Тарих
Қала жақын орналасқан Вайзер өзенінің атымен аталып, бірақ кімнің есімімен аталғаны нақты белгісіз. Бір дерек бойынша, ол 1804–1806 жылдардағы Льюис пен Кларк экспедициясының сарбазы және мүшесі болған Питер М. Вайзерге арналған. Тағы бір нұсқа бойынша, ол 1861 жылы Айдахо штатының Флоренс алқабындағы Бабион шатқалында байлық тапқан, кенші болған Джейкоб Вайзерге арналған. Уильям Логан мен оның әйелі Нэнси 1863 жылы Вайзер маңында алғашқы ақ қоныс салушылар болып келді, Олдс Ферри ашылғанда жол бойындағы үй салды. 1863 жылы Рубен Олдс аумақтық заң шығару органынан желісін алып, Олдс Ферриді іске қосты. Олдс Ферри ісі жақсы жүрді (Логанның да солай болды), себебі ол Бойзе ескі бекінісіндегі жылан өзенінен бұрынғы өткелден көп трафикті бұрып жіберді. Вайзер өзенінің аңғарындағы қоныстанудың артуы Вайзер халқының санын көбейтті. 1866 жылы Вайзер ранчосы деген пошта бөлімшесі ашылды. 1871 жылы ол Вайзер деп аталды. Вайзер теміржол станциясы салынғанда өркендеудің шыңына жетті және ол саяхатшылар үшін көліктік хабқа айналды. Оның тарихы 1890-шы жылдар мен 1900-шы жылдардың басындағы көптеген түпнұсқа ғимараттармен жақсы көрсетілген, олар Ұлттық тарихи орындар тізіміне енген. 1890-шы жылдары қала ірі аймақтық нарық және көліктік орталық болуға ниеттенген. Айдахоның солтүстік теміржолы Льюистонға және өзен арқылы теңізге жету мақсатымен Вайзер өзенінің бойымен салынды. Арман орталық Айдаходағы ағаш өңдеу зауыттарының арасында, Медоуз қауымдастығының жанында аяқталды. Ауылдың сыртындағы мал тиеу және ағаш тоғандарынан өтудің қажеті болмады, соңғы станция сол жерде салынды және жаңа қала, Нью-Медоуз пайда болды. Сол сияқты, Орегон қысқа желісін иеленгеннен кейін «Юнион Пасифик» Вайзердің батысындағы жазықтағы негізгі бөлімдерін орналастырмауды шешті – бұл, әдетте, жер спекулянттарының сұраған қымбат бағаларына байланысты болды – және Орегон штатының Хантингтон қаласында, Жылан өзені аңғарының батыс шетінде салды. Даңқ залының ойыншысы Уолтер Джонсон 1906–1907 жылдары жас кезінде «Вайзер Кидс» үшін жартылай кәсіби бейсбол ойнады. Калифорния штатының Фуллертон қаласындағы орта мектепті бітіргеннен кейін «Үлкен Пойыз» бейсбол ойнау және жергілікті телефон компаниясында жұмыс істеу үшін Вайзерге тартылды. Вайзерде жүргенде ол бір рет қатарынан 84 иннинг бойы гол соқпады. Оның шеберлігі Вашингтонның ұлттық құрамасының назарын аударды, олар Джонсонға келісімшарт ұсыну үшін скаут Клифф Бланкеншипты жіберді, ал 1907 жылдың шілдесінде ол он тоғыз жасында Айдаходан үлкен лигаға кетті. 95-ші АҚШ тас жолы қаладан өтіп, Орегон және Британдық Колумбияға жалғасады.
Мәдениет
Вайзер өзін "Әлемнің скрипка шеберінің астанасы" деп таныстырады және 1953 жылдан бері жыл сайын Ұлттық ескі скрипкашылар сайысы өткізіліп келеді. Вайзерде 1914 жылдан бері скрипка сайыстары ұйымдастырылып келіп, бірақ аталмыш фестиваль скрипкашы және халық музыкасын жинаушы, сондай-ақ қаланың сауда-өнеркәсіп палатасының төрағасы Блейн Стабблфилдтің идеясының арқасында пайда болды. Фестиваль жаздың басында, маусымның үшінші толық аптасында өтеді, тек қана кезекті жылдары ол айдың төртінші аптасына ауыстырылады. Бұл шара ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарының назарына ілігіп, Вайзер аймағына 7000-нан астам адамды тартады. Қалаға жергілікті апталық газет – «Вайзер Сигнал Америка» тұрақты түрде қызмет етеді. Көп жылдар бойы Вайзердің Хеллс Каньонынан өзен бойындағы соңғы қала ретіндегі орналасқан жері, оны қуатты резеңке қайықтармен каньондағы шөлдік саяхаттардың бастапқы нүктесіне айналдырды. Балық аулаушылардың назарын алып келген зор тұқымды бекіре және көптеген лосось балықтары осы аймақта кездесетін. Лосось балықтарының көші-қоны 1950 жылдары «Айдахо Энергетикалық Компаниясы» құрған үш су электр станциясының өзенді тосуынан кейін көп ұзамай тоқтады.
География
Вайзер (44.249712, 116.967799) координаталарында, теңіз деңгейінен 2129 фут (649 м) биіктікте орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 3.38 шаршы миль (9 км²) құрайды, барлығы құрлық. Орегон штатының құрамына кірмейтін Аннекс Жылан өзенінің ар жағында жатыр.
