы белгілі болды. 1884 жылдан 1991 жылға дейін заңсыз, бірақ реттелген жезөкшеханалардағы секс-жұмыс ашық түрде гүлденді, себебі жергілікті тұрғындар секс-жұмыстың зорлаудың алдын келеді және экономиканы дамытады деп сенді, әрине, бұл жұмыс реттелген және қаланың солтүстік-шығыс бөлігімен шектелген болса. Елдің қалған бөлігінде прогрессивтік дәуір саясаты "қызыл шамдар" аудандарын жасырды, бірақ Уоллестегі мадамдар ықпалды кәсіпкерлер, қоғамдық лидерлер және меценаттар ретінде бұрынғыдан бетер құрметке ие болды.

Ластану мен жұмыс орындары

1930 жылға қарай, Кёр-д'Ален кендерінің төменгі ағысындағы тұрғындар су мен ауаның ластануына шағымданып бастады. Операторлар мәселені азайтуға тырысты, бірақ кейбір процестік жеңілдіктер берді. Содан кейін Ұлы депрессияның салдары мәселені уақытша тоқтатып тастады. Одан кейін Екінші дүниежүзілік соғысқа дайындық жұмыстары басталды, бұл проблемаларды көлеңкеде қалдырды. Соғыстан кейін аймақтағы металлургия өнеркәсібі өркендеп, шамамен 1965 жылы ең жоғары деңгейге жетті. Технологиялық жақсартулар жалғасты, бірақ қалдық су проблемаларын толығымен шеше алмады. Ал жарты ғасыр бойы жиналған ластанумен айналысуға ешқандай шара қабылданбады. 1955 жылдан бастап АҚШ Конгресі бірқатар ауа ластану заңдарын қабылдады, олар 1970 жылғы «Таза ауа туралы» заңмен аяқталды. Одан екі жыл өткен соң, Федералдық су ластануын бақылау заңы қабылданды. Бұл және Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің (EPA) құрылуы Кёр-д'Алендегідей тау-кен операцияларына қатты қысым жасады. 1981 жылы Келлогг қаласындағы Банкер Хилл қорыту зауыты жабылғанда, Күміс аңғары көптеген жұмыс орындарын жоғалтты, кейбір есептерге сәйкес, аймақтық тау-кен жұмысының үштен екісі жойылды.

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 0,84 шаршы миль (2 км²) құрайды, және барлығы құрлықтан тұрады.

Климат

Уоллес континенттік Жерорта теңізі климатына ие (Köppen Dsb), жаздары жылы, қыстары суық және қарлы болады. Қыстары солтүстікке қарай ішкі аймақ үшін салыстырмалы түрде қоңыл, бірақ Тынық мұхитының жұмсақ ауасы ішкі аймаққа енген кезде жиі жауын-шашын болады, мысалы 1974 жылдың қаңтарында, соның ішінде 16 қаңтарда жауын-шашын жауды. 1973 жылдың шілдесінен 1974 жылдың маусымына дейін ең көп жауын-шашын болған «жаңбырлы жыл» тіркелді, ал 2000 жылдың шілдесінен 2001 жылдың маусымына дейін ең құрғақ «жаңбырлы жыл» болды. Ең көп қар 1969 жылдың қаңтарында жауды; 1968 жылдың шілдесінен 1969 жылдың маусымына дейін жылдық қар мөлшері ең көп болды. Канадaдан суық ауа келгенде температура төмендеп, ең төменгі температура 1968 жылдың 30 желтоқсанында тіркелді. 1941 жылдан бастап рекорд жүргізіле бастағаннан бергі ең суық ай – 1949 жылдың қаңтары, орташа температурасы , ал ең ыстық ай – 2007 жылдың шілдесі, күндізгі орташа температурасы және орташа максималды температурасы .

