Бьярне Риис: «Тур де Франс» жеңімпазы және допинг дауы

Кіріспе

Даниялық велосипедші (туған 1964)

Бьярне Люккегор Риис (; 3 сәуір 1964 жылы туған), «Гернингтен келген бүркіт» (Ørnen fra Herning) деген лақап атымен белгілі, – Данияның бұрынғы кәсіби жол велосипедшісі. Ол 1996 жылғы «Тур де Франс» жарысында бірінші орын алған. Бірнеше жыл бойы ол Олег Тинковпен байланысты Ресей UCI WorldTeam командасының иесі және кейінірек менеджері болды. Оның мансабындағы басқа да маңызды жетістіктер: 1997 жылы «Амстел Голд Рейс» жарысын жеңу, бірнеше Дания ұлттық чемпионаттарында жеңіс және «Джиро д’Италия» кезеңдерінде жеңіске жеткені. 2007 жылдың 25 мамырында ол тыйым салынған препараттарды қолданып «Тур де Франс» жарысында жеңіске жеткенін мойындады, содан кейін жарыс ұйымдастырушылары оны жеңімпаз деп санамады. 2008 жылдың шілдесінде «Тур» оның жеңісін қайта растады, бірақ допингтік құқық бұзушылықтарын көрсету үшін жұлдызша белгісі қойылды.

Мансап

Гернинг қаласында туған Риис жергілікті Herning CK клубында велосипедпен айналыса бастады. 1984 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына іріктелмеген кезде, бұрынғы велосипедші Ким Андерсен Рииске кәсіби мансабын Италияда емес, Люксембургте бастауға кеңес берді. Оның кәсіби мансабы 1986 жылы басталды, алғашқы нәтижесі сол жылы GP Wallonie жарысында бесінші орын алды. Жеке жеңістерге бірнеше жыл қол жеткізбеген соң, 1988 жылы келісімшарты біткен кезде ол әлі көзге түспеді. 1988 жылғы Еуропалық қауымдастық туры кезінде Toshiba командасының құрамында Риис пен даниялық Ким Эриксенге бұрынғы Тур де Франс жеңімпазы, Système U командасынан Лоран Финьон хабарласты. Финьон Еуропалық қауымдастық жарысын жетекшілік етіп тұрды, бірақ жеңіске жету үшін оған бірнеше көмекшілер қажет болды. Système U командасымен келісімшарт жасау ниетімен Риис Финьонға жеңіске қол жеткізуге көмектесті және 1988 жылдың желтоқсанында спорт директоры Сирил Гимардың Système U командасына Финьонды қолдаушы ретінде қосылды. Риис Финьонның 1989 жылғы Жиро д’Италияны жеңуіне көмектесті, ал Риис өзінің алғашқы кәсіби жеңісін тойлады, Жироның 9-шы кезеңінде жеңіске жетті.

