Кіріспе

Америкалық велосипедші Флойд Лэндис (14 қазан 1975 жылы туған) – американдық бұрынғы кәсіби жол жүргізуші велосипедші. 2006 жылғы «Тур де Франс» жарысында ол бұл іс-шара тарихындағы Еуропадан тыс үшінші жеңімпаз болуға тиіс еді, бірақ допингке қарсы сынақта оң нәтиже көрсеткеннен кейін дисквалификацияланды. Жарыстың жеңімпазы ақыр соңында Оскар Перейро атанды. Лэндис – жан-жақты жарысқа қабілетті, әсіресе тауға көтерілу, уақытқа қарсы жарыс және төмен түсуде ерекше дағдыларға ие болған шабандоз. 1999 жылы «Mercury Cycling Team» командасымен кәсіби мансабын бастады, 2002 жылы АҚШ пошта қызметі командасына қосылды, ал 2005 жылы «Phonak Hearing Systems» командасына ауысты. 2010 жылдың қаңтар айында француз судьясы 2006 жылғы «Тур де Франс» жарысының 17-ші кезеңіндегі допингке қатысты компьютерлік хакерлік әрекеттеріне байланысты Лэндиске қамау ордерін шығарды. 2010 жылы Лэндис өзінің кінәсіз екенін мәлімдеп, қорғанысқа кірісті. Оның адвокаттары несеп сынамаларын қарау және бағалау кезіндегі келеңсіздіктерді құжаттағанмен, дисквалификация күшінде қалды. 2007 жылдың 20 қыркүйегінде төрелік алқасының 2:1 шешімімен ол 2009 жылдың 30 қаңтарына дейін кәсіби жарыстардан шеттетілді. Ол төрелік отырысының нәтижесіне Спорттық төрелік сотына шағымданып, ол алқаның шешімін растады. 2011 жылдың қаңтар айында ол жаңа команда таба алмады, бұл оның кәсіби мансабының аяқталуына әкелді. 2010 жылдың 20 мамырында, шамамен төрт жыл бойы айыптауларға қарсы күрескеннен кейін, Лэндис допинг қолданғанын мойындады және Лэнс Армстронг пен оның командасындағы көптеген басқа да жетекші шабандоздар да допинг қолданғанын мәлімдеді.

Ерте өмір және білім

Лэндис – Пол мен Арлин Лэндистің екінші баласы және үлкен ұлы. Оның балалық шағы Фермерсвилл ауылында, Батыс Эрл қалашығында, Ланкастер округі, Пенсильвания штатында өтті. 1994 жылы Ланкастердегі Конестога доласы орта мектебін бітірді. Ол діншіл меннониттер отбасында және қауымында өскен. Алғашқы велосипедін жақын досымен балық аулауға бара жатып пайдаланды, бірақ жүрудің өзіне ләззат ала бастады. Бір кезде ол жергілікті жарысқа қатысуға бекінді. Ол діні шорт киюге тыйым салғандықтан, жарысқа спорттық штандар киіп қатысты. Ұлының өзі «пайдасыз» деп есептейтін іске қатысқанына наразы болған Лэндистің әкесі, оған қосымша жұмыс беріп, велосипедпен жарыс жасаудан бас тартуға тырысты. Бұл оған күндіз жаттығуға уақыт қалдырмады, сондықтан ол түнде, кейде таңғы сағат 1-де немесе 2-де, көбінесе аязды ауа райында үйден жасырын шығып жаттығу жасады. Әкесі ұлының түнде сыртқа шығып жүргенін білді. Ол ұлының велосипедке деген құштарлығын қабылдамады және оның есірткі немесе алкогольге құмар болып бара жатқан болуы мүмкін деп ойлады. Лэндистің ешқандай қиындыққа тап болмауы үшін ол оның артынан қашықтан еріп жүретін. Кейіннен ол ұлының ынталы жақтауына айналып, өзін Флойдтың ең үлкен жанкүйерлерінің бірі деп сипаттады.