Климат
Вайзерде жартылай шөлейтті климат (Köppen BSk) басылады, суық қыстар мен ыстық, құрғақ жаздармен сипатталады.
Экономика
Аурухана мен мектеп жүйесінде жұмыс істеу үшін жоғары білім талап етілетін қызметтер бар, бірақ Вайзер қаласындағы көптеген басқа жұмыстарға мұндай талап қойылмайды.
2020 жылғы халық санағы
Ескертпе: АҚШ халық санағы испаниялық/латиноамерикалықтарды этникалық категория ретінде қарастырады. Осы кестеде латиноамерикалықтар нәсілдік категориялардан бөлініп, жеке категорияға жатқызылған. Испаниялықтар/латиноамерикалықтар кез келген нәсілге жата алады. +Weiser халқының нәсілдік құрамы (NH = Испаниялық емес) Нәсіл саны Пайыздық үлесі Ақ (NH) 3,804 67.57% Қара немесе африкалық-американдық (NH) 90 1.6% Туыс американдық немесе Аляска тумасы (NH) 47 0.83% Азиялық (NH) 51 0.91% Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары (NH) 3 0.05% Басқа нәсіл (NH) 26 0.46% Аралас/Көп нәсілдік (NH) 269 4.78% Испаниялық немесе латиноамерикалық 1,421 25.24% Барлығы 5,630 2020 жылғы АҚШ халық санағы бойынша қалада 5,630 адам, 2,101 үй шаруашылығы және 1,349 отбасы тұрады.
As of the 2020 United States census, there were 5,630 people, 2,101 households, and 1,349 families residing in the city.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 5,507 адам, 2,158 үй шаруашылығы және 1,396 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 2,355 тұрғын үй бірлігі, орташа тығыздығы көрсетілген. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 80,8% ақ нәсілді, 0,3% афроамерикалық, 0,9% американдық үндістер, 1,0% азиялық, 14,3% басқа нәсілдерден және 2,7% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 26,1% құрады. 2,158 үй шаруашылығының 33,4% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 46,2% -ы бірге тұратын жұбайлар, 13,2% -ы күйеуі жоқ әйелдер, 5,3% -ы күйеуі жоқ ерлер, ал 35,3% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 30,2% жеке адамдардан тұрады, ал 15,6% -ы 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,50 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,11 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 38,7 жас. Тұрғындардың 26,4% 18 жасқа дейін, 7,8% 18 мен 24 жас аралығында, 22,7% 25 пен 44 жас аралығында, 24,3% 45 пен 64 жас аралығында және 18,7% 65 жасқа толған немесе одан асқандарды құрады. Қаланың жыныстық құрамы: 48,4% ер адам және 51,6% әйел адам.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы санақ бойынша қалада 5,343 адам, 2,018 үй шаруашылығы және 1,368 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 2,207 тұрғын үй бар, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 81,13% ақ нәсілді, 0,07% афроамерикалық, 0,80% американдық үнді, 1,20% азиялық, 0,13% Тынық мұхиты аралдарынан, 13,92% басқа нәсілдерден және 2,73% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтар халықтың 22,91% құрады. 2,018 үй шаруашылығының 33,4% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 52,4% некеде тұратын жұбайлар, 11,2% күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 32,2% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 28,0% жеке адамдардан тұрады, ал 17,0% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,58 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,19 адам. Қаладағы халықтың жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер 28,3%, 18-24 жас аралығындағылар 9,2%, 25-44 жас аралығындағылар 24,1%, 45-64 жас аралығындағылар 19,9% және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер 18,5%. Орташа жас 36 жас. Әр 100 әйелге 90,8 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 86,6 еркек келеді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 26,880 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 31,996 доллар. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 26,643 доллар, ал әйелдердің орташа жылдық табысы 16,386 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 13,986 доллар. Отбасылардың 12,6% және халықтың 15,4% кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 17,9% және 65 жастан асқандардың 10,8%.
Білім
Ол 431-ші Вайзер мектеп округінде орналасқан. Вайзер мектеп округі Пионер бастауыш мектебі (балабақша, 1-ші, 2-ші және 3-ші сыныптар), Парк орта мектебі (4-ші және 5-ші сыныптар), Вайзер орта мектебі (6-шы, 7-ші және 8-ші сыныптар) және Вайзер жоғары мектебі (9-шы, 10-шы, 11-ші және 12-ші сыныптар) кіретін мектептерден тұрады. Вайзердегі алғашқы мектеп 1867 жылы ашылды, ал алғашқы мектеп ғимараты 1882 жылы салынды. Жоғары мектепке арналған жеке ғимарат 1904 жылы пайдалануға берілді. 1890 жылдары немесе одан кейін Эдвард Паддок атындағы уағызшы Вайзер академиясы, сондай-ақ Интермаунтин институты деп аталған, пансиондық мектеп құрды. 1930 жылдары Ұлттық жастар басқармасы (NYA) Паддоктың қарттығы мен денсаулығының нашарлауына байланысты пансиондық мектептің бір бөлігін иеленді. 1948 жылы пансиондық мектептің барлық мүлігі жоғары мектепке берілді. Вашингтон округі Батыс Айдахо колледжінің аумағында (бірақ салық салу аймағына кірмейді), оның бас кампусы Нампа қаласында орналасқан.