Тур де Франстың табыстылығы

Когда Финьон покинул Гимара в 1992 году, Бьярне Риис связался с датским велогонщиком Рольфом Сёренсеном, который помог ему устроиться на работу в итальянскую команду Ariostea под руководством спортивного директора Джанкарло Ферретти. Риис выиграл 7-й этап Тур де Франс 1993 года и один день носил майку в горошек как лидер горной классификации. Он занял 5-е место в общем зачете, что было лучшим результатом для датского велогонщика в истории Тур на тот момент, превзойдя 6-е место бывшего чемпиона мира Лейфа Мортенсена на Тур де Франс 1971 года. Риис заболел во время Тур де Франс 1994 года, но совершил отрыв, а затем ехал в одиночку последние 30 км этапа. Преследуемый командами спринтеров, он выиграл этап с перевесом всего в несколько секунд. Риис финишировал третьим на Тур де Франс 1995 года, став первым датчанином, поднявшимся на подиум в Париже. В сезоне 1996 года Риис был приглашен в команду Telekom в качестве капитана команды. После отличного выступления в горных подъемах на Тур де Франс 1995 года Риис был уверен, что способен победить. Он попросил своих новых товарищей по команде поддержать его и убедил их, что если они будут работать на него, он сможет принести желтую майку команде Telekom. К началу Тур он был в отличной форме, выиграв чемпионат Дании по шоссейным гонкам за неделю до пролога. Из-за снега на Коль-де-л’Изеран и Коль-дю-Галибьер запланированный 190-километровый 9-й этап из Валь-д’Изера в Сестриере в Италии был сокращен и сведен к 46-километровому спринту из Ле-Монетье-ле-Бен. Показатель в 60% является отсылкой к высокому уровню гематокрита (красных кровяных телец), что указывает на использование ЭПО. Было опубликовано, но так и не доказано, что у Рииса уровень гематокрита составлял 56% во время одного теста в июле 1995 года; значительно выше типичных естественных уровней, а также его опубликованного показателя в 41% во внесезонный период ранее в том же году. Самое раннее упоминание прозвища можно проследить в интервью с гонщиками Festina в 1998–2000 годах, которые предположили, что если бы они были допированы более чем на 50%, то Риис должен был быть допирован как минимум на 60%, поскольку он смог выиграть Тур де Франс в 1996 году впереди гонщика Festina Ришара Виренка: в книге Вилли Вое «Разрыв цепи» он упоминает, что командный врач Festina не разрешал вводить ЭПО, если уровень гематокрита гонщика был близок к 55%. Бьярне Риис никогда не давал положительный результат в качестве гонщика, хотя в то время теста на ЭПО не существовало. Однако сообщалось, что полиция в Италии обнаружила доказательства того, что Риис мог быть среди гонщиков, которых лечили ЭПО в 1994 и 1995 годах медицинские исследователи под руководством профессора Франческо Конкони в Университете Феррары, что привело к судебному преследованию Конкони и также затронуло Микеле Феррари. Документы, использованные в судебном процессе, предположительно показали колебания гематокрита Рииса от 41% до 56,3%. Предположения об использовании допинга Бьярне Риисом были еще больше подогреты его неоднозначными отрицаниями. На вопрос, использовал ли он допинг, он неоднократно заявлял, что «я никогда не давал положительный результат», что не является полным отрицанием.

When Fignon left Guimard in 1992, Bjarne Riis contacted fellow Danish rider Rolf Sørensen, who got him a job as a rider for Italian team Ariostea under sporting director Giancarlo Ferretti. Riis won stage 7 of the 1993 Tour de France and also wore the polka dot jersey as leader of the mountains classification for a day. He finished 5th place overall, which was the best Danish result in Tour history at the time, bettering former World Champion Leif Mortensen's 6th place finish in the 1971 Tour de France. Riis was ill during the 1994 Tour de France but went on a break away and then racing solo for the last 30 km of the day. With the sprinter teams chasing him, he placed first on the stage by just a few seconds. Riis finished 3rd at the 1995 Tour de France, the first Dane to reach the podium in Paris. For the 1996 season, Riis was brought on to the Telekom team as team captain. Following his excellent showing in the high climbs of the 1995 Tour, Riis was confident that he was capable of winning. He asked his new teammates to support him, and convinced them that if they worked for him he could bring the yellow jersey to Team Telekom. By the start of the Tour he was in superb condition, winning the Danish Road Racing Championship the week before the prologue. As a result of snow on both the Col de l'Iseran and the Col du Galibier, the scheduled 190 km stage 9 from Val d'Isère to Sestriere in Italy was truncated and reduced to a 46 km sprint from Le Monetier les Bains The 60% is an allusion to a high hematocrit (red blood cell) level, an indication of EPO usage. It has been published, but never proven, that Riis had a hematocrit level of 56% during one test in July 1995; well above typical natural levels, as well as his published reading of 41% in the offseason earlier that year. The earliest mention of the nickname can be traced to interviews with riders of Festina in 1998–2000, who apparently suggested that if they had been doped above 50%, then Riis must have been doped to at least 60%, since he was able to win the Tour de France in 1996 ahead of the Festina rider Richard Virenque: in Willy Voet's book Breaking the Chain, he mentions that Festina's team doctor would not allow EPO to be administered if a rider's hematocrit level was near 55%. Bjarne Riis never tested positive as a rider, though no EPO test existed at that time. Reports have noted, however, that police in Italy found evidence that Riis may have been among riders treated with EPO in 1994 and 1995 by medical researchers under Professor Francesco Conconi at the University of Ferrara, which resulted in prosecutions against Conconi and also involved Michele Ferrari. Files used in the court case apparently showed fluctuations in Riis' hematocrit from 41% to 56.3%. Speculations about Bjarne Riis's doping use was further fuelled by his ambiguous denials. When asked whether he used doping he repeatedly stated that "I have never tested positive," a statement that falls short of an outright denial.