Таулардың иесі

Лэндис өзінің алғашқы тау велосипеді жарысында жеңіске жетті. 1993 жылы ол АҚШ жасөспірімдер чемпионатында жеңімпаз атанды. Достарына бір күні «Тур де Франс» жарысын жеңіп алатынын айтты. 20 жасында Лэндис тау велосипедшісі ретінде толық уақыт жаттығу үшін Оңтүстік Калифорнияға көшті. Ұзақ уақыт өтпей ол өте мықты екенін көрсетті, бірде жарысты тек доңғалақтарымен аяқтаған. Бірақ оның жаттығулары жол велосипедімен жарысқа қатысуға көбірек ұқсады, сондықтан 1999 жылы ол жол велосипедіне ауысты. Лэндис жолда да жақсы өнер көрсетті, соның нәтижесінде Лэнс Армстронг оны U.S. Postal командасына шақырды және 2002 жылдан 2004 жылға дейінгі «Тур де Франс» жарыстарында Армстронгтың көмекшісі ретінде оның қасында жүруге таңдады, бұл оның жеті «Тур» жеңісінің бір бөлігі болды. Осы «Турлардың» әрқайсысында Лэндис Армстронгтың лейтенанты немесе бас көмекшісі болды, Армстронгтың жеке өзі этапты жеңуі үшін бұрын тауларда қарқынды жүгірді. 2004 жылғы «Турде» Лэндис Армстронгты және оның бірнеше басты қарсыластарын 17-ші кезеңнің соңғы шығысына дейін жетелеп, актер және велосипед жарысының жанкүйері Робин Уильямстың оны «Таулардың патшасы» деп атауына себеп болған керемет күшін көрсетті. Оның өнерін көргендер оны команданың болашақ көшбасшысы және «Сары жейде» жеңімпазы деп ойлады. Лэндис сол жылы «Фонак» командасынан жақсы ұсыныс алғаннан кейін U.S. Postal командасынан кетті. 2005 жылғы «Тур де Франс» жарысында Лэндис жалпы есепте тоғызыншы орынды иеленді, ол сол кездегі «Турдегі» ең жоғары нәтижесі болды. Лэндис 2006 жылғы маусымды сәтті бастады, Калифорниядағы Amgen Tour және беделді Париж-Ницца жарыстарында жеңіске жетті, екеуі де бір апталық кезеңдік жарыстар еді. Париж-Ниццаны жеңгені үшін Лэндис UCI ProTour жеке жарысында 52 ұпай алды, ол 2006 жылды көшбасшы ретінде бастады. Лэндис 18-23 сәуір аралығында өткен Ford Tour de Georgia жарысында да жеңіске жетті. Одан бөлек, ол Tour de Georgia сағаттық жарысында да жеңіске жетті. Лэндис тау кезеңдерінде де көшбасшылығын сақтап, Brasstown Bald шығысында Том Дэниелсоннан шамалы ғана қалып қойды.

Бүйрек ауруы

Ландистің 2006 жылғы Турдың 16-шы кезеңіне дейінгі өнері және 17-ші кезеңге оралуы, оның жамбас ауруы – остеонекрозбен күресіп жүргендігін ескерсек, ерекше көзге түсті, бұл туралы жарыс барысында The New York Times газетінде жарияланды. Оң жамбас буынының нашарлауы қанмен қамтамасыз етудің жеткіліксіздігінен және жарақаттың салдарынан пайда болған тығырылған қан тамырларынан туындады. Бұл жағдайға 2002 жылғы қазан айында Оңтүстік Калифорниядағы үйінің жанындағы жаттығу барысында велосипед апатынан алған сан сүйегінің сынуы себеп болды. Лэндис бұл ауруды командаластарынан, қарсыластарынан және БАҚ-тан 2006 жылғы Тур кезінде хабарланғанға дейін жасырып келді. Осы ауру бұрынғы көптеген спорт түрлерінен чемпион атанған Бо Джексонға және америкалық футболшы Брет Фаврге де әсер еткен. Лэндис 2006 жылғы Турға жарақаттан туындаған үнемі ауырсынумен қатысты, ол былай деді: «Жаман, ұнтақтап, сүйек сүйекке тиеді. Кейде өткір ауырады. Педаль басқанда және жүргенде ауырсыну келіп-кетіп тұрады, бірақ көбінесе артрит сияқты ауырсыну сезіледі. Ауырсыну аяқтан тізеге дейін жүреді. Таңертеңгі уақыт ең жақсы, көп қиналмаймын. Бірақ жүргенде де, велосипед тебуде де ауырады. Көбінесе ұйықтамаймын, бірақ кейбір түндері ұйықтай алмаймын». Тур кезінде оған осы жарақат үшін кортизон қабылдауға медициналық рұқсат берілді, бұл препарат кәсіби велосипед спортында оның теріс әсер ету мүмкіндігінен қанағаттандырылмағандықтан тыйым салынған. Ол ауырсынына қарамастан, жалпы есепте бірінші орын алғанын «табандылықтың жемісі» деп атады. 2006 жылғы 20 қыркүйекте ол жеңісінен айырылды. Лэндис 2006 жылғы 27 қыркүйекте жамбас буынына операция жасады, оған Smith and Nephew Birmingham металлдан жасалған жамбас буыны енгізілді.