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 784 адам, 364 шаруашылық және 190 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 535 тұрғын үй құрады, орташа тығыздығы сондай болды. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 95,9% ақ нәсілді, 0,1% афроамерикалық, 1,0% американдық үндістер, 0,3% азиялық, 0,4% басқа нәсілдерден және 2,3% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 2,3% құрады. 364 шаруашылықтың 20,1% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 39,3% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 8,8% күйеуі жоқ әйелдер, 4,1% күйеуі жоқ ерлер және 47,8% отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 42,3% жеке адамдардан тұрды, ал 16,2% 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрды. Шаруашылықтың орташа мөлшері 1,99 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,66 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 47,5 жас болды. Тұрғындардың 16,1% 18 жасқа дейін, 8,7% 18 мен 24 жас аралығында, 21,4% 25 пен 44 жас аралығында, 34,1% 45 пен 64 жас аралығында және 19,5% 65 жасқа толған немесе одан асқандарды құрады. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 52,9% ерлер және 47,1% әйелдер.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша қалада 960 адам, 427 үй шаруашылығы және 237 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 587 тұрғын үй бірлігі орташа тығыздықпен орналасқан. Қаланың нәсілдік құрамы: 94,90% ақ нәсілді, 2,50% американдық индейлер, 0,10% азиялықтар, 0,62% басқа нәсілдерден және 1,88% екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 2,19% құрады. 427 үй шаруашылығының ішінде 25,5% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 41,0% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 8,4% күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 44,3% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 39,3% жеке адамдардан тұрады, ал 15,7% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,14 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,85 адам. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер – 22,9%, 18-24 жас аралығындағылар – 6,8%, 25-44 жас аралығындағылар – 28,4%, 45-64 жас аралығындағылар – 25,8%, ал 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер – 16,0%. Орташа жас 41 жас. Әр 100 әйелге 99,2 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 104,4 еркек келеді. Үй шаруашылығының орташа табысы 22 065 доллар, ал отбасының орташа табысы 33 472 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 25 288 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 16 429 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 14 699 доллар. Отбасылардың 12,8% және халықтың 20,1% кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 20,4% және 65 жастан асқандардың 10,5% кедейлікте.

Мұражайлар

Уоллес ауданының тау-кен музейі аймақтағы бір ғасырдан астам тау-кен тарихының мұрасын құжаттап, баяндайды. Экскурсиялар Уоллестегі Сьерра күміс кені мен жақын орналасқан Келлоггтегі Кристалл алтын кені бойынша ұйымдастырылады. Оазис Борделло мұражайы секс-жұмысының тарихына арналған; бұрынғы жынысқорлық үйінде орналасқандықтан, қызығушылық танытқан туристер немесе өткен шаққа сағынышпен қараушы бұрынғы клиенттер әйелдер кеткен кездегі қалпында сақталған жоғарғы қабатты аралай алады. Бұрынғы Lux Rooms бутик-қонақ үйіне айналдырылған, сонымен қатар оның бордель тарихынан сақталған көптеген элементтері бар, оның ішінде еденнен төбеге дейін алтын тамырлы айналар да бар. Барнард Стокбридж мұражайы тарихи қасиетті Ұш Тұғыр шіркеуінде орналасқан, онда Айдахо университетінің Барнард Стокбридж фотосуреттер жинағында сақталған кезеңнің естеліктері мен фотосуреттері қойылған. Жинақ 1893 және 1965 жылдар аралығында Томас Барнард пен Нелли Стокбридж студиясы түсірген үлкен форматтағы фотосуреттерден тұрады. Фотосуреттер жинағы Солтүстік-Батыс АҚШ-тағы ең үздік фотосуреттер жинағы және округтегі жеті ең жақсы жинақтың бірі деп есептеледі.

Оқиғалар

Уоллесте жыл сайын тұрақты түрде өтетін шараларға Блюз фестивалі, Штаттық күн шеруі, Хаклберри фестивалі 5 км жүгіру/серуендеу, Көпір астындағы арал базар, Гиро күндері, Әлемнің орталығын қайта арнау, Тарихқа құштарлық күндері, Экстремалды SkiJor және Рождествоға арналған үй фестивалі кіреді.