Қабылдау

2007 жылдың сәуір айының соңында бұрынғы Риистің дәрігері Джефф д’Хонт Риис пен басқа да велошабандылардың допинг тәжірибелері туралы кітап жазды. 2007 жылдың 21 мамырында Риистің бұрынғы «Телеком» командаласы Берт Диц «Телеком» кезінде допинг қолданғанын мойындады. Бұл одан кейін бұрынғы команда мүшелері Кристиан Хенн мен Удо Болтс, сондай-ақ екі бұрынғы команда дәрігерінің допингке қатысқандарын мойындауына себеп болды. 24 мамырда тағы үш командаласы – Ролф Алдаг, Эрик Забель және Брайан Холм да мойындады. Осы мойындаулардың артынан 2007 жылдың 25 мамырында Риис бұрын «қателіктер» жасағанын мәлімдеді, ал келесі баспасөз конференциясында 1993 жылдан 1998 жылға дейін, оның ішінде 1996 жылғы «Тур де Франс» жеңісі кезінде 6 жыл бойы ЭПО, өсу гормоны және кортизон қабылдағанын мойындады. Риис ЭПО-ны өзі сатып алып, инъекция жасағанын, ал команда жаттықтырушысы Уолтер Годефрут командадағы допингке көз жұмғанын айтты. Ол Джефф д’Хонттың кітабындағы бір бөліміне қарсы шықты, онда оның гематокрит деңгейі команда тарапынан тексеріліп, 64% көрсеткені жазылған. Егер біреу оның сары жейдесін алғысы келсе, ала берсін, бұл оған ештеңе білдірмейтінін айтты. Риис «Тур де Франс» ресми тізімінен шығарылды, бірақ 2008 жылдың шілдесінде оның допинг қолдануы туралы қосымша жазбалармен бірге тізімге қайта енгізілді. 2010 жылдың қарашасында Риис өз мансабы туралы кітап шығарды, онда ол бәсекелес кезеңде допингті велошабандылар «алдасу» емес, кәсіби спортшыға дайындалудың бір бөлігі деп қарастырғанын баса көрсетті. Ол 80-ші жылдары тек кортикостероидтарды қолдана бастағанын, ал кейін, бұрын мойындағандай, 1993-1998 жылдары ЭПО-мен күшейткенін айтты. Риис велошабандық мансабында допингті соңғы рет 1998 жылдың шілдесінде қолданғанын мәлімдеді. Ол 1998 жылғы «Тур де Франс» кезінде полиция ұстауға жаздағаннан кейін спортты тастағанын айтты. «Фестина» допинг скандалын тергеу барысында полиция оның «Телеком» командаластарының бөлмелерін тексеруге келген. Риис осы оқиғаға қатысты былай деді: «Менің бөлмемде таңдау болмады. Менің допингтік препараттарымды сақтайтын құтыларымды дереу жоюым керек еді. Бірнеше минут ішінде мен ЭПО-ның барлық дозасын жинап, унитазға тастап жібердім».