Допингке қарсы іс-қимыл: 2006-2007

2006 жылдың 27 шілдесінде Phonak велокомандасы Ландистен алынған зәр сынамасының 2006 жылғы Тур де Франстың 17-ші кезеңінде көрсеткен нәтижесінде тестостерон гормонының эпитестерон гормонына (T/E қатынасы) қатынасының тым жоғары екенін мәлімдеді. Ландис допинг қолданғанын жоққа шығарды және резервтік сынағына сенім артты. Phonak резервтік сынама да оң нәтиже көрсетсе, ол қызметтен босатылатынын айтты. Ол осылай болды, Ландис кәсіби велоспорттан шеттетіліп, командасынан шығарылды. Кейін Ландистің жеке дәрігері сынамада 11:1 T/E қатынасы көрсетілгенін, бұл рұқсат етілген 4:1-ден әлдеқайда жоғары екенін хабарлады. Ландистің 17-ші кезеңдегі сынағын Франция үкіметінің допингке қарсы клиникалық зертханасы, Допингті анықтау жөніндегі ұлттық зертхана (LNDD) жүргізді. LNDD Жастар, спорт және әлеуметтік өмір министрлігінің бөлімшесі болып табылады және Дүниежүзілік допингке қарсы агенттік (WADA) аккредиттеген. Тамыз айының басында Ландис допинг қолданғаны үшін кінәлі деп танылып, жарыстан шеттетілді. Екінші орын алған Оскар Перейро жарыстың ресми жеңімпазы атанды. Ландистің титулынан айыру туралы шешімді Халықаралық велосипедшілер одағы (UCI) қабылдады. UCI ережелеріне сәйкес, велосипедшінің ережелерді бұзған-бұзбағанын анықтау міндеті велосипедшінің ұлттық федерациясына, яғни АҚШ Велосипедтік федерациясына жүктеледі, ол істі АҚШ Допингке қарсы агенттігіне (USADA) жіберді. Дэвид Витт, Ландисті болашақ әйелімен (Витттің сол кездегі досы мен болашақ әйелінің қызы) таныстырған жақын досы, 2006 жылдың 15 тамызында Сан-Диего қаласының Солтүстік Парк ауданында тапаншамен өз-өзіне қолы тигізіп қайтыс болды. Ландис пен Витт 1998 жылы Ландис Сан-Диегоға көшіп келгенде бірге тұрған. Витт пен Ландис бір жаттықтырушымен жұмыс істеді, Витт Ландистің тау велосипедінен жол велосипедіне көшуіне көмектесті. Витт әйелімен бірге 2006 жылғы Тур де Франс жарысына қатысып, Ландистің жеңісін тойлау үшін Парижге барды. Витттің Норт Парктегі рестораны Ландистің естелік заттарымен, оның ішінде екі жерсесімен безендірілген. Сан-Диего Union Tribune газеті Ландис отбасының өкілінің келесідей мәлімдеме жасағанын хабарлады: "Флойд, Амбер және отбасы Дэвидтің қазасы туралы хабарды естіп қатты қайғыға батты. Олар оны жақсы көріп, сағынады. [Ландистер] осы қайғылы күндері олардың жеке өміріне құрмет көрсеріледі деп үміттенеді". Көп жылдар өткен соң Ландис Витттің допинг қолдануы туралы білгендіктен өз-өзіне қолы тигізген болуы мүмкін екенін айтты. 2010 жылы ESPN сұхбатында Ландис Витттің допинг туралы білгенін мойындады және "Мен оның өлгеніне осы себеп болды демеймін, бірақ онсыз оның әлі де осында болуын түсінбеймін" деді. АҚШ Допингке қарсы агенттігінің шешімі шыққанға дейін де дау Ландистің бұрынғы командасы Phonak-тың таратылуына әкелді. 2007 жылдың 20 қыркүйегінде Ландис тыңдау комиссиясының 2:1 дауысымен допинг қолданғаны үшін кінәлі деп танылды, Патрис Брунет пен Ричард Макларен көпшілік дауыс берді, ал Кристофер Кэмпбелл қарсы дауыс берді. Ландис спорттан екі жылға шеттетілді, бұл шешім 2007 жылдың қаңтарына дейін кері күшіне енді. Ландис комиссияның шешіміне Спорттық төрелік сотына (CAS) шағымдануға тырысты. Сот 2008 жылдың 19-24 наурызы аралығында Нью-Йорк қаласында өтті. Шешім 2008 жылдың 30 маусымында жарияланды, нәтижесінде сот үкімі күшінде қалды. 2008 жылдың қыркүйегінде Ландис АҚШ федералды сотына CAS шешімін жою туралы өтініш білдірді, сот шешімінің әділдігіне күмән келтірді және мүдделер қақтығысы болғанын мәлімдеді. Ландис 100 000 АҚШ долларын құрайтын "шығындар" төлемін жазалау мақсатында таңылған төлем деп сипаттап, оған қарсы шықты. Тараптар 2008 жылдың желтоқсанында допингке қатысты дауды тоқтату үшін істі қараусыз қалдырды. 2009 жылдың 14 сәуірінде француз газеті L'Express Францияның ұлттық допингке қарсы зертханасына хакерлік шабуыл жасап алынған ақпарат туралы хабарлады. Ақпарат Ландистің бұрынғы жаттықтырушысы Арни Бейкердің атына тіркелген компьютерден Канадалық зертханаға жіберілді. 2009 жылдың 25 тамызында The New York Times газеті "Ландис немесе Бейкердің хакерлік шабуылға қатысы бар екенін көрсететін ешқандай дәлел табылмады, екеуі де қатысқан жоқтарын жоққа шығарды" деп хабарлады. Бірақ 2010 жылдың 15 ақпанында француз судьясының қаңтар айының соңында Ландиске қатысты хакерлік қылмыс бойынша тұтқындау ордерін бергені белгілі болды. 2006 және 2007 жылдары Ландис бизнесмен Том Вайзель құрған "Флойд әділдік қорынан" шамамен 1 миллион доллар жинаған деп есептеледі. Ол өзінің допингке қатысы бар екенін жоққа шығара отырып, қолдаушыларына "көмектесу үшін барлық мүмкіндіктерін пайдалануға" шақырды, өзінің 2 миллион долларлық заңдық шығындарын төлеуге көмектесуге шақырды. Ландис федералды прокурорлармен қорғаныс қорына алаяқтық түрде қаржы жинағаны туралы айыптамалар бойынша келісімге келді. Ол 2012 жылдың 24 тамызында федералды судья алдында "кешіктірілген сот отырысында" пайда болды, онда ол өтемақы төлеуге келісті.