Көлік

Уоллеске 90-шы тас жол және 4-ші штаттық тас жол арқылы жетуге болады. Ең жақын әуежай – Шошон округі әуежайы (S83), ол Смельтервилл қаласына жақын, батысқа қарай 24 км (15 миль) қашықтықта орналасқан. Өз өркендеген кезеңінде Уоллеске екі теміржол қызмет көрсеткен. Орегон-Вашингтон теміржолы және кеме жүргізу компаниясы (Union Pacific) батыстан Уоллеске жетіп, 1958 жылға дейін Спокан және Портленд қалаларына жолаушылар тасымалын, ал 1992 жылға дейін Споканға жүк тасымалын ұсынған. Солтүстік Тынық мұхиты теміржолы шығыстан Уоллеске келген, оның тармағы Лугаут асуы арқылы Монтана штатының Сент-Регис қаласындағы NP магистраліне дейін созылған. Бұрынғы NP депосы 1976 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Автокөлік жолының құрылысы кезінде бұзылмауы үшін он жылдан кейін, 1986 жылы ол 91 метрге (300 фут) оңтүстікке жылжытылды. Қазір ол Алтыншы және Пайн көшелеріндегі жергілікті теміржол мұражайы ретінде жұмыс істейді. Бұрынғы NP желісі 1980 жылы Сент-Регис пен Муллан арасында тоқтатылып, алынып тасталды. Union Pacific компаниясы 1992 жылы Пламмер-Муллан бағытынан бас тартқанға дейін NP желісінің Уоллес-Муллан бөлігін пайдалануды жалғастырды. Бұл бұрынғы UP және NP желілерінің сегменті тоқтатылғаннан кейін, Мулланның шығысынан Уоллес арқылы Вашингтон-Айдахо штатының шекарасына дейін (Пламмердің батысында) созылатын Coeur d'Alenes саябағының теміржол жолына айналды. Оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде Чикаго, Милуоки, Сент-Пол және Тынық мұхиты теміржолы, көбінесе Милуоки жолы деп аталатын, 1911 жылдан 1961 жылға дейін Чикаго мен Сиэтл арасындағы Тынық мұхиты арқылы трансконтиненталдық жолаушылар пойыздарын, ал 1980 жылға дейін жүк пойыздарын жүргізген. Милуоки жолы тоқтатылып, бағытынан бас тартқаннан кейін, оның көп бөлігі де теміржол жолына айналды, ол "Хиавата жолы" деп аталады. Қазіргі уақытта ол Монтана штатының Тафт қаласынан (Лугаут асуының жоғарғы жағында) басталып, батысқа қарай Авери қаласына дейін төмендейді. Бұл жол ең жақын жерінде кем дегенде 24 км (15 миль) қашықтықта орналасқан, бірақ ең жақын ірі елді мекен ретінде Уоллес өзін жол пайдаланушылар үшін негізгі бастапқы нүкте ретінде жарнамалайды.

90 - жол аралығы

90-шы тас жол 1991 жылы салынған биік автомобиль жолы арқылы Уоллес қаласынан өтеді. Осыған дейін I 90 қозғалысы бұрын АҚШ 10-шы тас жолы деп аталған жер үстілік магистральды пайдаланып, қала орталығындағы басты көшелермен жүріп өткен. Уоллес қаласы жағалаудан жағалауға созылған мемлекетаралық тас жолдағы соңғы светофорға ие болды, және бұл факт қала орталығындағы «Соңғы светофор» деп жазылған белгіде көрсетілген. 1991 жылдың қыркүйегінде Айдахо штатының Көлік департаменті I 90 тас жолын қаланың солтүстік жағынан өтетін эстакадаға көшірді. Осыған дейін, тас жол қаланың батыс шетіндегі магистральдық көшелерге бұрылып, қаланың шығыс жағында қайтадан тас жолға дейін қаланың басты жолымен жүріп өткен. Уоллес арқылы өтетін АҚШ 10-шы тас жолының бөлігі енді I 90 Business тас жолы деп белгіленді. Федералдық Тас жолдар басқармасы (FHWA) бастапқыда I 90 тас жолын деңгейдегі тас жол ретінде салуды жоспарлаған. Бұл жоспар Уоллес қаласының көп бөлігін бұзуға әкелген болар еді. 1970 жылдары қала басшылары қала орталығындағы барлық ғимараттарды Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізді. FHWA федералдық заң тарихи орындарды тас жол құрылысының зиянды әсерінен қорғайтынына байланысты I 90 тас жолын қайта жобалауға мәжбүр болды.

Танымал мәдениетте

1997 жылғы "Данте шыңы" фильмі Уоллесте түсірілді, ол Вашингтон штатындағы "Данте шыңы" атты ойдан шығарылған қала ретінде көрсетілді. Қаланың оңтүстік-шығысындағы үлкен төбе цифрлық түрде өңделіп, жанартауға айналдырылды. 2004 жылдың 25 қыркүйегінде қала әкімі Рон Гаритоне Уоллесті Ғаламның орталығы деп жариялады. Нақтырақ айтқанда, кәріздің кіреберіс жабыны Ғаламның ортасы деп белгіленді. Бұл орынды көрсету үшін арнайы люк жасалды. Оның үстінде "Ғаламның орталығы. Уоллес, Айдахо штаты" деп жазылған. Бұл британдық комедияшы және жазушы Дэнни Уоллесті Уоллеске баруға итермеледі. Ол 2006 жылы жарық көрген "Дэнни Уоллес және Ғалам орталығы" кітабында осы сапары туралы жазды. Бұл оқиға қыркүйек айының үшінші сенбісінде тойланады.