Алыс радиосигналдарды қабылдау және анықтау хоббиі

Кіріспе

Алыстағы радио немесе теледидар станцияларын қабылдау хоббиі
DX Mail Exchange
кәсіби күрес тобы

DXing, "қашықтық" немесе "алыс" дегенді білдіретін телеграфтық аббревиатурадан алынған, алыстағы радио немесе теледидар сигналдарын қабылдау және анықтау, немесе әуесқойлық радио, азаматтар тобы радиосы немесе басқа екі жақты радио байланысында алыстағы станциялармен байланыс орнату хоббиі. Көптеген DXers қабылдау немесе байланыс туралы жазбаша растау алуға тырысады, олар кейде "QSL" немесе "veries" деп аталады. DXing практикасы радио хабарларын таратудың алғашқы кезеңдерінде пайда болды. Тыңдаушылар алыстағы станцияны естігендерін ресми растайтын жазбаша хабарлама немесе QSL картасын алу ниетімен радиостанцияларға "қабылдау туралы есептерді" жіберіп отырды. Бұл карталарды жинау 1920-1930 жылдары радио тыңдаушылар арасында кең таралды, ал қабылдау туралы есептерді алғашқы хабар таратушылар өз хабарларын таратудың тиімділігін бағалау үшін жиі пайдаланды. Халықаралық қысқа толқынды хабар таратулар төмендегенімен, DXing әлі де қысқа толқынды тыңдаушылар арасында танымал. Алыстағы әуесқой радио операторлары арасындағы екі жақты байланыс әуесқойлық радио хоббиінің маңызды бөлігі болып табылады.

АМ радио DX

Радионың алғашқы тыңдаушылары көбінесе үйде жасалған кристаллдық қабылдағыштар мен ұзын сымды антенналарды қолданып, радиостанцияларды сирек және шашыраңқы табатын. Эфирдегі жиіліктер бос болғандықтан, ең қуатты станциялардың сигналдарын жүздеген шақырымнан естіп бағуға болар еді, бірақ әлсіз сигналдарды дұрыс реттеу немесе жақсы қабылдау құралдары қажет болатын. 1950 жылдары және 1970 жылдардың ортасына дейін Солтүстік Американың ең қуатты "ашық каналды" станцияларының көптегені, мысалы KDKA, WLW, WGY, CKLW, CHUM, WABC, WJR, WLS, WKBW, KFI, KAAY, KSL және Мексикадан келген көптеген шекаралық станциялар танымал диджейлер орындайтын "Топ 40" музыкасын эфирге тарады. Көптеген кішкентай, жергілікті AM радиостанциялары түнде жұмысын тоқтатар болса, 50 кВт қуатты станциялардың жүздеген шақырым қашықтықта адал тыңдаушылары болды. Орта толқынды эфирді іздеудің (DXing) танымалдылығы азайды, себебі танымал музыка форматтары 1970 жылдардан бастап FM радиосына көшті, ол одан да анықрақ болғанмен, таралу қабілеті төмен еді. Осы уақытта АҚШ-тағы Орта толқынды (MW) жолағы жаңа станциялармен және FCC-ден төмен қуатпен түнде жұмыс істеуге рұқсат алған ескі станциялармен толып кетті – бұл 1990 жылдардағы консервативті әңгімелер радиосының өркендеуімен ең жоғары деңгейге жетті, және әсіресе 2010 жылдардан бері AM жолағы құлдырап барады. Канадада құлдырау ертерек басталды, AM станциялары 1980 жылдардан бастап FM-ге көшуді бастады және бұл процесс бүгінге дейін жалғасуда. Музыкалық станциялардың саны шектеулі, соның ішінде АҚШ-тағы WSM, Канададағы CFZM және демалыс күндері WABC әлі де өздерінің ашық каналды сигналдары арқылы музыка бағдарламаларын ұсынады. Америка және Австралиядан тыс жерлерде AM радио хабарларын тарату көбінесе үкіметтік станциялардың синхронды желілері түрінде жүзеге асырылды, олар жүздеген, тіпті мыңдаған киловатт қуатпен жұмыс істеді. Дегенмен, аз қуатты станциялар мен кейдегі мұхиттан өтетін сигналдар DX іздеушілері үшін танымал нысаналар болды.

