Кіріспе

Интегралды мембраналық ақуыздар тұқымы

Молекулалық биологияда кавеолиндер – кавеолалық мембраналардың басты құрауыштары болып табылатын және рецепторға тәуелсіз эндоцитоз процесіне қатысатын интегралды мембраналық ақуыздар тұқымы. Кавеолиндер сигналдық молекулаларды бөліп, шоғырландыру арқылы кавеолалық мембраналар ішінде қаңқалық ақуыздар рөлінде әрекет ете алады. Олар сондай-ақ олигомеризация және түйреу құрылымын қалыптастыру арқылы мембрананың оң (ішке қарай) қисықтығын тудырады. G ақуыздары, рецепторлы және рецепторсыз тирозинкиназалар, эндотелиялық азот оксиді синтазасы (eNOS) және кішкентай GTPазалар сияқты сигналдық молекулалардың әртүрлі кластары Cav 1-ге оның "кавеолин қаңқалық домені" арқылы байланысады. Кавеолин гендері тұқымы омыртқалыларда үш мүшеден тұрады: CAV1, CAV2 және CAV3, олар сәйкесінше кавеолин 1, кавеолин 2 және кавеолин 3 ақуыздарын кодтайды. Үш мүше де ұқсас құрылымға ие мембраналық ақуыздар болып табылады. Кавеолин олигомерлерді құрайды және жасуша мембранасының белгілі бір аймақтарында холестеринмен және сфинголипидтермен байланысады, нәтижесінде кавеолалар пайда болады.

Құрылымы мен көрінісі

Кевелиндер құрылымы жағынан ұқсас. Олардың барлығы жасуша мембранасына енетін шаштық иілген түйіндерді құрайды. Олардың C және N ұштары мембрананың цитоплазмалық жағына қаратылған. Кевеолиннің екі изоформасы бар: кевеолин 1α және кевеолин 1β, екіншісінде N ұшының бір бөлігі жоқ. Кевеолиндер көптеген жабысқан, сүтқоректілер клеткаларында кездеседі. Caveolin 1 эндотелий, талшықты және майлы тіндерде ең көп экспрессияланады. Кевеолин 2 экспрессиясының схемасы кевеолин 1 экспрессиясына ұқсас, ол кевеолин 1-мен бірге экспрессияланатын сияқты. Кевеолин 3 экспрессиясы жолақты және тегіс бұлшық еттермен шектеледі.

Функция

Кавеолиндердің функциялары әлі де қарқынды зерттелуде. Олар ең алдымен кавеола деп аталатын плазмалық мембрананың 50 нанометрлік ішке қарай иілулерінің қалыптасуындағы рөлімен белгілі. Кавеолин олигомерлері осы домендердің қабығын құрайды. Кавеолиндері жоқ жасушаларда кавеолалар да болмайды. Бұл домендерге эндоцитоз бен транситозден бастап сигналдық трандукцияға дейінгі көптеген функциялар жатқызылады. Caveolin 1 интегралдарды сигналдауда да маңызды рөл атқарады. Кавеолиннің тирозин фосфориленген түрі ошақтық жабысулармен бірдей орналасқан, бұл кавеолиннің жасушалардың қозғалуындағы рөлін көрсетеді. Шындығында, кавеолиннің деңгейі төмендегенде in vitro жағдайында қозғалу тиімділігі төмендейді. Кавеолин 1 және кавеолин 2 жетіспейтін генетикалық түрлендірілген тышқандар тірі және өрбуге қабілетті, бұл кавеолиндер мен кавеолалардың бұл жануарлардың эмбрионалды дамуы мен көбеюі үшін қажет емес екенін көрсетеді. Дегенмен, нокаут жануарларында қалыпты емес, гипертрофиялық өкпелер мен жүрек миопатиясы дамиды, бұл өмір сүру ұзақтығының қысқаруына алып келеді. Кавеолиндері жоқ тышқандар бұзылған ангиогенез жауабынан және қан тамырларын тарылтатын стимулдарға қалыпты емес жауаптан да зардап шегеді. Зебра балығында кавеолиндердің жоқтығы эмбрионалды өлімге әкеледі, бұл жоғары омыртқалы жануарлардың (тышқандар мысалында) кавеолиндердің функцияларын толықтыру немесе дубликациялау қабілетін дамытқандығын көрсетеді.

Қатерлі ісік

Кевеолиндер бұл аурудың дамуында парадоксалды рөл атқарады. Олар ісікке қарсы қызмет көрсетуге де, қатерлі ісік тудыруға да қатысты. Кавеолиндердің жоғары экспрессиясы өсу факторының сигнализация жолдары сияқты қатерлі ісікпен байланысты жолдарды тежеуге алып келеді. Дегенмен, кавеолиндерді экспресс-тейтін кейбір қатерлі ісік жасушалары, жабысуға тәуелсіз өсу мүмкіндігіне байланысты, жабысқан жасушалардан агрессивтірек және метастаздық болып көрінеді.

Жүрек- қан тамырлары аурулары

Кавеолиндер атеросклероздың дамуында маңызды рөл атқарады деп саналады. Бұдан әрі, кавеолин-3 ұзын QT синдромымен байланыстырылған.

Бұлшықет дистрофиясы

Кавеолин 3 кейбір бұлшық ет дистрофиясының (аяқ белдеуі бұлшық ет дистрофиясы) дамуымен байланысты.