At the end of April 2007, former Riis' soigneur Jeff d'Hont wrote a book about the doping practices of Riis and other riders during his time in the cycling business. On 21 May 2007, Riis' former Telekom teammate Bert Dietz admitted that he had used doping during his Telekom time. This prompted other former teammates, Christian Henn and Udo Bölts, and two former team doctors, to admit their involvement in doping. On 24 May, three other teammates Rolf Aldag, Erik Zabel and Brian Holm confessed. Following this series of confessions, on 25 May 2007 Riis issued a press release that he also had made "mistakes" in the past, and in the following press conference confessed to taking EPO, growth hormone and cortisone for 6 years, from 1993 to 1998, including during his victory in the 1996 Tour de France. Riis said that he bought and injected the EPO himself, and team coach Walter Godefroot turned a blind eye to the drug use on the team. He denied a passage of Jeff d'Hont's book, where it is related that his hematocrit level was once tested by the team and registered 64%. He said if someone wanted to take his yellow jersey they could do so, it meant nothing to him. Riis was removed from the official record books of Tour de France, but in July 2008 he was written back into the books, along with additional notes about his use of doping. In November 2010 Riis published a book about his career as a rider, emphasizing that doping throughout the time he had competed was not considered by the peloton as "cheat", but simply as a part of the "normal preparation" for a professional rider. He described he had started to dope only with corticosteroids in the 80s, and then as he previously had confessed upgraded his doping with EPO in 1993–98. Riis states the last time he doped as a rider was in July 1998. He states he quit during the 1998 Tour de France when he was nearly caught by the police. As part of the probe into the Festina doping scandal, police were on their way to search the rooms of his Telekom teammates. Riis offered the following comment on the episode: “In my room I didn’t have a choice. My vials of doping products had to disappear quickly. In just a few minutes I gathered all my doses of EPO and threw them down the toilet”.

Команданың жетекшісі

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін жаңа өмір басталды. Бьярне Риис бастапқыда Дания велосипед командасының құрамында болды, ол Tour de France жарысына қатысқан алғашқы Дания командасы атанды. 1999 жылы допингке қатысты айыптаулар мен Home Jack & Jones командасының велошабандысы Марк Стрельдің дисквалификациясынан кейін Home демеушіліктен бас тартты. Бьярне Риис команданың көп бөлігін басқарушы компаниясы Professional Cycling Denmark (PCD) арқылы сатып алып, команда менеджері болды. 2001 жылы команда CSC/World Online, кейін CSC/Tiscali спонсорына ие болды, ал 2003-2007 жылдары американдық IT компаниясы CSC Team CSC командасының жалғыз демеушісі болды. 2008 жылы CSC маусымында даниялық Saxo Bank банкімен бірлесіп демеушілік етті, ал 2009 жылғы маусымнан бастап Saxo Bank команданың жалғыз демеушісіне айналды. Кейін команда Team Saxo Bank Sungard деп аталды, қазір Team Saxo Bank Tinkoff Bank деп танылады. Риис 2003 жылы PCD-ді Riis Cycling A/S деп қайта атады. 2005 жылғы маусымға дейін Team CSC қаржылық қиындықтарға тап болды, соның салдарынан кейбір велошабандыларға жалақысын төмендету сұранысы жасалды. Риис команда менеджері болған алғашқы жылдары команданы қаржылық тұрақтандыру үшін жеке қаражатын жұмсады, ал 2005 жылғы Tour de France кезінде жаңа демеушілік келісімге қол қойылғаннан кейін мұндай шығындарды ешқашан қайталамауға уәде берді. Команда менеджері ретінде оның командасы допингке қатысты бірнеше іске қатысты, бірақ оның командасында допинг қолданғаны үшін айыпталған велошабанды болған жоқ. Алайда Тайлер Хамильтонның "The Secret Race" атты кітабында Риис CSC командасында допинг қолдануды белсенді түрде ынталандырғаны туралы айтылған. Сонымен қатар, 2006 жылғы Tour de France жарысының жалпы есебінде жеңіске үміткер болған Иван Бассо UCI ProTour ережелеріне сәйкес жарыс басталғанға дейін командадан шеттетілді, себебі ол Operación Puerto допинг ісіне қатысқан болуы мүмкін еді, бұл фактіні Бассо 2007 жылдың сәуір айында өзі растады. Бассоның Team CSC-мен келісім шарты осыдан кейін тоқтатылды. 2004 жылғы Tour de France кезінде Team CSC-нің тарихы "Overcoming" атты деректі фильмде бейнеленген. Менеджер ретіндегі ең жақсы нәтижелері: 2006 жылғы Giro d'Italia жарысын Иван Бассомен, 2008 және 2010 жылғы Tour de France жарыстарын Карлос Састремен және Энди Шлекпен, ал 2012 жылғы Vuelta a España жарысын Альберто Контадормен жеңіп алуы болды. 2013 жылдың желтоқсанында команданың демеушісі Олег Тинков команданы Риистен шамамен 6 миллион еуроға сатып алғаны расталды, ал Риис үш жылдық келісім шарты бойынша жылына 1 миллион еуро көлемінде команданың менеджері қызметін атқаруын жалғастырды. Тинков бұрын Риис пен Контадордың 2013 жылғы өнерлері үшін әлеуметтік желілерде сынға алған болатын. 2015 жылдың наурыз айында команда Риис пен Тинков арасындағы келіспеушіліктерге байланысты Риис белсенді қызметтен шеттетілгенін растады. Баспасөз хабарларында Риис жоспарланғандай 2015 жылғы Милан-Сан-Ремо жарысына келмегендігі және команданың маусымның басындағы нәтижелері көңіл көншітпегендігі себеп болғаны айтылды. 29 наурызда команда Риис босатылғанын хабарлады. Жаңалықтарда Риис пен Тинков арасындағы "қиын қарым-қатынас" және "мінездің айырмашылығы" Риис кеткенінің себебі ретінде көрсетілді. 2016 жылдың шілдесінде Риис және Saxo Bank-тың бұрынғы бас директоры Ларс Сейер Данияның UCI Continental командасын сатып алып, оны UCI WorldTeam-нің даму командасы ретінде жұмыс істеуге ниеттенгендерін жариялады. 2020 жылдың қаңтар айында Риис NTT Pro Cycling командасының менеджері болып тағайындалды.