Қысқа толқын DX

Әсіресе соғыс және қақтығыс кезінде, сигналдары қысқа толқынды жолақтар арқылы бүкіл әлемге таралатын халықаралық хабар таратушыларды қабылдау, кездейсоқ тыңдаушыларға да, DXing хоббиімен айналысатындарға да танымал болды. Интернет арқылы аудио трансляциясының танымал болуымен, көптеген халықаралық хабар таратушылар (соның ішінде BBC және "Америка дауысы") қысқа толқынды хабар таратуды азайтты. Миссионерлік діни хабар таратушылар әлі де әлемнің дамып келе жатқан елдеріне жетіп алу үшін қысқа толқынды радионы кеңінен пайдаланады. Халықаралық хабар таратушылардан өзге, қысқа толқынды жолақтарда әскери байланыс, RTTY, радио әуесқойлар, пираттық радио және нөмірлік станциялардың хабарлары да орналасқан. Осы сигналдардың көпшілігі бір жақты жолақты режимде беріледі, бұл DXing үшін арналған, кездейсоқ тыңдауға қолайлы емес, арнайы қабылдағыштарды пайдалануды қажет етеді.

VHF DXing

Табиғаты бойынша сирек кездеседі, бірақ FM радио және VHF теледидар жиіліктеріндегі сигналдар, әсіресе осы жиіліктердің төменгі шегіндегі станциялар, жүздеген, тіпті мыңдаған шақырымға "қарқынды таралуы" мүмкін. Солтүстік Американың FM станциялары Батыс Еуропада, ал Еуропаның теледидар сигналдары АҚШ-тың Батыс жағалауында қабылданған. Полиция, өрттен қорғау және әскери байланыс VHF жиіліктерінде де көп жолақты радио сканерлерде белгілі бір деңгейде қабылданады, бірақ олар көбінесе тек жергілікті түрде тыңдалады. Мұндай байланыстың нақты қайдан келгенін анықтау қиын, себебі коммерциялық хабар таратушылар әр сағат сайын өзін таныстыруы керек, сондай-ақ оларды демеушілер, ұрандар және бағдарламаларында айтылатын басқа да ақпараттар арқылы анықтауға болады.

Дизайнерлік радио DX

Алыстағы елдердегі басқа радио әуесқойларымен екі жақты радиобайланыс жасауға маманданған радиооператорлар "DXers" деп те аталады. HF (немесе қысқа толқынды) әуесқойлық жолақтарында DX станциялары – шетелдердегі станциялар болып табылады. VHF/UHF әуесқойлық жолақтарында DX станциялары бір елде немесе континентте болуы мүмкін, себебі спутниктің көмегінсіз VHF байланысын ұзақ қашықтыққа орнату өте қиын. DXers байланысқа түскенін растау үшін QSL карточкаларын жинайды және радио әуесқойлары ұйымдарынан арнайы сертификаттар мен сыйлықтар алады. Сыйлықтарды беру мақсатында ұлттық мемлекеттерден өзге аймақтар/бірлестіктер "DX елдері" ретінде жіктелуі мүмкін. Мысалы, Үнді мұхитындағы Реюньон аралы Францияның аймағы болғанымен, DX елі ретінде есептеледі. DX елін анықтау ережелері өте күрделі болуы мүмкін, ал одан туындауы мүмкін жаңсақтықтарды болдырмау үшін радио әуесқойлары көбінесе "ел" деген сөздің орнына "аймақ" терминін қолданады. Аймақтардан басқа, кейбір сыйлықтар әлемдік мұхиттардағы аралдар тобына негізделген. VHF/UHF жолақтарында көптеген радио әуесқойлары Maidenhead торлық локаторларына негізделген сыйлықтарды іздейді. Басқа радио әуесқойларына жаңа немесе экзотикалық жерлерде байланыс орнату мүмкіндігін беру үшін, радио әуесқойлары тұрақты базасы жоқ елдерге немесе аймақтарға DX экспедицияларын ұйымдастырады. Сонымен қатар, радио әуесқойлары белгілі күндері белгілі бір уақыт ішінде өз станцияларын жұмыс істеуге тырысатын, мүмкіндігінше көп DX станцияларымен байланыс жасауға бағытталған жарыстар жиі өткізіледі.

