Кіріспе

Coon Rapids – АҚШ-тың Айова штатындағы Кэрролл және Гатри округтерінде орналасқан қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 1300 адамды құрайды, бұл 2000 жылғы санақтан 5 адамға кем. Гутри округіне қарасты Coon Rapids қаласының шағын бөлігі Де-Мойн – Батыс Де-Мойн қалалық статистикалық аймағының құрамына кіреді.

Тарих

Крокет Риббл мен Джейкоб Кретсингер, Кароллтон қаласының тұрғындары (сол кезде Каролл округінің орталығы), жылжымайтын мүлікпен айналысуға белуге шешім қабылдады. Олар Орта Ракун өзені бойындағы жерді сатып алып, арақ және ұн диірменін салып, 1864 жылы бизнес ашты. Азамат соғысының әсері мен кейінгі ұлттық дағдарыстардың салдарынан шекаралық қоныстану баяулады. Дегенмен, серіктестер Кун-Рапидс деп аталған пошта бөлімін ашты, ол тез арада Сиу-Ситиге қатынайтын дилижанс аялдамасына айналды. Азамат соғысының ардагерлері Уильям Минних пен оның жеңістігі Майкл Шеттлер бұл елді мекенде әлеуетті көріп, жер сатып алып, Кун-Рапидс ауылының жоспарын ұсынды және Шеттлерлер отбасының үйі мен дүкен-қонақ үйі болатын ғимаратты салды. Минних өзінің фермасын іргелес Гутри округінде сақтап қалды. 1870 мен 1880 жылдар аралығында ауыл өсіп, бұрынғы шаруалар саудагерлер мен қолөнершілерге айналып, жаңа адамдар аймаққа келді. Диірменнен басқа, қалада түрлі тауарлар ұсынатын бірнеше жалпы дүкендер, темір сату дүкені, құрал-жабдық сатушы және жылжымайтын мүлік агенті болды. Чикаго, Сент-Пол және Милуоки теміржолын салуға кіріскенде, олар жұмысшылары үшін, көбінесе отбасыларымен бірге келген, шағын лагерь құрды. Теміржол жобасы жергілікті жастар мен жаңа келгендерге жұмыс пен жақсы жалақы берді. Даму басталды. 1880 мен 1886 жылдар аралығында Кун-Рапидс ауылының саудагерлері өз ғимараттарын теміржол қала ретінде белгіленген жерге көшірді. Басты көше бірте-бірте сауда үйлері мен тұрғын үйлермен толып, ескі және жаңа қалалар арасындағы аймақ тұрғын ауданына айналды. Қала халқы шамамен екі есе өсті, ал теміржол маңындағы жаңа сауда орталығы жаңа және ескі бизнестермен кеңейді. 1886 жылы батыс Айовада құйын болды және Кун-Рапидс оның жолында болды. Қаланың шығыс бөлігі қирады және екі адам қаза тапты. Көмек АҚШ-тың түкпір-түкпірінен келді және қала қайтадан жаңартылды. Алайда, бұл ағаштан жасалған шекаралық қауым өртке осал болды. 1887 мен 1894 жылдар аралығында көптеген өрттер болды, кейбіреулері салғырттықтан, ал кейбіреулері молниядан, ал кейбіреулері құрғақ, шоқтай шатырларды тұтандырған қызыл қордан туды. 19 ғасырдың соңында Кун-Рапидс түрлі викториандық фасадаларын көрсететін кірпіштен салынған, өртке төзімді сауда ауданын дамытты. Енді бұл кішкентай кірпіш қалада театрлық қойылымдар, роликті конькимен сырғанау, боулинг, бильярд, мейрамханалар және түрлі дүкендер мен қызметтер, ат-арба желілері мен жабдықталған маңрайлар сияқты қалалық өмірдің ыңғайлы жағдайлары пайда болды. Ағаштан жасалған тротуарлар мен көше шамдары болды. Түнгі күзетші мен шериф түнгі уақыттағы тәртіпсіздікті бақылап, Басты көшеде жарысуды шектеді. Енді қала мен ауыл тұрғындары үшін 4 шілде және Естелік күні сияқты қоғамдық мерекелер өткізілді. Қалалық