Велосипедпен жүруге қайта оралу

2009 жылдың басында екі жылдық дисківаліфикациясы аяқталғаннан кейін Лэндис OUCH Pro Cycling Team командасымен велосипед спортына оралды, бұл АҚШ-та жарысатын команда. Дисківаліфикациядан кейінгі алғашқы жарысы және OUCH командасының құрамындағы алғашқы жарысы 2009 жылғы Калифорния туры болды, онда ол 84 бағытталатын спортшының ішінде 23-орынды иеленді. Лэндис 2009 жылдың соңында OUCH командасынан кетіп, Еуропа мен халықаралық аренадағы ұзақ әрі қиын кезеңдік жарыстарға қатысуға ниеттенгенін мәлімдеді, олар оның күшті жақтарына сәйкес келеді. Ол жалпы есепте 95 бағытталатын спортшының ішінде 17-орынды иеленді. 2010 жылғы маусымда ол Bahati Foundation Pro Cycling Team командасына қосылды. Алайда, Лэндис өзін допинг қолданғанын мойындағаннан және көптеген танымал американдық велосипедшілерді допинг қолданғаны үшін айыптағаннан кейін Bahati командасы ыдырауға бет бұрды. Лэндис 2010 жылдың шілдесінде Орегон штатының Бенд қаласындағы Cascade Cycling Classic жарысына командасыз, жалғыз спортшы ретінде қатысты. Лэндис келесі айларда команда таба алмады және 2011 жылдың қаңтар айында мансабын аяқтауға шешім қабылдады. Ол бірнеше бұрынғы командаластарын, соның ішінде Лэнс Армстронг пен Джордж Хинкапиді 2002 және 2003 жылдарғы маусымдарда ЭПО және қан құюды қолданды деп айыптады. Лэндис сондай-ақ 2004 жылғы «Тур де Франс» жарысында қан допингі қолданылғанын мәлімдеді. Армстронг пен Team RadioShack Лэндис пен оның жаттықтырушысы осы жарысқа қатысуға өтініш білдіргенін, ал Лэндис келісімшарттан бас тартқаннан кейін ғана бұл туралы жария еткенін мәлімдеді. UCI президенті Пэт МакКуэйд, Лэндистің электрондық хаттарының көшірмелерін алғаннан кейін, оның айыптаулары «толыққанды жалған» екенін, Лэндис «қарсы өш алуға тырысып жатқанын» айтты. Олимпиада жүлдесінің иегері Стив Хегг өзін «алданған» және «садақатсыздыққа ұшыраған» сезімін білдірді және Лэндисті «ашулы адам» деп сипаттады. 2004 жылдан 2006 жылға дейін ЭПО допингі үшін екі жылға дисківаліфикацияланған және команда мүшесі Дэвид Миллар: «Егер [Лэндис] төрт жыл бұрын тұрып, жауапкершілікпен әрекет еткенде, ол қазір «Тур де Франс» жарысына қатысып жатар еді. Оның басқа кітабы шығар еді. Ол бір тиын да жоғалтпаған болар еді. Жастар оған құрметпен қарар еді. Оның алдында басқа өмір күтіп тұрған болар еді». Дүниежүзілік допингке қарсы агенттік және АҚШ үкіметі Лэндистің айыптауларын тергеуді бастады. АҚШ-тағы тергеуді АҚШ Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасының арнайы агенті Джефф Новицки және тәжірибелі федералды прокурор Дуг Миллер басқарды, екеуі де BALCO тергеу тобының құрамында болды. Лэндис Армстронгқа қарсы федералдық жалған талаптар туралы заң бойынша сотқа шағым түсірді, ол Армстронг пен команда менеджерлері АҚШ пошта қызметінен (USPS) ақша алған кезде АҚШ үкіметін алдады деп мәлімдеді. 