DX шұңқырлары

Көптеген радио әуесқойлары әлемнің көптеген елдеріндегі DX клубтарының мүшелері. Бұл клубтар халықаралық радио жаңалықтары туралы ақпараттың пайдалы көзі және әлеуметтесуге мүмкіндік береді. Мысалы, британдық DX клубы.

QSL карталары

Бірқатар DXers QSL карталары деп аталатын растау карточкаларын жинайды. QSL карталарының бір жағында елдің мәдениеті немесе технологиялық өмірін көрсететін суреттер мен хабарламалар, ал екінші жағында тыңдаушылардың қабылдау туралы мәліметтерінің растауы болады.

DX байланыс

DX байланысы – үлкен немесе салыстырмалы түрде сирек кездесетін қашықтықтардағы байланыс. Көбінесе қысқа қашықтыққа немесе тікелей көріс байланысына қолданылатын UHF немесе VHF жолақтарында DX 50 немесе 100 миль қашықтықтағы станциялармен байланысты білдіруі мүмкін. UHF және микротолқындық жолақтар сонымен қатар әлемнің кез келген жеріндегі станциялардың Жер-Ай-Жер байланысын жүзеге асыру үшін пайдаланылды. Төмен жиілікті жолақтарда (30 кГц-тан 30 МГц-қа дейін) 100 мильден астам арақашықтықтағы станциялар арасындағы байланыс көбінесе DX деп есептеледі, бірақ жоғары жиілікті жолақтардағы радио әуесқойлары үшін DX – қабылдағыш елден тыс жердегі станциялар деп аталады (қараңыз, Радио әуесқойларының DX бөлімі). Радио әуесқойлары мен қысқа толқынды тыңдаушылар арасында дәстүрлі DX байланысының көп бөлігі HF жолақтарында жүзеге асырылады, онда ионосфера жіберілген радио сәулесін сындыру үшін қолданылады. Сәуле Жер бетіне қайта оралып, содан кейін екінші рет ионосфераға кері қайтарылуы мүмкін. Ионосфералық рефракция әдетте 50 МГц-тен төмен жиіліктерде ғана мүмкін болады және атмосфералық жағдайларға, күнің уақытына және он бір жылдық күн дақ циклына тікелей байланысты. Бұған күн дауылдары мен басқа да күн құбылыстары да әсер етеді, олар зарядталған бөлшектерді шығару арқылы Жердің ионосферасын өзгерте алады. Рефракция бұрышы сындырылған сәуленің Жерге қайтып оралатын ең аз қашықтығын анықтайды. Бұл қашықтық жиілікпен бірге кемиді. Осының салдарынан DX байланысын пайдаланатын кез келген станция басқа станциялардың естімейтін немесе олардың естілмейтін сақина тәрізді өлі аймақпен қоршалған болады. Осы құбылыс қысқа толқынды радио қабылдауды тікелей көріс шегінен тыс жерлерде жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Оны радио әуесқойлары (хамдар), қысқа толқынды хабар тарату станциялары (мысалы, BBC және Америка дауысы) және басқалар пайдаланады, соның арқасында AM (MW) станцияларын олардың орналасқан жерінен алыс жерлерде тыңдауға болады. Бұл – күннің электромагниттік дауылдарының әсерінен спутниктердің ұзақ қашықтыққа байланыс жасауының тоқтауына резервтік шара болып табылады. Мысалы, ионосфераның таза жағдайында, 711 кГц жиілігінде France Inter радиосын Ұлыбританияның алыс аудандарында және Беркширдің Рединг қаласында естіуге болады. Сондай-ақ, Австралия радиосын Мельбурннан 15 827 шақырым қашықтықтағы Мичиган штатының Лансинг қаласында естуге болады.