бейсбол командасы да қызығушылық тудырды. Қала өсіп келе жатқан ауыл шаруашылығы экономикасы үшін қызмет көрсету орталығы болды. Естелік күні, 4 шілде мерекесі және мектеп бітіру кештері сияқты жалпы қалалық іс-шаралар, шіркеу және клубтық мерекелер қоғамдық өмірдің бір бөлігіне айналып, қауым мен ауылды біріктіруге көмектесті. Қала мен ауыл халқының өсуіне және ауыл шаруашылығының мамандануына жауап ретінде Кун-Рапидс өзгеріп жатқан шаруашылық экономикасын қолдау үшін қызмет көрсету салаларының пайда болуын көрді. Онда фермалық ғимараттар салуға маманданған ағаш ұсталары, құдық қазушылар, плитка және дренаждық компаниялар, цемент және басқа да қоршау түрлерін сатушылар, сүт және құс шаруашылығын қолдау үшін май зауыды болды. 20 ғасырдың басында Кун-Рапидс Перри мен Мэннинг арасындағы басты сауда орталығы болды. Қала орталығы екі және үш қабатты кірпіш ғимараттарға толы болды және опера театры, боулинг алаңы, мейрамханалар, қонақ үй және басқа да ойын-сауық орындары сияқты дүкендер, қызметтер мен ыңғайлы жағдайларды ұсынды. Қарапайым нарық пен сауда нүктесінен Кун-Рапидс төрт округтің экономикалық, әлеуметтік, демалыс және қызмет көрсету орталығына айналды. Ол бұл рөлін сақтап қалды, тіпті 1910 жылдардың соңындағы шаруашылық құндылықтарының төмендеуіне және 1930 жылдардың Ұлы депрессиясына қарамастан. Кун-Рапидсты ерекшелендіретін кәсіпкерлік дәстүр 20 ғасырда аймақтың әртүрлі шаруашылық экономикасына қызмет еткен кәсіпорындарда көрінді. Оларға астық сатумен айналысатын ірі дилерлер, қалада астық сақтаушылықтары бар, ағаш өңдеушілер, құрал-жабдық сатушылар, май зауыды және оған байланысты өнім станциялары, кең ауқымды құс шаруашылығы, мал базары және сауда алаңы кірді. Қаланың 20 ғасырлық өмірі үшін ерекше маңызға ие болған нәрсе – гибридтік жүгері бизнесінің пайда болуы. Өндірістік шаруашылық соғыстан кейінгі кезеңде Орта Батысты өзгертіп жіберді. Өлшем экономиясы өндіріс орталықтарын өзгертіп, мысалы, құс шаруашылығы Оңтүстік-Шығыс АҚШ-та шоғырланды, фермалардың көлемі артты және жекелеген фермалық операциялардың орнына корпоративтік фермалар қалыптасты. Кун-Рапидс үшін бұл әртүрлі әсерлерге ие болды. Гарст пен Томас тұқымдық компаниясы 1950 жылдың ортасына қарай халықаралық деңгейге жетіп, жергілікті тұрғындарға жұмыс орындары ұсынды. Гарст пен Томас физикалық тұрғыда кеңейіп, Кун-Рапидстің орталық қаласындағы көптеген ғимараттарды иелігіне алып, оларды зертханалар мен кеңселерге айналдырды. Қаланың тұрғын аудандары 20 ғасырдың соңында Гарст пен Томас ұсынған жұмыс орындарының арқасында өсті. 1950 жыл мен 1980 жылдардағы шаруашылық дағдарысы аралығында қала орталығындағы дүкендер мен бизнестердің ассортименті өзгергенімен, қала азық-түлік дүкені, темір сату дүкені, жылжымайтын мүлік және сақтандыру агенттіктері, банктер, ағаш сату орындары және шаруашылық қызмет көрсету бизнестері сияқты негізгі қызметтерді сақтап қалды. 1959 жылдың қыркүйегінде Кун-Рапидс АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға үлес қосты, өйткені аймақтың тұрғыны Розуэлл Гарст кеңестік премьер-министр Никита Хрущевті өз фермасында қабылдады.