Following his retirement, a new life opened up. Bjarne Riis had from the start been one of the people behind Danish cycling team , which became the first Danish team competing in the Tour de France. Following doping allegations and suspension of Home Jack & Jones rider Marc Streel in 1999, Home withdrew its sponsorship. Bjarne Riis bought the majority of the team through its controlling company Professional Cycling Denmark (PCD), and he became the team manager. In 2001, the team changed sponsor to CSC/World Online, then CSC/Tiscali, and in the seasons 2003 to 2007 the American IT company CSC was the sole sponsor of Team CSC. In season 2008 CSC shared the sponsorship with the Danish bank Saxo Bank which as of season 2009 has been the sole team sponsor. The team later got the name Team Saxo Bank Sungard and is now known as Team Saxo Bank Tinkoff Bank. Riis renamed PCD to Riis Cycling A/S in 2003. Before the 2005 season, Team CSC had financial problems and some of the riders were asked to take a wage cut. Riis used his own money to keep the team running throughout his first years as team manager, an expenditure he later vowed never to repeat when a new sponsor deal was signed during the 2005 Tour de France. As a team manager, his team has been involved in some doping cases, with no rider being convicted for using doping while on his team. However, in Tyler Hamilton's book, "The Secret Race," is described how Riis actively encouraged the use of doping on the CSC team. Also, Ivan Basso, who was Team CSC's 2006 Tour de France general classification contender was removed from the team prior to the beginning of the Tour according to the UCI ProTour rules due to his possible involvement in the Operación Puerto doping case, an involvement confirmed by Basso himself in April 2007. Basso's contract with Team CSC has since ended. The story of team CSC during the 2004 Tour de France has been captured in a documentary titled "Overcoming". His best results as a manager in Grand Tours were winning the 2006 Giro d'Italia with Ivan Basso, the 2008 and 2010 Tour de France with Carlos Sastre and Andy Schleck respectively, and the 2012 Vuelta a España with Alberto Contador. In December 2013 it was confirmed that team sponsor Oleg Tinkov had bought the team from Riis, for a reported sum of approximately €6 million, with Riis continuing as team manager on a three year deal worth €1 million per year. Tinkov had previously criticised Riis and Contador for their performances during 2013 via social media. In March 2015 the team confirmed that Riis had been removed from active duty due to differences between Riis and Tinkov. Media reports had initially indicated that Riis had been suspended when he did not appear at the 2015 Milan–San Remo as planned, and that this was due to a disappointing start to the season for the team. On 29 March, it was announced that Riis had been released by the team. News reports cited the "tumultuous relationship" and "difference in character" between Riis and Tinkov as the reason for Riis's departure. In July 2016 Riis and former Saxo Bank CEO Lars Seier announced that they had taken over the Danish UCI Continental team and renamed it , with the intention of it functioning as the development team for a planned UCI WorldTeam. In January 2020 Riis was appointed as manager of the NTT Pro Cycling team.