DX communication is communication over large or relatively uncommon distances. On the UHF or VHF bands which are typically used for short range or line of sight communications, DX may represent communication with stations 50 or 100 miles away. The UHF and microwave bands have also been used to accomplish Earth–Moon–Earth communication between stations worldwide. On the low frequency bands (30 kHz to 30 MHz), contacts between stations separated by more than 100 miles are often considered DX, but in amateur radio on the high frequency bands, DX is referred to as stations outside of the receiver's country (see the section, Amateur radio DX). Among amateur radio operators and shortwave listeners, most traditional DX communication occurs on the HF bands, where the ionosphere is used to refract the transmitted radio beam. The beam returns to the Earth's surface, and may then be reflected back into the ionosphere for a second bounce. Ionospheric refraction is generally only feasible for frequencies below about 50 MHz, and is highly dependent upon atmospheric conditions, the time of day, and the eleven year sunspot cycle. It is also affected by solar storms and some other solar events, which can alter the Earth's ionosphere by ejecting a shower of charged particles. The angle of refraction places a minimum on the distance at which the refracted beam will first return to Earth. This distance decreases with frequency. As a result, any station employing DX will be surrounded by an annular dead zone where they can't hear other stations or be heard by them. This is the phenomenon that allows short wave radio reception to occur beyond the limits of line of sight. It is utilized by amateur radio enthusiasts (hams), shortwave broadcast stations (such as BBC and Voice of America) and others, and is what allows one to hear AM (MW) stations from areas far from their location. It is one of the backups to failure of long distance communication by satellites, when their operation is affected by electromagnetic storms from the sun. For example, in clear ionosphere conditions, one can hear France Inter on 711 kHz, far into the UK and as far as Reading, Berkshire. It is also possible to hear Radio Australia from Melbourne as far away as Lansing, Michigan, a distance of some 9,835 miles (15,827 kilometers).

DXing жабдықтары

DXing-те қолданылатын жабдықтар арзан портативті қабылдағыштардан бастап, мыңдаған доллар тұратын жоғары сапалы жабдықтарға дейін жетеді. Тек қарапайым АМ радиосын пайдаланып, түнде жүздеген шақырымға таралатын ең қуатты станциялардың сигналдарын оңай естіп бағуға болады. Автомобиль радиолары да АМ хабар тарату жолақтарын DXing үшін қолданылады. Арзан қысқа толқынды радио қабылдағыштар күнің кез келген уақытында бірнеше елден келетін сигналдарды қабылдай алады. Кәсіби хоббишілер қашықтықтан сигналдарды жақсырақ қабылдау үшін арнайы жасалған күрделірек қабылдағыштарды пайдаланады және көбінесе белгілі бір жиілік диапазонына арналған өз антенналарын құрастырады. Жалпы алғанда, арзан үстел үстіндегі немесе "PC радиосы" өте қымбат, жоғары өнімді қабылдағыштан естілетінге ұқсас сигналдарды қабылдай алады. Екі түрдің арасындағы айырмашылық – қымбат қабылдағышта сүзгілеу опциялары көбірек болады және әдетте жақын каналдардың кедергісін жақсырақ тоқтайды, кейде нашар жағдайларда сигналды қабылдау мүмкіндігіне әкеледі. FM қабылдауға арналған радио басқару бағдарламалық жасақтамасын, мысалы XDR GTK-ны жеке компьютермен бірге пайдаланушылар, осы бағдарламалық жасақтама Sony XDR F1HD және NXP TEF668x негізіндегі құрылғылармен жұмыс істеуге арналған. Бұл бағдарламалық қамтамасыз ету бірнеше радио қабылдағыштарды қосып, бір уақытта басқаруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, FM DX Webserver сияқты, веб-браузер арқылы тікелей қол жетімді құралдар FM және AM әуесқойларының тәжірибесін одан әрі жақсартады. Бұл жүйелер хоббишілерге әртүрлі қабылдау түрлерін пайдалануға мүмкіндік береді, сигналды оңтайландыру үшін әртүрлі антенналар мен қабылдағыштарды "А-дан Б-ға" салыстыруға және қашықтан сканерлеуге болады. Көптеген қарапайым сымды антенналарды арзан бағамен жасауға болады. Екі дипольді антеннаның бір-біріне тік бұрышта орналасуы (мысалы, біреуі солтүстік-оңтүстік, екіншісі шығыс-батыс бағытында) қабылдаудың әртүрлі схемаларын құрады.