География

Coon Rapids Орта Ракун өзенінің жағасында орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 1,78 шаршы миль (5 км²) және барлығы құрлықтан тұрады.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 1305 адам, 543 шаруашылық және 346 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 571 тұрғын үй, орташа тығыздық – көрсетілмеген. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 99,16% ақ нәсілді, 0,61% афроамерикалық, 0,15% американдық индейлер және 0,08% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 1,76% құрады. 543 шаруашылықтың ішінде 27,8% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 53,6% -ы бірге тұратын жұбайлар, 7,9% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 36,1% -ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 33,9% жеке адамдардан тұрады, ал 19,7% -ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Шаруашылықтың орташа мүше саны 2,31, ал отбасының орташа мүше саны 2,95 адамды құрады. Жас бойынша бөлінісі: 18 жасқа дейінгілер – 23,0%, 18-24 жас аралығындағылар – 7,0%, 25-44 жас аралығындағылар – 23,0%, 45-64 жас аралығындағылар – 21,6%, 65 жастан асқандар – 25,8%. Орташа жас 43 жасқа тең. Әр 100 әйелге 89,7 еркек келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 83,4 еркек келеді. Шаруашылықтың орташа табысы 32 951 доллар, ал отбасының орташа табысы 39 800 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 29 018 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 22 167 долларға тең. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 16 765 доллар. Отбасылардың 6,8% және халықтың 9,1% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 13,7% және 67 жастан асқандардың 7,7% кедейлікте өмір сүреді.

Білім

Ол Куон-Рапидс – Байард қауымдастық мектеп округінде орналасқан. Округ 1988 жылдың 1 шілдесінде Байард және Куон-Рапидс мектеп округтерінің бірігуі нәтижесінде құрылды.

Айовадағы керемет орын

2005 жылдың қазан айында Куон-Рапидс Уайтрок аймағы бай тарихы мен ресурстары, сондай-ақ болашаққа қатысты шығармашылық көрегендігі үшін Айова штатының "Тамаша жері" деп танылды. Губернатор Том Вилсак бастамасымен және Мәдениет істері департаменті іске асырған "Тамаша орындар" бағдарламасының мақсаты – мемлекеттік агенттіктердің ресурстарын жоғары әлеуетті аймақтарға шоғырландыру болды. Жергілікті "Тамаша жер" комитеті – коммерциялық емес Whiterock Conservancy ұйымы, Куон-Рапидс қаласы және Куон-Рапидс даму тобы арасындағы одақ. Whiterock Conservancy – 2004 жылдың соңында Куон-Рапидстің Гарст отбасынан жеке меншік қорғау жерін басқару үшін құрылған Айова штатының коммерциялық емес ұйымы. Оның мақсаттары – қоршаған ортаны қалпына келтіру, тұрақты егіншілік, экологиялық зиянды тигізбейтін қоғамдық пайдалану және білім беру. Айова штатының алғашқы үш "Тамаша жері" (Куон-Рапидс, Клинтон және Сиу-Сити) Айова заң шығарушы органынан әрқайсысына 1 миллион доллар көлемінде бастапқы қаржыландыру алды. 2007 жылдың қыркүйегінде Куон-Рапидс сондай-ақ 1,7 миллион доллар көлемінде Vision Iowa грантына ие болды. Куон-Рапидс "Тамаша жер" бағдарламасы табиғи ресурстарды қалпына келтіруді, жаяу және велосипед жолдарының құрылысын, қоғамдық саябақтарды дамытуды, қарттарға көмек көрсетуді, түрлілікті сақтауды, тарихи ескерткіштерді қорғауды, шағын кәсіпкерлікті қолдауды және туризмді насихаттауды біріктіреді.