2013 жылдың ақпан айында АҚШ Әділет департаменті бұл іске қосылды, ол бұрынғы USPS командасының директоры Йохан Брюнельді және USPS командасын басқарған Tailwind Sports фирмасын АҚШ-ты алдауда айыптады. 2017 жылдың ақпан айында сот Лэндис бастаған Армстронгқа қарсы федералды үкіметтің 100 миллион долларлық азаматтық ісі сотқа берілетінін шешті. Бұл мәселе 2018 жылдың сәуір айында Армстронг АҚШ үкіметіне 5 миллион доллар төлеуге келіскеннен кейін шешілді. Лэндис өзінің хабарлау әрекеттерінің нәтижесінде 1,1 миллион доллар алатыны хабарланды.

Велосипедтік карьерадан кейінгі өмір

2011 жылдың шілдесінде Лэндис Грэм Бензингерге берген сұхбатында NASCAR-да кәсіби жарысқа қатысу жоспарларымен және жаттығуларымен бөлісті. 2011 жылдың қарашасында Лэндис пен оның бұрынғы жаттықтырушысы Арни Бейкер Chatenay Malabry допингке қарсы зертханасының компьютерлерін хакерлікпен бұзудан пайда тапқандары үшін сотталды. Екеуіне де 12 айға шартты жаза тағайындалды. 2012 жылдың сәуірінде Лэндис 2007 жылы заңдық қорғаныс қорын жинаған кезде жасалған жеделхат және пошта арқылы алаяқтық жасады деген күдікпен федералды прокурорлардың тергеуіне алынғаны белгілі болды. 2012 жылдың тамызында Лэндис алаяқтық жасағанын мойындады және 487 000 доллар өтемақы төлеуге міндеттелді. Ол алаяқтық бойынша қудаланбау үшін, егер өтемақыны төлесе келісімге келді. 2015 жылы Стивен Фрирс түсірген «Программа» фильмінде Лэндистің рөлін американдық актер Джесси Племонс ойнады, онда Лэнс Армстронг рөлінде Бен Фостер және Дэвид Уолш рөлінде Крис О'Дауд ойнады. Лэндистің 2006 жылғы Тур де Франс кезіндегі шабуылы 2018 жылғы Джиро д'Италияда жаңа қызығушылық тудырды, онда Крис Фрумның 2018 жылғы Джиро д'Италияның 19-шы кезеңіндегі ұзақ дистанциялық жекелеген шабуылынан кейін Джордж Беннет оны «Лэндистің стилінде» деп сипаттады. 2018 жылдың қазан айында Лэндис өзінің марихуана бизнесінің демеушілігімен жаңа UCI Continental велокомандасын құратынын хабарлады. Команданы қаржыландыру Лэнс Армстронгқа қарсы ақпарат берушілік ісі бойынша алған ақшаның көп бөлігінен түсетінін және оны Горд Фрейзер басқаратынын мәлімдеді. 2019 жылдың қарашасында Лэндис команданың бір жылдық жұмыстан кейін таратылатынын жариялады.